about
Toon menu
Analyse

Stemmen voor Griekse gemeenteraden tonen versplinterd politiek landschap

Afgelopen zondag werd de eerste ronde gehouden van de gemeenteraads- en districtsverkiezingen in Griekenland - een mogelijkheid voor kiezers sinds de crisis werkelijk is losgebarsten. Het was te verwachten dat het stemgedrag daardoor zou worden beïnvloed, ondanks het feit dat er ook persoonlijke belangen van de burger in meespelen.
donderdag 22 mei 2014

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

Een politieke aardverschuiving lag niet in de rede bij deze gemeenteraadsverkiezingen. Politieke dienstverlening leeft na vier jaar zware crisis nog heel sterk in Griekenland, in de plaatselijke politiek meer dan in de nationale. Een kandidaat die op een geloofwaardige manier banen of wat extra centen weet aan te bieden, kan dan ook op een stem rekenen. De echte test voor het besparingsbeleid en voor de regering-Samaras wordt aanstaande zondag verwacht, bij de Europarlementsverkiezingen. Gezien daar geen onmiddellijke voordelen voor de gemiddelde Griekse burger uit te halen vallen, zal het stemgedrag daar “eerlijker” zijn.

Crisis als determinerende factor

Toch werd verwacht dat in heel wat steden en districten een groot aantal proteststemmen zou worden geteld, naast de ruim 40 procent Grieken die de moeite niet eens namen om hun stemplicht te vervullen. De crisis wordt in de grootsteden veel meer gevoeld dan op het platteland, waar iedereen mekaar kent, waar er een grotere samenhorigheid is en waar mensen makkelijker zelf in hun behoefte aan voedsel kunnen voorzien. Daarom werd met veel belangstelling uitgekeken naar de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen in Athene, Thessaloniki, Heraklion, Volos of Patras.

Het aantal kandidaten was dit jaar bijzonder hoog. Ongeveer 1 op de 28 Grieken had zich kandidaat gesteld als gemeenteraadslid. Onder hen heel wat langdurig werklozen die op deze manier hoopten om toch wat inkomsten te kunnen genereren. Op een kieslijst in de provinciestad Larissa stond zelfs een dakloze. Ook bekende Grieken, zangers en televisiefiguren waren op bijna alle lijsten terug te vinden.

Oppositie

De voornaamste oppositiepartij SYRIZA heeft weliswaar vooral ingezet op de Europarlementsverkiezingen, maar hoopte al goed te scoren in de gemeenteraadsverkiezingen. In Athene scoorde de partij behoorlijk en het district Attica, rond de Griekse hoofdstad, gaf eveneens zijn voorkeur aan de oppositiepartij. In het algemeen is de partij erop vooruitgegaan. Toch bleven de resultaten enigszins onder de verwachtingen. De cijfers bevestigen wat de Griek in de straat zegt: SYRIZA kan niet overtuigen.

De verkiezingsbeloftes van partijleider Alexis Tsipras doen heel erg denken aan de beloftes die Andreas Papandreou deed in de aanloop naar zijn historische verkiezingsoverwinning in 1981, die voor vele Grieken het startpunt is geworden van een Griekenland dat zich ongelofelijk in de schulden heeft gewerkt. Toch zullen de kandidaten van SYRIZA in vijf van de dertien districten meestrijden in de tweede verkiezingsronde. In Griekenland wordt die gehouden wanneer geen enkele kandidaat meer dan 50 procent heeft gehaald in de eerste ronde. De twee kandidaten met het meeste aantal stemmen nemen het tegen elkaar op.

Coalitiepartijen

De regerende partij Nea Dimokratia van premier Samaras heeft stand weten te houden en heeft nog heel wat kandidaten die doorstoten naar de tweede ronde. De partij scoort behoorlijk in de landelijke gebieden. De partij die zowat van de kaart is geveegd, is regeringscoalitiepartner PASOK. Toegegeven, de partij had geen enkele kandidaat die onder de naam PASOK opkwam, maar behalve de zittende onafhankelijke burgemeesters van Athene en Thessaloniki die op de steun van de partij kunnen rekenen, is er geen enkele kandidaat van PASOK te bespeuren.

Veel heeft te maken met het feit dat Grieken de ellende van de crisis grotendeels aan deze partij wijten. Huidig voorzitter Evangelos Venizelos is bovendien de meest gehate politicus van Griekenland op dit ogenblik.

Opvallende resultaten 

In een aantal steden en gemeentes is de uitslag opmerkelijk. Neem de gemeente Aristoteles, in het idyllische Chalkidiki, in het noorden van Griekenland. Daar werd zittend burgemeester Christos Pachtas weggestemd. Op het grondgebied van de gemeente wordt een goudmijn geëxploiteerd, zeer tegen de zin van heel wat dorpsbewoners, die daar dan ook tegen protesteerden. Pachtas is lid van PASOK, is nog minister geweest, en verdedigde de belangen van de goudmijn (die voor een deel in handen is van een aannemer die rijk werd door overheidscontracten in de wacht te slepen en die met zijn televisiezenders en kranten probeert de publieke opinie voor zich te winnen). Pachtas is geen onbesproken figuur maar had verwacht dat hij zou worden herkozen omdat hij economische ontwikkeling naar de streek heeft gebracht. Die ontwikkeling gaat echter gepaard met het rooien van verscheidene vierkante kilometers ongerept bos, waardoor boeren, imkers en zelfs vissers hun bestaanszekerheid dreigen te verliezen.

De provinciestad Volos heeft de voorzitter van de plaatselijke voetbalploeg dan weer genoeg stemmen gegeven, zodat hij mee kan doen in de tweede stemronde. Achilleas Beos is beschuldigd van het vervalsen van de voetbalcompetitie en van het kopen van wedstrijden om zo flink wat winsten in het gokcircuit op te strijken. Hij is daarvoor gevangengezet en pas vrijgekomen. Beos is steenrijk en wil van Volos het Monaco van Griekenland maken. De kiezers volgen hem er blijkbaar in, wellicht in de hoop om een graantje mee te pikken.

In Marathon ten slotte, op 42 kilometer van Athene, is tv-persoonlijkheid Ilias Psinakis in de eerste ronde verkozen tot de nieuwe burgemeester. Psinakis is uitgegroeid tot een beroemdheid door zijn deelname aan panels van programma’s zoals X-Factor. Hij is manager van zangers die door Griekenland naar Eurovision worden gestuurd. Als zoon van een Filippijnse moeder heeft hij even geprobeerd om verkozen te worden in Athene bij de extreem rechtse partij LA.O.S., maar dat is niet gelukt. Als onafhankelijk kandidaat, in een andere gemeente, is het dus wel gelukt. Marathon is een gemeente van land- en tuinbouwers en Psinakis is iemand die vooral lifestylebladzijdes van tijdschriften vult. Het is onduidelijk wat hij voor zijn gemeente kan doen.

Piraeus

In de havenstad Piraeus maakte de formatie ‘Piraeus Winnaar’ van burgemeesterskandidaat Yiannis Moralis grote indruk. Die was pas een paar weken voor de verkiezingen klaar, en Moralis zelf is iemand die helemaal geen politieke achtergrond heeft: hij is de rechterhand van de voorzitter van de plaatselijke voetbalploeg Olympiakos. Omdat voetbal voor vele Grieken haast een religie is, slaagde Moralis erin om de koppositie te halen tijdens de eerste ronde. Dat resultaat wordt bestreden. Achter zijn campagne zit de steenrijke reder Vangelis Marinakis, die dus eigenaar van Olympiakos is. De dag voor de verkiezingen deelde de politieke formatie voedselpakketten uit in de stad, vergezeld van stembiljetten.

Piraeus staat centraal in het uitgebreide privatiseringsprogramma van de regering. Tot nu toe hebben collega-oligarchen van Marinakis een aardig graantje weten mee te pikken (zoals onlangs Spyros Latsis, persoonlijke vriend van huidig EU-commissievoorzitter Barroso, die de oude luchthaven van Athene – “het beste stuk onroerend goed in het oostelijke Middellandsezeegebied” – voor een prikje wist op te kopen). Het lijkt erop dat Marinakis op de eerste rij wil zitten wanneer de cadeautjes worden uitgedeeld. Zelf staat hij op de lijst als kandidaat-gemeenteraadslid en hij beweert dat hij de bewoners van de havenstad allemaal aan een baan wil helpen.

Het is moeilijk te begrijpen van een reder die zijn schepen onder Liberiaanse, Mashall, Bahamas en Panemese vlag heeft varen. Tenzij hij hoopt dat de lonen zo zullen blijven zakken, dat hij zijn schepen tegen een prikje in zijn thuisbasis kan laten bouwen of repareren. Mocht ‘Piraeus Winnaar’ het halen, dan versterkt Marinakis zijn greep op het reilen en zeilen in Piraeus, en verdwijnt de zo al vage grens tussen politiek en grootkapitaal volledig.

Versplinterd links

Tegengewicht valt er nauwelijks te verwachten. De regerende partijen zijn te veel bezig met hun eigen overleven en sparen al hun energie voor de Europarlementsverkiezingen. Aan de linkerzijde heerst vooral verdeeldheid. In de havenstad Patras is de kandidaat van de communistische partij KKE als eerste uit de bus gekomen afgelopen zondag. Er is een tweede stemronde nodig om hem aan een meerderheid van 50 procent te helpen. SYRIZA is bereid om hem daarbij te helpen en de achterban op te roepen om voor de KKE-kandidaat te stemmen, maar de communistische partij weigert categoriek.

Gouden Dageraad

De partij die het best vaart bij de versplintering van het politieke strijdtoneel en bij de afkeer van de kiezer van de traditionele politici, is Gouden Dageraad. Tegen die partij loopt momenteel een onderzoek naar bendevorming. Vier van de achttien parlementsleden, onder wie de voorzitter, zitten in de cel, en één parlementslid is uit de partij gezet, terwijl nog een ander zelf is opgestapt. De partij leek over zijn hoogtepunt heen, maar in Athene heeft burgemeesterskandidaat Ilias Kasidiaris (die is bekend geworden door een vrouwelijk parlementslid in een televisiestudio drie vuistslagen in het gezicht te geven) zelfs 16 procent van de stemmen behaald.

Zijn wapenbroeder Ilias Panagiotaros, die kandidaat-districtsgouverneur was, haalde 11 procent. Het is de eerste keer dat de partij dubbele cijfers haalt. In sommige wijken van Athene bedroeg de score zelfs meer dan 20 procent. Over heel Griekenland haalde de partij ruim 450.000 stemmen. Tot nu toe zetelden er slechts achttien neo-nazi’s in het Griekse parlement, maar vanaf september zullen er leden van de partij, die zichzelf openlijk nationaalsocialistisch noemt, in gemeente- en districtsraden in heel Griekenland zetelen.

Aanstaande zondag zullen de Europarlementsleden wellicht een nog sterker gepolariseerd beeld geven. Dan spelen persoonlijke factoren in het stemgedrag van de Grieken immers niet meer mee. Verwacht wordt dat SYRIZA meer stemmen zal halen dan tijdens de gemeenteraadsverkiezingen. Maar hetzelfde geldt wellicht ook voor Gouden Dageraad. En dan zullen Brussel en Straatsburg neo-nazi’s in de delegatie van 21 Griekse Europarlementsleden in het halfrond moeten dulden.