about
Toon menu
Interview

Anya Topolski: “Ik zie iedere dag racisme”

"Net zoals je op het einde van de negentiende eeuw een structurele uitsluiting had van joden, zo heb je nu een structurele uitsluiting van moslims. Of het nu op onderwijs, politiek of de arbeidsmarkt aankomt, moslims zijn steeds ondervertegenwoordigd. Dat is het symptoom van een structurele vorm van uitsluiting." DeWereldMorgen.be sprak met onderzoekster Anya Topolski (KUL) over racisme, seksisme en de gelijkenissen tussen islamofobie en antisemitisme.
woensdag 10 juni 2015

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

Geen maand gaat voorbij, of het racismedebat laait wel op een of andere manier op. Vorige week was er de reportage van Koppen, de week daarvoor was er heibel over moslima's met te lang bevonden rokken die de school niet binnen mochten. Eén ding is zeker: diversiteit is een realiteit geworden en de Vlaming worstelt nog steeds met die realiteit.

Maar ook het begrip racisme zelf is steeds onderwerp van debat. Is racisme wel zo relatief als sommige politieke kopstukken beweren? Alvast niet als we de talloze getuigenissen lezen die de voorbije maanden onder de hashtag #dailyracism gedeeld werden op sociale media. Is de Vlaming dan inherent racistisch? Misschien. Maar in hoeverre is die uitspraak zelf racistisch? Het zijn vragen die aanleiding geven tot discussies die, afhankelijk van het perspectief, ergens het midden houden tussen epische veldslagen en scholastiek geneuzel. 


DeWereldMorgen.be trok daarom aan de mouw van Anya Topolski. Zij is als filosofe verbonden aan de KULeuven. Haar huidig onderzoek focust zich op Europese identiteitsvorming en de uitsluitingsmechanismen die daarmee gepaard gaan. Ze bestudeert de verschillende manieren waarop racisme gestalte kreeg binnen de Europese geschiedenis en hoe etnische en religieuze minderheden daar tot op de dag van vandaag het slachtoffer van worden. Veel actueler kan filosofisch onderzoek niet zijn.


We vlijen ons neer op een zonovergoten terras in het Leuvense. Anya is vergezeld van haar jongste telg, Aisha, die ze af en toe tot stilte wiegt tijdens ons gesprek. “Ik heb al meerdere keren opmerkingen gekregen over die naam Aisha”, vertrouwt Anya me toe. “Blijkbaar wordt Aisha opgevat als een moslimnaam. En blijkbaar hoort dat niet. Ongelooflijk toch?”

DWM: Is dat een uiting van racisme, van xenofobie, van achterdocht of van domheid? Is racisme een vorm van domheid? En wat is racisme eigenlijk precies?

Anya Topolski: “Kijk, racisme valt terug te voeren op een door en door menselijke neiging, namelijk de neiging tot het organiseren en categoriseren van de werkelijkheid rondom ons. Heel vaak gebeurt dat onbewust. Moesten we dat niet doen, dan zouden we als mens niet kunnen overleven. Laat me daar een heel eenvoudig voorbeeld van geven. Als je plots achter mij brand ziet uitbreken, dan zul je vermoedelijk snel opstaan en maken dat je wegkomt. Daar zal je niet veel bij hoeven nadenken omdat het van kindsbeen af is aangeleerd." 

"Dat soort van automatische associaties – bijvoorbeeld tussen vuur en gevaar – wordt in de literatuur aangeduid met het begrip “implicit bias”. Het gaat om het geheel van cognitieve schema's, vaste associaties en vooronderstellingen van waaruit de werkelijkheid benaderen. Een dergelijke “implicit bias” hebben we allemaal, het is eigen aan het mens-zijn.
"

"Wanneer wordt het problematisch? Als die “implicit bias” bepaalde groepen of individuen viseert of stigmatiseert. Als je bijvoorbeeld tijdens je opvoeding het beeld meekrijgt dat vrouwen in de keuken staan en het huishouden doen, dan zal je een automatische associatie maken tussen vrouw-zijn en huishoudelijke taken. Daaruit kan dan voortvloeien dat je het huishouden als de natuurlijke taak van een vrouw beschouwt. Op dat moment krijg je een seksistische implicit bias."

"Dezelfde mechanismen zijn werkzaam met betrekking tot racisme. Ook daar gaat het om vaak spontane associaties die hiërarchieën tussen verschillende mensen aanbrengen."

Anya Topolski

Racisme en ook seksisme gebeuren dus vaak onbewust?



"Zeker en vast. In negen op de tien gevallen zelfs, zou ik zeggen. Expliciet en intentioneel racisme is eerder zeldzaam. Meestal zijn mensen zich nauwelijks bewust van de racistische of seksistische patronen die ze in stand houden. Net daarom is het belangrijk om racistisch gedrag niet onmiddellijk te gaan veroordelen aan de hand van morele categorieën. Het heeft weinig zin om iemand die zich niet bewust is van zijn racistisch handelen 'slecht' te noemen. Daar wek je enkel wrevel mee op. Mensen voelen zich dan erg aangevallen."

Maar is het probleem nu net niet dat er in het publieke debat haast uitsluitend in morele termen over racisme wordt gesproken? Ook door activisten?

"Ja, dat is een probleem. Ik denk dat we daar voorzichtiger moeten in zijn. Zelf heb ik er als wetenschapper voor gekozen om racisme vanuit een historische, eerder amorele invalshoek te benaderen."

"Eigenlijk kan je als wetenschapper racisme op twee manieren bestuderen. In mijn onderzoek maak ik vooral een conceptuele studie. Ik vertrek vanuit het gegeven dat de betekenis van wat racisme is, nooit vaststaat. Net zoals ieder begrip is het afhankelijk van een context. Het racisme dat we in Europa in de jaren dertig kenden is bijvoorbeeld niet vergelijkbaar met het racisme dat we nu kennen. Niet alleen de praktijk maar ook de betekenis van de term verschuift doorheen de tijd. Het is interessant om die verschuivingen te bestuderen.
"

"Daarnaast heb je een sociologisch antwoord op de vraag naar wat racisme is. Dan ga je kijken naar sociale structuren en uitsluitingsmechanismen. Het racisme uit zichzelf dan meestal in de cijfers. Als je sociologisch onderzoek doet, zie je bijvoorbeeld duidelijk dat er een structurele achterstelling bestaat ten aanzien van etnische minderheden in het onderwijs, de arbeidsmarkt en de woningmarkt. Dat zijn harde, objectieve cijfers die je niet naast je neer kunt leggen. Het naar buiten brengen van die cijfers is belangrijk, omdat het heel moeilijk is om als individu te bewijzen dat je een job of een woning geweigerd werd vanwege racisme. Maar met cijfermateriaal kan je wel aantonen dat die tendensen er zijn.

"

Toch stel ik me de vraag of objectieve, wetenschappelijke analyses genoeg zijn om een maatschappelijk debat over racisme op te starten. Er zijn al talloze onderzoeken gevoerd die aantonen dat racisme en discriminatie een feit zijn in onze samenleving. Maar buiten diegene die al overtuigd zijn van dat feit, lijken die onderzoeken weinig bij te dragen tot een groter publiek bewustzijn omtrent racisme. We zitten met politici die racisme nog steeds zonder blikken of blozen relatief noemen.



"Klopt. Je hebt meer nodig dan wetenschappelijk onderzoek om een debat rond racisme op te starten. Naast de twee meer objectieve benaderingen, kan je racisme ook op een meer subjectieve wijze in kaart brengen, door bijvoorbeeld te onthullen hoe mensen racisme ervaren in hun dagelijks leven. Dikwijls is dat de meest effectieve manier om een maatschappelijk debat op te starten."

"Dat is wat campagnes zoals #dailyracism doen. Dergelijke campagnes waarin slachtoffers van racisme hun ervaringen openlijk delen zijn heel belangrijk. Ze ons doen inzien hoe racisme werkt, en wat het aanricht bij mensen. Maar het is tegelijk de moeilijkste manier om racisme aan te kaarten. Want het gaat om persoonlijke en dus subjectieve verhalen. Dat is de sterkte én zwakte van die campagnes."

"Voor mensen die zelf het slachtoffer zijn van racisme, kunnen getuigenissen van andere slachtoffers helend en inspirerend werken. Maar voor mensen die zich in een geprivilegieerde positie bevinden komen dergelijke getuigenissen vaak als ongeloofwaardig of overdreven over. Voor die groep mensen zal racisme ook ervaren worden als een morele beschuldiging. Ze snappen niet dat hun goede intenties niet voldoende zijn om vrijgepleit te worden van racisme."

Oké, dus getuigenissen werken. Maar hoe kunnen we vermijden dat het debat opnieuw strandt in morele positioneringen van goede antiracisten versus slechte racisten?

"Als we racisme echt willen aanpakken, is er in de eerste plaats zelfreflectie nodig. Iedereen moet nadenken over de privileges die hem of haar te beurt vallen. Dan heb ik het heus niet alleen over blanke, heteroseksuele mannen. Ook vrouwen of mensen van een andere origine hebben privileges. Het feit dat je in een rijk land als België woont, maakt je bijvoorbeeld al geprivilegieerd." 

"Kijk naar mij. Er zijn redenen om aan te nemen dat ik niet geprivilegieerd ben. Ik ben een alleenstaande moeder, vrouw en van buitenlandse origine. Dat zijn inderdaad factoren die me minder bevoorrecht maken in deze samenleving. Maar tegelijk heb ik wel genoeg geld, ik heb een job en ik ben hoogopgeleid. Dat zijn dan weer stuk voor stuk privileges. We moeten allemaal in de spiegel durven kijken en ons de vraag stellen: wat zijn mijn privileges en wat zijn de onbewuste schema's van waaruit ik de wereld ervaar?
"

"Het is pas wanneer we in staat zijn om onszelf consequent te bekritiseren dat we ook anderen kunnen bekritiseren. Wanneer een cultuur van kritische zelfreflectie ontstaat, zullen mensen het debat over racisme ook minder in morele termen voeren. Als racistisch of seksistisch bestempeld worden, is enkel pijnlijk als je nooit de moeite hebt genomen om kritisch na te denken over je eigen positie. Wanneer niemand zijn eigen positie in vraag stelt, blijven gesprekken over racisme en seksisme ontzettend moeilijk."


"Eigenlijk zal iedereen ooit wel eens onbewust racistische of seksistische positie innemen. Het heeft weinig zin om dat moreel te gaan veroordelen. Maar je hebt wel de morele plicht om na te denken over de posities die je inneemt, om kritisch te zijn tegenover je eigen maatschappelijke positie."


Dreigtelefoons

Vaak hoor je ook de kritiek dat racisme aanklagen onnodig polariserend werkt. Het racismedebat leidt, net als het seksismedebat, soms tot stevige onderlingen twisten. Niet in het minst bij de linkerzijde. Volgens sommigen is het beter dat we dergelijke debatten af en toe laten rusten om de lieve, progressieve vrede te bewaren. Akkoord?


"Nee, helemaal niet. In een diverse samenleving moeten we net conflict omarmen. Dat conflict is ontzettend belangrijk omdat het één van de manieren is waardoor we geconfronteerd worden met onze eigen vooroordelen en privileges. Discussies en conflicten kunnen en zouden moeten leiden tot reflectieve processen. We moeten de discussies dus niet uit de weg gaan. We moeten ze net opzoeken. Ook al zijn ze soms pijnlijk en moeilijk, op langere termijn helpen die discussies ons vooruit."

En die discussies zijn er dus. In vergelijking met pakweg tien jaar geleden zien we dat er steeds meer gediscussieerd wordt over racisme. Stemt die evolutie in Vlaanderen je hoopvol?

"Ja, er ontstaat een echt maatschappelijk debat, en dat is dus goed. Ook de grote media hebben steeds meer oog voor de problematiek van seksisme en racisme, en dat stemt me toch optimistisch. Hoe meer we erover discussiëren, hoe beter. Op termijn zal er een moment komen waarop die discussie ook minder noodzakelijk zal worden. Maar op dit moment is het nog ongelooflijk nodig. Ik zie iedere dag racisme. Iedere dag. En dat kan ik niet aanvaarden."

"Toch heb ik het gevoel dat de discussie in Vlaanderen nog steeds erg moeilijk ligt. Daar bestaat een historische verklaring voor. Vlaanderen was lange tijd een erg homogeen samengesteld landsdeel. Hoe homogener een gebied of een streek, hoe moeilijker om de discussie over diversiteit op gang te trekken. Door een gebrek aan confrontatie met diversiteit, blijft de implicit bias onuitgesproken en onzichtbaar. Het contrast met Canada, het land waarin ik opgegroeid ben, is erg groot. Canada kent een erg grote diversiteit. Vanaf mijn eerste kinderjaren heb ik mensen van andere origines en religies ontmoet. Het waren mensen die mijn wereldbeeld in vraag trokken. Het zorgde ervoor dat ik later veel meer openstond voor diversiteit."

Je zegt dat de discussie in Vlaanderen moeilijk ligt. Betekent het dat je zelf ook tegenkanting ondervindt wanneer je je uitspreekt over racisme?

"Ja, absoluut. Wanneer ik als academica spreek over racisme tegenover moslims, krijg ik erg vaak tegenwind of kwade reacties. Als ik ergens een lezing ga geven, krijg ik steevast e-mails waarin te lezen valt dat ik een “self-hating antisemitic jew” ben. Dat het een schande is dat ik het als joodse opneem voor moslims. Ik krijg ook bedreigingen in de vorm van mensen die me waarschuwen dat het niet veilig is om ergens het woord te nemen. Soms gaat het ook over telefoons. Eén van die telefoons heb ik weten te traceren. Het kwam van iemand die duidelijke linken had met Joods Actueel. 

Het gaat om een erg kleine, maar heel agressieve groep binnen de joodse gemeenschap. Ik vind dat heel pijnlijk. Zeker omdat ik echt wetenschappelijk onderzoek verricht. Het is mijn academische vrijheid die hier in het vizier wordt genomen door een klein deel van de joodse gemeenschap. 

Cultuur is het nieuwe ras

Wanneer Europees racisme aangeklaagd wordt, gaan mensen er vaak op wijzen dat racisme ook in andere continenten welig tiert. Vaak is dat natuurlijk een excuus om het niet te moeten hebben over het racisme binnen een Europese context. Maar het roept natuurlijk ook een belangrijke vraag op, namelijk: in welke mate is racisme een westers fenomeen? In welke mate kent de racistische ideologie een exclusief Europese oorsprong?

"Er zijn wel onderzoekers die erop wijzen dat het Europese verlichtingsproject bij uitstek de potentie heeft om uit te groeien tot een racistische ideologie. Moderne wetenschappen vertrekken immers van de nood om alles te classificeren en hiërarchieën tussen die classificaties aan te brengen. Pas een dergelijk model op mensen toe en je zit heel snel in een door en door racistische ideologie. Op die manier zou er een inherente link bestaan tussen een Europese traditie en het ontstaan van het racisme.
"

Een typisch voorbeeld van het "wetenschappelijke racisme" zoals dat ontstond in het Europa van de negentiende eeuw. Deze prent probeert aan te tonen dat Ieren een ander ras zijn dan de Britten.


"Persoonlijk ben ik daar lang niet zo zeker van. Ik denk dat iedere samenleving poogt om de sociale werkelijkheid te organiseren. En vanaf het moment dat je onderverdelingen aanbrengt, loop je het gevaar om in patronen van uitsluiting terecht te komen. Dat zie je overal ter wereld gebeuren. Wat wel het geval is, is dat de westerse manier om de wereld te organiseren en groepen uit te sluiten, erg dominant is geworden. Dat heeft alles te maken met de positie die het westen heeft ingenomen in de wereldpolitiek van de afgelopen eeuwen. We moeten goed beseffen dat op een bepaald moment in de geschiedenis 83 procent van deze aarde gekoloniseerd werd door Europa. Het is die mix tussen een enorme machtspositie en een bepaald patroon van uitsluiting die ervoor gezorgd heeft dat de westerse, Europese vorm van racisme dominant werd.
"

"Hou er dus rekening mee dat sommige vormen van racisme in andere continenten hun oorsprong kennen in de Europese geschiedenis. Kijk bijvoorbeeld naar Rwanda. De genocide van 1994 valt terug te voeren op het onderscheid tussen Hutu's en Tutsi's. Dat onderscheid werd gecultiveerd en verwetenschappelijkt door de Belgische kolonisator. Die heeft er echt twee rassen van gemaakt. In het geval van Rwanda zie je dus duidelijk dat een westerse vorm van racisme geïmporteerd wordt."

Vaak hoor je ook dat net die Europese vorm van racisme, dat harde pseudo-wetenschappelijke racisme, voorbij is. In één zucht wordt daaraan toegevoegd dat we eigenlijk geen probleem meer hebben met racisme. Als we iets zeggen over moslims bijvoorbeeld, dan gaat het om culturen die we bekritiseren. Niet om racisme. Akkoord?



"Helemaal niet. Maar om dat te begrijpen moet je vertrekken van de premisse dat racisme geen vaststaand gegeven is. Het uit zich doorheen de geschiedenis op verschillende wijzen. Voor de Shoah kende je in Europa vooral een vorm van biologisch racisme. In de jaren na de Shoah werd besloten om die taal van het biologisch racisme te verbannen. Europa wou nooit meer terug naar die soort van racisme. Het concept ras werd voortaan achterwege gelaten." 

"Maar de term ras werd vervangen door cultuur. Dat is het meest duidelijk te zien in documenten die UNESCO schreef in de jaren vijfitg. Daarin staat duidelijk te lezen: 'We no longer believe in the category of biological race, we will now speak of cultures'. Let wel, UNESCO benadrukte dat iedere cultuur een rijkdom bijbracht tot de mensheid. Aanvankelijk was het de bedoeling om geen hiërarchie aan te brengen tussen de verschillende culturen. Maar gaandeweg sloop dat wel opnieuw binnen. Het hele discours waarin multiculturalisme wordt dood verklaard, is niets anders dan de terugkeer van het racisme. Waar we vroeger een hiërarchie aanbrachten tussen rassen, wordt nu een hiërarchie tussen culturen doorgevoerd. Wat sommigen vandaag cultuurkritiek noemen, is dus niets anders dan gratuit racisme."


Parallel tussen antisemitisme en islamofobie



Antisemitische prent uit eind negentiende eeuw. In de tekst zie je een duidelijke verschuiving richting de "racialisering" van het jodendom.


Dat racisme vermomt zich ook soms in de heldhaftige bescherming van de seculiere staat. Hoofddoeken, lange rokken, openbare uitingen van religiositeit. Wanneer moslims het doen, staat het steevast haaks op seculariteit. Wanneer andere religies het doen, wordt er doorgaans gezwegen.

"Klopt. Maar we moeten ook de notie van een seculiere staat zelf durven in vraag stellen. Bestaat er eigenlijk wel zoiets als een seculiere staat of samenleving? Ik moet altijd lachen als mensen spreken over een seculiere staat. Volgens mij bestaat die niet in België. Maar dat merk je pas als je in een minderheidspositie zit. Als je niet-christelijk bent, zie je pas hoe christelijke deze samenleving nog steeds is." 

"Wanneer ik beweer dat deze samenleving christelijk is, dan heb ik het niet over het geloof van individuen, wel over hoe de samenleving gestructureerd is. Denk aan de kerkklokken die je hoort luiden, het feit dat zondag de rustdag is, het tijdstip van vakanties en feestdagen, enzovoort. De hele structuur van deze samenleving is nog steeds christelijk. Daarom is het volgens mij niet juist om te spreken over een seculiere samenleving. Het is toepasselijker om te spreken over een post-christelijke samenleving."

"Vergeet ook niet dat het secularisme zelf het product is van een christelijke samenleving. Het jodendom kent bijvoorbeeld niet die seculiere traditie. Het ontstaan van het secularisme is verbonden met de opkomst van het protestantisme in Europa. Heel cru gesteld komt het protestantisme neer op een verinnerlijking van het geloof. Geloof werd iets van het individu. Het accent verschoof van de publieke naar de private ruimte. Dat aspect van het protestantisme is vrij dominant geworden binnen Europa en speelde een rol in de toenemende secularisering." 

"De scheiding tussen kerk en staat is eigenlijk de verdienste van het protestantisme. Maar godsdiensten die veel meer belang hechten aan publieke rituelen, zoals het katholicisme, het jodendom of de islam, kregen het zo moeilijker. Geloof belijden binnen de publieke ruimte werd steeds minder toegelaten. De moslims zijn daar nu het grootste slachtoffer van. Omwille van de Shoah worden uitzonderingen gemaakt voor joden. Van hen wordt het gedoogd dat ze hun religie in het openbaar belijden. Maar dat geldt dus niet voor moslims. Dat onevenwicht kan niet. Eigenlijk zou iedere religie zich mogen uitdrukken in het publieke terrein. Als we uitzonderingen toelaten voor één godsdienst, moeten we ook uitzonderingen toelaten voor andere godsdiensten."

In je onderzoek wijs je erop dat de manier waarop moslims tegenwoordig worden uitgesloten veel gemeen heeft met het antisemitisme van weleer?

"
Eén ding wil ik wel duidelijk maken. Wanneer ik een vergelijking maak tussen het antisemitisme van weleer en de islamofobie nu, dan neem ik niet de jaren dertig als referentiepunt. Wel de negentiende eeuw. Ik vergelijk dus het antisemitisme van het einde van de negentiende eeuw met de houding tegenover moslims op het einde van de twintigste eeuw."

"Op het einde van de negentiende eeuw is het antisemitisme nog niet vernauwd tot een puur biologisch racisme dat zo kenmerkend was voor het nazisme. Het is die heel specifieke vorm van antisemitisme die uiteindelijk tot de Shoah heeft geleid. Die specifieke vorm van antisemitisme is historisch gezien een vrij beperkt fenomeen. Vanaf het begin van de twintigste eeuw komt het echt op, en het wordt dominant tijdens het interbellum."



"Net zoals je op het einde van de negentiende eeuw een structurele uitsluiting had van joden, zo heb je nu een structurele uitsluiting van moslims. Of het nu op onderwijs, politiek of de arbeidsmarkt aankomt, moslims zijn steeds ondervertegenwoordigd. Dat is het symptoom van een structurele vorm van uitsluiting." 

"Ook qua economische ontwikkeling zie je een parallel tussen de positie van de joden in de negentiende eeuw en de positie van moslims nu. Moslims werden op een bepaald moment uitgenodigd omdat ze economisch nuttig waren. We hadden ze in de jaren vijftig en zestig nodig als gastarbeiders, maar vanaf de jaren zeventig valt die economische rol weg en zie je de eerste wrijvingen komen."

"Een vergelijkbaar verhaal kan verteld worden over de joden in de negentiende eeuw. Aanvankelijk speelden sommige joden zoals de Rothchilds een belangrijke rol in de financiële sector, en omwille van die positie kregen ze toegang tot hoge kringen. Maar eenmaal die positie wegviel zie je ook uitsluitingsmechanismen ten aanzien van joden ontstaan. Ze waren niet langer gewenst, van zodra ze niet langer economisch nuttig waren. In de negentiende eeuw had je ook debatten over de relatie tussen secularisme en jodendom. Net zoals je dat nu hebt over het secularisme en de islam."

"Honderdvijftig jaar geleden werd onder het mom van laïciteit gediscussieerd over het feit of joden een keppeltje mochten dragen in de publieke ruimte. In Frankrijk was dat op een bepaald moment verboden voor joodse mannen. Het debat dat toen gevoerd werd, is erg vergelijkbaar met het debat dat je nu over de hoofddoek hebt. Ook over de pruiken van joodse vrouwen, kasher en besnijdenis had je een heel levendige discussie. Opnieuw, erg vergelijkbaar met de manier waarover nu over rituelen van moslims wordt gebabbeld."

En ook het antisemitisme van de negentiende eeuw was dus, net zoals islamofobie nu, een racisme?



"Ja. Alleen is het vandaag veel moeilijker om mensen duidelijk te maken dat islamofobie wel degelijk een vorm van racisme is. Net omdat racisme vandaag de dag gederacialiseerd is. Het waren de joden zelf die aandrongen op een de-racialisering. Na de Shoah wilden ze expliciet niet meer aanzien worden als een ras. Vandaar dat we nu nooit meer spreken over ras. Maar dat maakt het tegelijk moeilijker voor moslims om het racisme waarvan ze slachtoffer zijn, aan te klagen. Net daarom vind ik het persoonlijk ook belangrijk dat het begrip racisme opnieuw wordt serieus genomen in het publieke debat." 


Keuken



Een kleine twee uur hebben we zitten babbelen op dat Leuvens terras. Het recordertje staat ondertussen al een eindje op stop. Pas na dat gesprek valt me iets op. Wanneer ik mijn ogen over het terras laat dwalen, zie ik allemaal nette blanke mensen. Net als ik. En dit is Leuven, een Vlaamse centrumstad anno 2015. Wanneer we naar binnen gaan om maaltijd en drankjes te betalen, kan ik door een openstaande deur naast de bar even in de keuken kijken. In een witte, raamloze ruimte, zie ik een gekleurde man tegen de muur leunen, handdoek over de schouders gedrapeerd. Hij blaast even uit na een zware middagshift. Het woord privilege schiet door mijn hoofd. 

reacties

14 reacties

  • door Pleimion op donderdag 11 juni 2015

    De slotbedenking van de interviewer geeft treffend weer in welke vicieuze cirkel het hele racismedebat in Vlaanderen is verzeild. Wat je ook doet, het is nooit goed. Een horeca-uitbater die enkel blank personeel wil aannemen, is een racist want hij discrimineert op basis van huidskleur. Neemt hij wel mensen met een kleurtje aan, dan is hij ook een racist, want kleurlingen die blanken moeten bedienen, dat geeft blijk van privileges. Zo komen we natuurlijk geen stap vooruit.

    Heel dat privilegeverhaal begrijp ik trouwens niet goed. Topolski noemt zichzelf 'geprivilegieerd' omdat ze hoogopgeleid is en een goede job heeft. Alsof je je diploma zomaar in de schoot geworpen krijgt. Dit lijkt me eerder een geval van cognitieve dissonantie: zij bewijst dat je het wel degelijk ver kan schoppen, ongeacht je huidskleur, maar dat strookt uiteraard niet met haar geloof in structurele achterstelling. Vandaar de noodzaak om een andere verklaring voor haar succes te bedenken, in dit geval het vage 'privileges'. Wie deelt die privileges uit? We vernemen het niet.

  • door Dave op donderdag 11 juni 2015

    Islamofobie is een verschrikkelijk woord, uitgevonden door religieuze extremisten, in een poging religie gelijk te stellen met raciale eigenschappen. Alle criticasters op de Islam worden in dit hoekje geduwd, afvalligen zoals Ayaan Hirsi Ali voorop.

    Religie is een keuze, huidskleur is dat niet.

    Zij die menen hun extreme religie te kunnen toepassen binnen een seculiere samenleving vergissen zich schromelijk. Religie wordt aanvaard, net zoals politieke keuzes worden aanvaard. Dat betekent niet dat iedereen zich hiernaar moet schikken, ermee akkoord moet gaan, of het zelfs moet respecteren.

    De poging islamofobie gelijk te stellen aan antisemitisme is stuitend. Nergens worden moslims systemisch buitengesloten en nergens zijn er strafkampen omwille van het geloof. Er is uiteraard een zekere achterdocht, meer dan ten opzichte van het Joodse volk, maar Joden hebben dan ook geen geschiedenis van jihad en zelfmoordaanslagen.

    Dit artikel is een schande, en dat dit op een zogenaamd 'linkse' website staat is dat eveneens.

    “Islamophobia is a word created by fascists, and used by cowards, to manipulate morons.” - C. Hitchens

    • door ismail spada op vrijdag 12 juni 2015

      Andrew Cummins heeft deze woorden uitgesproken en niet Hitchens.

      Ook nooit geloven wat de islamitische geleerden zeggen maar zelf nakijken is de boodschap.

      Over islamofobie zijn er vele en totaal verschillende meningen.

      Iemand ziet het zo:

      ik zou islamofobie, dat uiteraard niet in het DSM systeem (DSM, vertaling diagnostisch en statistisch handboek voor psychische stoornissen) te vinden is, gelukkig..., helemaal niet gebruiken voor mensen die kritiek uiten op de Islam,.....

      Het zou logischer zijn om islamofobie te duiden als een toestand waarin mensen door autocensuur géén kritiek meer durven geven op de islam, op de profeet, koran, hadith, soura's, omwille van een aanvoelen van clear and present danger dat op hun uitlatingen en geschriften met geweld zou gereageerd kunnen worden.

      Dat er ook veel autocensuur is omdat dergelijke kritiek ook in de eigen sociale kring zou kunnen leiden tot ostracisme is zijdelings ook islamofobie te noemen.

      Als moslim zie ik het dus heel anders:

      Wanneer men er van uit gaat dat de moslimgemeenschap zelf lijdt aan islamofobie, zijnde een irrationele angst voor mensen die een reële angst hebben voor moslims en hun interpretatie van hun geloof, dan is dat, naar mijn persoonlijke mening, wel in de DSM terug te vinden onder F43.2. of aanpassingsstoornissen.

      't Is maar hoe je het bekijkt.

      • door Dave op vrijdag 12 juni 2015

        Ik voel niet de behoefte de Koran te lezen vooraleer ik kritiek zou mogen uiten op de Islam of op enkele zichzelf verklaarde Islamitische geleerden. Ten slotte maken zij ook maar (21 eeuwse) interpretaties op een boek geschreven rond de 7e eeuw. De uitwassen ervan zijn zichtbaar genoeg in het straatbeeld en op het nieuws.

        Akkoord over je toelichting rond islamofobie, maar het blijft een verkeerd woord. Men kan beter spreken over moslimofobie, omdat het personen zijn die worden gediscrimineerd, niet de religie.

        • door ismail spada op vrijdag 12 juni 2015

          Er wordt hier niemand gediscrimineerd. Dat mag niet.

          Er wordt veel geroepen over racisme, discriminatie en islamofobie en dat kan in feite ook niet.

          Dat is aanzetten van een gemeenschap tot opstandigheid.

          En er is geen moslimfobie. Moslims maken het zichzelf moeilijk door het absurde van hun eisenpakket.

          En het zal zolang aanhouden tot ze Inshallah zelf het absurde van hun eisen gaan inzien en wanneer de linkse partijen weer met hun voeten op de grond zijn gekomen.

  • door StijnHorvath op donderdag 11 juni 2015

    Is dit politieke filosofie anno 2015?

    Misschien moet Thomas Decreus eens "Zur Judenfrage" lezen, van Karl Marx, zeer verhelderend in deze tijden van Islam-hysterie (te vinden bij zowel zelfverklaarde voor- als tegenstanders).

    https://www.marxists.org/nederlands/marx-engels/1843/1843joods.htm

  • door ismail spada op donderdag 11 juni 2015

    Beste Thomas,

    Leg mij eens uit waarom ik als moslim mijn mening over de Islam en moslimgemeenschap niet kan geven zonder als een vijand van de Islam door mijn broeders en zusters bestempeld te worden?

    Leg mij eens uit waarom ik doodsbedreigingen moet aanvaarden van mijn eigen geloofsgenoten en dat imams en moskeeën daar met geen woord willen over reppen tot ze zelf bedreigd worden en geen imam meer willen zijn?

    Leg mij eens uit waarom ik door sommige Marokkanen op straat als een varken wordt gezien nadat ik juist de moskee verlaten heb na het vrijdaggebed?

    Ik zie dus elke dag racisme, discriminatie en een fobie tegen Westerlingen.

    Maar waarschijnlijk was het dat niet wat je bedoelde? Misschien sta je zelfs deze reactie niet toe.

  • door jempi op vrijdag 12 juni 2015

    Ik citeer Afshin Ellian: "Waarom bestaat islamofobie wel en christofobie niet? Omdat je op alle religies kritiek mag hebben, behalve op de islam. Maar er lijkt eindelijk een kentering gaande."

    • door ismail spada op vrijdag 12 juni 2015

      Inshallah komt er een kentering.

      Het heeft nu lang genoeg geduurd en het islamisme heeft al genoeg schade aangericht.

      Bovendien is de geïnterviewde Anya Topolski van joodse achtergrond en bestudeerde ze Hanah Arendt.

      Hannah Arendt ziet het totalitarisme niet alleen als een vorm van heerschappij, maar ook als een populistische beweging.

      En het is dat wat we nu zien :

      Een populistische beweging, het islamisme, die hoofddoeken belangrijker vinden dan scholing voor meisjes.

      Een gemeenschap die alles mag en kan maar nooit tevreden zal zijn.

      Het heeft allemaal niks te maken met Islam tenzij het misbruiken van een godsdienst voor politieke doeleinden.

  • door Andres op vrijdag 12 juni 2015

    Ik snap het gezeur niet omtrent het begrip Islamofobie. Iedereen die een beetje intellectueel eerlijk is weet best waar het over gaat. De haatdragendheid en discriminatie ten opzichte van mensen die zichzelf moslim noemen en van mensen die zelfs nog maar gepercipieerd kunnen worden als moslim.

    Dat varieert van meisjes met een hoofddoek die met verbale en fysieke agressie te maken hebben tot en met Sikhs die vermoord worden louter omdat één of andere bevooroordeelde idioot denkt een moslim te herkennen. Om maar twee voorbeeldjes te geven. Een ernstig en reëel probleem in deze tijden dat bovendien door verschillende partijen systematisch in de hand wordt gewerkt. Pogingen om die irrationele achterdocht/haat/discriminatie te legitimeren zijn al even wansmakelijk als het victimblaming dat bij racisme steeds weer terugkeert. Individuen zijn niet verantwoordelijk voor andermans daden noch voor het idee dat over "hun groep" zou bestaan.

    Verzin er voor mijn part een ander woord voor als het moet, maar het kan echt niet zo moeilijk zijn om te snappen dat een groep mensen gehaat wordt louter omdat ze tot de "verkeerde" etno-culturele groep behoren. Dat is namelijk zo oud als de mensheid zelf. Dezelfde mensen die bruine/zwarte mensen inferieur vonden zijn niet plots genuanceerde islamcritici geworden als ze het lijdend voorwerp vervangen door "moslims". Dezelfde mensen die bruine/zwarte mensen benadeelden of uitsloten zijn niet plots bezorgde democraten geworden omdat ze het nu in de plaats over moslims hebben. Je moet wel heel naïef zijn om in dergelijke val te trappen.

    En neen, dat conflicteert nergens met het feit dat je religie op een objectieve manier kunt bekritiseren.

    • door ria aerts op zaterdag 13 juni 2015

      Een intelligente reactie. Racisme bestond, bestaat en zal bestaan omdat veel mensen nu eenmaal een gevoel van eigenwaarde ontwikkelen door mensen die iets anders zijn te kleineren. Die mensen zijn onontwikkeld, crimineel, lelijk, lui enz. en zij zijn uiteraard het tegenovergestelde. De andere is niet volledig mens, vandaar alle mogelijke scheldnamen die naar lagere levensvormen (dieren, insecten) verwijzen. En of men het nu graag hoort of niet, jawel, de spotprenten over joden in de jaren dertig gelijken op de cartoons over moslims in onze tijd. Ze zijn uit op ons geld, ze gaan de wereld domineren en we moeten er schrik van hebben. Het enige verschil is dat er nu andere manieren van uitsluiting en criminalisering zijn, die misschien niet zo grof lijken, maar even vernietigend zijn. We hebben onze schaamte over racisme gerationaliseerd en dat maakt onze tijd juist zo gevaarlijk.

    • door ismail spada op zaterdag 13 juni 2015

      Sorry maar niet akkoord. Als moslim zeg ik dat het woord islamofobie in het leven is geroepen door sommigen uit de moslimgemeenschap om anderen te beschuldigen van iets waar moslims zelf aan lijden.

      Het is pure provocatie van de Westerse wereld vanuit een superioriteitsgevoel wat evenwel niet het verwachte respect of resultaat genereert en bijgevolg tot frustratie leidt.

      Dat varieert van meisjes die geen moslima's zijn en uitgescholden worden voor slet of hoer. Tot....

      De hoofddoek is niets anders dan een politiek drukkingsmiddel van de politieke islam die de democratie wil kapot maken en daarbij de democratie en de godsdienstvrijheid misbruikt voor eigen doeleinden.

      En sorry maar Sikhs mogen een dolk dragen om zich te beschermen tegen moslims die de sikh niet als moslim willen erkennen.

      En als moslim met een Berber-echtgenote heb ik het recht om de misplaatste verwijten aan de Westerse gemeenschap vanuit de moslimgemeenschap aan te klagen als zijnde onterecht, uitgevonden en opgeblazen.

      Maar een moslim die kritiek uit op de eigen gemeenschap moet dus wel een trol zijn of een intrigant volgens linkse radicale denkers.

      Het kan mij geen barst schelen wat linkse rakkers van mij en ons denken.

      Wij willen gewoon doen en gewoon samenleven zonder naar elkaar met de vinger te wijzen en elkaar namen te geven. Kan dat?

    • door safado op maandag 15 juni 2015

      Tenzij je in een islamitische samenleving wil leven, kan je best "schrik" hebben van de "conservatieve islam". Het voorbeeld dat ik je wil geven is indonesie. Van oorsprong een hindoe/budhistisch land waarvan nu enkel nog Bali niet islamitis is en waar nu wetten worden gemaakt waar niet-moslims onder de sharia vallen. (zoals een pint drinken in het bijzijn/met een moslim strafbaar is). Als er nu al moslima's staan te betogen om hun hoofddoek te dragen in een school van het gemeenschapsonderwijs, lijkt het me dat ze enkel hun wil aan de maatschappij willen opleggen. Ik heb niets tegen eigen islamscholen trouwens. Wel tegen de aanval, hun wil opleggen, aan de seculiere maatschappij. Als ze hun hoofddoek perse tijdens de les wiskunde willen dragen, moeten ze het onderwijs maar zelf organiseren. Net als de joden. (Ik zou de joden nu niet als voorbeeld van integratie etc nemen maar soit...) Het heeft in indonesie ook lang geduurd mar het is nu wel het grootste moslim land ter wereld. Cultureel en religieus imperialisme heet dat.

  • door safado op maandag 15 juni 2015

    "Op die manier zou er een inherente link bestaan tussen een Europese traditie en het ontstaan van het racisme." Misschien moet ze eens een tijdje in azie (china, indie en thailand om te beginnen) verblijven en kijken hoe aziaten naar anderen kijken (met lichtere of donkere kleur of andere religie). Waarom behoren (of behoorden) niet-hindoes/buitenlanders automatisch tot de laagste kaste bijvoorbeeld? (En dit is al lang voordat de britten het koloniseerden) Uteraard is dit ondertussen al geevolueerd maar om de europese traditie te benoemen als "ontstaan" van racisme? Ze lachen in Azie zelfs met de witte "langneuzen"

    Overigens lijkt ze dan te insinueren dat iedereen overeenkomt in een "homogene" gemeenschap. Lijkt mij niet correct.... Zelfs in een homogene gemeenschap is er uitsluiting en discriminatie omwille van "sociale status"....

    Wat denkt ze trouwens over de "jizya tax" in de vroegere islamitische landen? Nu niet meer in werking (meestal) maar ook een vorm van discriminatie (of racisme volgens de huidige definitie) al lang voor het contact met het westen of de dominantie van het westen.

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties