Bij DeWereldMorgen.be schrijven we niet voor de clicks.

We maken media voor een betere wereld.

Samen met vele vrijwilligers en burgerjournalisten.

Om dit te blijven doen hebben we uw steun meer dan nodig!

Steun onafhankelijke media!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu
Analyse

Waarom onze overheden nooit de sterkste schouders belasten

Of we eerlijker belastingen krijgen, hangt niet af van technische argumenten of de volkswil. Het belastingstelsel is altijd een weerspiegeling van de machtsverhoudingen in een land.
vrijdag 13 februari 2015

Jean-Baptiste Colbert, de schatkistbewaarder van Lodewijk XIV (1638-1715), zou ooit gezegd hebben: “De kunst van het belasten bestaat erin de gans zo te plukken dat je zoveel mogelijk pluimen krijgt en zo weinig mogelijk gesis.” Volgens sommigen is dat het uitgangspunt van ons belastingsysteem. “De gans die ‘arbeid’ heet, valt het makkelijkste te plukken”, schrijft bijvoorbeeld de Nederlandse journalist Rutger Bregman.

Het zou ook de filosofie zijn achter de voorkeur van minister van Financiën Johan van Overtveldt voor een verhoging van de BTW als alternatief voor de vermogenswinstbelasting. Consumenten belasten is technisch makkelijk. Vermogens aanpakken is moeilijk, want die zijn ultramobiel en vluchten de grens over met de klik van een muis.

Het lijkt een aannemelijke stelling. De moeilijkheid om de hand te kunnen leggen op vermogens in deze geglobaliseerde wereld ligt aan de basis van de scheefgroei in ons belastingstelsel. Aangezien de vermogens ongrijpbaar over de wereldbol surfen, richt de overheid zich dan maar op het laaghangend fruit, op de inkomens uit arbeid en op de consumenten.

Maar er is ook een andere lezing mogelijk van het citaat van Jean-Baptiste Colbert. Colbert volgde in zijn fiscale politiek één principe. De macht van een koninkrijk komt tot uiting in de rijkdom van de koning. Hoe overweldigender de aanblik van de Tuilerieën is, hoe machtiger Frankrijk overkomt. De eindeloze wirwar van met goud bedekte kamers en gangen in Versailles is het evenbeeld van de vertakkingen van het Franse rijk.

Om dat rijk van het nodige goud te voorzien, moesten de ganzen zo genadeloos mogelijk geplukt worden. En het liefst met zo weinig mogelijk protest. Die ganzen zijn de onderdanen van het koninkrijk. Het zijn de boeren, de handelaars en de ambachtslieden die met hun noeste arbeid bijdroegen aan de glorie van Louis XIV en de adel in zijn entourage.

Macht

Het belastingstelsel in een land is daardoor altijd een weerspiegeling van de machtsverhoudingen in de maatschappij van dat land. De recente naoorlogse geschiedenis maakt dat duidelijk. Onder de Amerikaanse president Dwight Eisenhower, de stugge republikein die regeerde tot 1961, was de hoogste marginale aanslagvoet 91 procent. Dat betekent dat er van elke dollar boven een bepaald inkomen 91 cent afging.

Tussen de Tweede Wereldoorlog en 1981 zakte dat tarief nooit onder de 70 procent. Die laatste datum is natuurlijk niet toevallig. Het is het eerste jaar van de eerste ambtstermijn van Ronald Reagan, die samen met zijn Britse collega Margaret Thatcher zorgde voor de politieke doorbraak van het neoliberalisme.

In 2008 was de effectieve belastingvoet van de rijkste 1 procent in de VS al gezakt tot 26 procent. Dat was een halvering in vijftig jaar tijd. In diezelfde periode steeg de gemiddelde belastingvoet voor gewone werknemers. Mitt Romney, de Republikeinse uitdager van Obama, betaalde in 2011 minder dan 14 procent op zijn inkomen dat toen zo'n 20 miljoen dollar bedroeg. Zijn eigen personeel, zelfs zijn laagbetaalde poetshulp, betaalt meer belastingen.

België had geen neoliberale goeroe nodig om dezelfde weg op te gaan. In 1984 werd het roerend vermogen (alle goederen die kunnen worden verplaatst in tegenstelling tot huizen en gronden) uit de personenbelasting gehaald en voortaan belast aan 25 procent in plaats van aan 70,3 procent, wat toen nog de hoogste belastingschijf was.

De hoogste schijf van 70 procent werd daarna geleidelijk verlaagd tot 50 procent. De laatste grote hervorming dateert van 2001, toen minister van Financiën Didier Reynders de twee hoogste marginale aanslagvoeten van 52,5 en 55 procent schrapte. De inkomens belasting werd daardoor een stuk minder progressief. Zelfs wie minder dan 20.000 euro verdient per jaar, zit al aan het tweede hoogste tarief van 45 procent.

Wie een goed maar niet uitzonderlijk loon heeft, betaalt op iedere extra euro evenveel belasting als iemand die 2 miljoen per jaar verdient. In realiteit zelfs meer want wie 2 miljoen verdient, laat zich uitbetalen via een vennootschap en kan via allerlei complexe technieken de reële belastingvoet naar beneden krijgen.

Tegenoffensief

Die langzame afbrokkeling van de rechtvaardige fiscaliteit die in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog en de chaos van de jaren '30 tot stand kwam, is het gevolg van een machtsverschuiving. In de jaren '80 was de angst voor opstanden en gewelddadige confrontaties met stakers en betogers weggeëbd. Het was tijd voor een neoliberaal tegenoffensief.

Met economische noodzaak heeft dat niets te maken. Toen de grootste belastingvoet meer dan 70 procent was in de VS, groeide de economie gemiddeld met 3,7 procent. Sinds het begin van de jaren '80 geraken we gemiddeld niet meer boven de 3 procent.

Aan de gewijzigde mentaliteit onder de bevolking lag het ook niet. Bij De Stemtest bleek 80,6 procent van de Walen en 74,8 procent van de Vlamingen het eens met de stelling dat grote vermogens meer moeten worden belast. Een enquête van Knack wees zelfs uit dat 85 procent van de Vlamingen te vinden is voor een belasting op vermogens boven de 1 miljoen euro.

Belgen zijn geen uitzondering in de wereld. Volgens een peiling in opdracht van Wall Street Journal en NBC is een meerderheid van de Amerikanen die zich omschrijft als Republikein voorstander van hogere belastingen voor de rijken.

Met die wijsheid in het achterhoofd is het ook makkelijker om het debat over de op handen staande belastinghervorming te interpreteren. Het regeerakkoord wil een tax shift realiseren. Een verschuiving van lasten op arbeid naar lasten op andere zaken.

De minister van Financiën Johan Van Overtveldt kwam deze week op de proppen met het voorstel om in de eerste plaats de inkomsten uit de BTW te verhogen. Dat is een voorstel waar hij zich hevig tegen verzet heeft toen hij nog journalist was. Maar nu komt het van pas. De discussie of een hogere BTW al dan niet degressief is (dat wil zeggen: de armsten betalen meer dan de rijken), is daarbij een nevenkwestie. Belangrijk is vooral dat de vermogens buiten schot blijven. De BTW-verhoging wordt gezien als een alternatief voor de vermogens(winst)belasting.

In de komende weken zal vaak herhaald worden dat het technisch moeilijk is om de vermogens te belasting en dat er ook kans bestaat dat die vermogens zich zullen verplaatsen. Dat eerste is een non-argument. Om de sociale fraude te bestrijden werd een kruispuntbank van de ondernemingen, een kruispuntbank van de sociale zekerheid en later nog een kruispuntbank van de federale overheidsdiensten opgericht. Die maken het mogelijk dat je bijna niets meer moet invullen als je je belastingbrief online bekijkt. Die zorgen er ook voor dat een mogelijk beroep op uitkeringen terwijl je werkt meteen opgemerkt wordt.

Coucketaks

Om de vermogens correct te belasten is een vermogenskadaster nodig. Volgens de gouverneur van de Nationale Bank Luc Coene is de invoering van zo'n kadaster “redelijk eenvoudig”. Toch komt het er in tegenstelling tot de verschillende kruispuntbanken niet. Niet omdat de bevolking zich daartegen verzet, maar omdat het de belangen schaadt van de toplaag van dit land.

Of neem het belasten van meerwaarden. Marc Coucke betaalde geen cent belasting op de meerwaarde van 1,24 miljard euro die hij boekte op de verkoop van zijn bedrijf aan het Amerikaanse Perrigo. In de VS of het Verenigd Koninkrijk zou dat niet gelukt zijn. Die landen hebben een stevige meerwaardebelasting.

Dat kunnen dus geen argumenten zijn om de belasting op vermogens of op inkomens uit vermogens te verhogen. Blijft over het argument dat kapitaal vluchtig is. Dat de financiële markten geliberaliseerd werden, is een gevolg van het oprukken van de neoliberale ideologie, niet een oorzaak.

Elke keer als er een poging ondernomen wordt om de financiële markten te beteugelen, worden grote middelen ingezet om dat tegen te houden. De verstrengde regels na de bankencrisis werden in de VS alleen bekampt door drieduizend lobbyisten. Dat is vijf lobbyisten per Congreslid en zij trokken dan ook aan het langste eind.

Dat komt overeen met wat Louis Brandeis, rechter bij het Hooggerechtshof in de VS, ooit zei: “Ofwel hebben we een democratie, ofwel hebben we grote rijkdom in handen van een kleine groep. Beide samen kan niet.” Die kapitaalvlucht wordt trouwens ook tegengesproken door de feiten. Sinds 2000 verruilden slechts 3000 rijke Fransen hun land voor een belastingparadijs. Dat is 0,53 procent van de mensen die onderworpen zijn aan de vermogensbelasting.

Onderzoek uit de VS bevestigt dat. De staat New Jersey voerde in 2004 een hogere belasting in voor inkomens van boven de 500.000 dollar. In de drie jaar na 2004 pakten 70 rijken hun biezen. New Jersey zag daardoor 16,4 miljoen dollar door de vingers glippen. Een peulenschil in vergelijking met de 3,77 miljard dollar die de extra belasting opbracht.

Of de belastingen eerlijker worden, zal dus niet afhangen van de technische mogelijkheden of de Vlaamse grondstroom.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

9 reacties

  • door Jan Decaluwe op vrijdag 13 februari 2015

    Beweren dat Coucke geen meerwaardebelasting betaalt is totaal fout. http://nl.jandecaluwe.com/opinie/coucke-betaalt-wel-meerwaardebelasting.html

  • door Mezelf op vrijdag 13 februari 2015

    "waarom onze overheid de sterkste schouders nooit belasten" is niet alleen een titel die de lading van het artikel niet dekt, het is een grove leugen. Met onze progressieve aanslagvoeten worden de sterkere schouders doorgaans wel degelijk meer belast dan de minder sterkere. Er zijn inderdaad enkele superrijken die door fiscale dans gedeeltelijk ontspringen wat hun vermogen betreft. Daaruit distilleren dat de overheid de sterkere schouders NOOIT belast is klinkklare nonsens. Zo zou je ook kunnen stellen "waarom de overheid de criminelen nooit straft", omdat er inderdaad enkele zijn die hun straf ontlopen. Wat een simpele voorstelling van een complexe materie !

    • door Brigitte Van Gerven op maandag 16 februari 2015

      Dat is nu net het punt van dit artikel. We worden niet progressief belast. Als je de aanslagvoet bekijkt ten opzichte van de inkomens dan vormt dit een klokkurve: de laagste lonen worden het minst belast, de middenklasse het meeste, en de echt rijken betalen dan weer veel minder. Het wordt hoog tijd dat rechtvaardigheid terug een basisprincipe wordt van de democratie. Als je democratie hebt, maar geen rechtvaardigheidsprincipe, dan mondt het er altijd op uit dat de meerderheid – of nog beter: degene die beweren in naam van de meerderheid te regeren – zich schaamteloos verrijken ten opzichte van de anderen. “Democratie” zonder rechtvaardigheid = graaicultuur.

    • door sam vanderleyden op maandag 16 februari 2015

      @Mezelf... Ben je weer bezig met doelbewust oppervlakte-retoriek? Jij weet maar al te goed, wat de boodschap erachter is... Al menig artikels op DWM hebben vanuit verschillende perspectieven duidelijk aangetoond hoe het ghele systeem in essentie herverdelend is, in de zin dat de allerrijksten constant relatief rijker worden te koste van de rest van de groep. Je weet ook maar al te goed wat dat wil zeggen. Het is weer o zo typisch van u om zeer doelbewust bvb de personenbelasting (slechts één element) eruit te lichten om dan een van-de-pot-gerukte extrapolatie mee te maken, dat naadloos past in uw neoliberale religie... En je weet het maar al te goed, beste!

      • door marc covent op maandag 16 februari 2015

        De bedekte termen zijn net iets te bedekt, want ik snap er geen jota van. Wie of wat is die @Mezelf? Aan wie is deze reactie nu juist gericht?

        • door sam vanderleyden op dinsdag 17 februari 2015

          ... mijn reactie was gericht aan de persoon die zichzelf laat doorgaan als "mezelf". Een reeds gekende regelmatige bezoeker van DWM. Mijn insziens een notoire beleider van de geloofsleer van de neoliberale kerk. Veelvuldig dezelfde technieken toegepassend die allemaal in de de sfeer van het intellectueel oneerlijke passen: framing, decontextualisering, gratuit overpakken van platte media slogans, verdraaiingen, afgeknipte waarheden... Bovendien is elke gedegen argument van elkeen pure wind voor deze persoon. Het is alsof op een volgende thread zijn casette terug wordt omgedraaid.

          • door ria aerts op dinsdag 17 februari 2015

            Precies. Je moet bovendien geen geleerde zijn om te beseffen dat ons onbillijk belastingsysteem ervoor zorgt dat de kloof tussen superrijken, rijken en de rest almaar groter wordt. Wie Piketty leest ontdekt daarbij ook dat periodes waarin de hoogste belastingschalen worden afgeschaft deze kloof telkens vergroten en daarnaast ook gekenmerkt worden door minder economische groei, gestegen werkloosheid en al het slechte wat de gewone mens kan overkomen. Conclusie: jawel, machtsverhoudingen bepalen waar de belastingen worden gehaald. Democratie is een zoethoudertje, de wens van de meerderheid wordt niet gevolgd.

            • door antond op zondag 17 juli 2016

              Wat een onzin, als de meerderheid een radicaal links beleid zou willen, vermogensbelastingen incluis, zou de massa wel op de PVDA en Groen stemmen. Maar het is duidelijk dat de massa, hoe vervelend u dit ook moge vinden, de PVDA 'links' laat liggen. Daar kunt u toch niet omheen?

  • door ALAMI op donderdag 19 februari 2015

    Wie integer is kan men wel aanpakken, maar niet vernietigen. Dit zijn o.a. de gevolgen van de politiek van “interne devaluatie” die momenteel overal in Europa op de sporen wordt gezet. In het kader van de besparingsplannen in België zullen mensen door de financiële markten ook op heel korte termijn gedwongen worden om de uitkeringen te verlagen en de belastingen te verhogen d.w.z. het geld vooral uit de zakken van de arme mensen halen? Er is geen sprake van gezonde overheidsfinanciën. Er is geen herstelprogramma om banen, sociale zekerheid veilig te stellen en economische investeringen te bevorderen. Het geheel beleid op zich o.a de nutteloze besparingsgolven is de oorzaak van alles. Je kan de betrokken overheden gerust terecht de overheden van schulden en crisissen noemen want geen democratische controle over hun laten en doen. Men in de overheden van schulden en crisissen vooral mbt het financiële toezicht ook binnen de EU zeker en vast aan het sollen. De ergste gevolgen daarvan overal verzet tegen de besparingsmaatregelen, onrust, woede en sociale actie. De nationalisatie van de financiële sector en de sleutelsectoren van de economie onder democratische controle dienen in een Europees relanceplan van sociale en ecologische openbare werken ingeschakeld te worden. Om een totale instorting ook op korte termijn te voorkomen is er dan ook een ander verantwoordelijk innovatief beleid en sociaal-vaardig economisch model meer dan broodnodig. Bij geen gehoor aan het volk, zit er niets anders op dan een spandoek te gaan hingen zoals het geval aan het Parthenon, maar dan onder de slogan “Peoples of Belgium – Rise Up!” in algemene staking want alles was de schuld van de banken, beleggers, speculanten en alle anderen die samen een wereldwijde monster-crisis veroorzaakten. Toch?

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties