RECENSIE: MAFFIA IS MEER DAN PIEF-POEF-PAF
Maffia -

RECENSIE: MAFFIA IS MEER DAN PIEF-POEF-PAF

maandag 23 september 2013 00:12

Italië is het land van de letter ‘P’. Van pizza en pasta, welbekend. Maar ook van ‘pizzo’ en ‘pizzino’. Deze twee P-woorden verwijzen naar de maffia. Papenvreters zullen aan dit lijstje ongetwijfeld ook de P van ‘paus’ toevoegen en spreken over de Vaticaanse maffia. Maar over die klerikale coterie gaat het niet in het boeiende boek van John Dickie, een docent Italiaans aan University College Londen die vroeger al over de beruchte misdaadorganisatie publiceerde.

Voor alle duidelijkheid. ‘Pizzo’ is het geld dat neringdoeners aan de maffia moeten betalen in ruil voor bescherming. Wie niet betaalt loopt het risico dat zijn zaak in de fik wordt gestoken zonder dat de carabinieri ook maar één spoor van de daders vinden. Voor de maffia is deze aftroggelarij niet enkel een aardige bron van inkomsten. “Pizzo is symbolisch zeer belangrijk”, stelt Dickie. “Wie betaalt erkent de soevereiniteit van de maffiosi.” ‘La prezenza è potenza’, ‘aanwezigheid is macht’.

Een aantal jaren geleden is een vereniging van moe getergde burgers opgericht die weerwerk wil bieden aan deze territoriale heerschappij van de maffia. Hierover kun je zelfs in het Nederlands meer lezen op www.addiopizzo.org.

‘TRACTOR’

‘Pizzino’ is een stuk papier, waarop een ondergedoken maffiaboss gecodeerde bevelen doorgeeft aan zijn trawanten. Om veiligheidsredenen gebeurt dit via verschillende tussenpersonen. Maar het loopt wel eens fout. Lente 2006 slaagde de politie erin zo’n koerier op te pakken. Dat leidde tot de arrestatie van Bernardo Provenzano, bijgenaamd ‘Tractor’. Die leefde al 43 jaar ondergedoken. Bij zijn aanhouding was hij de ‘capo di capi’, de baas der bazen van de Cosa Nostra, de Siciliaanse maffia.

Italië heeft een rijke maffiose flora. Er is de Camorra, de N’drangheta, de Nuova Camorra Organizzata, de Banda della Magliana, de Famiglia Salentina Libera, de Sacra Corona Unitade, de Stidda, de Banda della Fiat Blanca, de Duomo Connection.

GRUWEL

Er worden in het boek enorm veel personen omgelegd, vaak op een beestachtige wijze: “Het hoofd was door de vele kogels zo’n massa pulp geworden dat de politie vijf uur nodig had om het lijk te identificeren.” Gruwel, ook bedoeld als afschrikking voor op wraak beluste nabestaanden en kompanen.

Het is de verdienste van Dickie dat hij met verve aantoont dat maffia veel meer is dan pief-poef-paf. “Maffiosi zijn allemaal misdadigers en zijn dat altijd zo geweest. Maar gewone misdadigers, ongeacht hoe georganiseerd, hebben absoluut niet de politieke vrienden die de belangrijkste maffiosi altijd bezeten hebben. Het gaat ten enenmale boven de horizon van een willekeurige huis-, tuin- en keukenboef om te proberen het institutionele lot van zijn land te bepalen op de manier waarop de maffia dit na 1943 trachtte te doen.”

De maffia veroverde na de Tweede Wereldoorlog immers een riante plaats in de Italiaanse samenleving dankzij de Koude Oorlog. Ze werd een bondgenoot om te beletten dat er na de oorlog communisten in de regering zouden komen. “Het politieke toneel werd gedomineerd door een katholieke partij, die van de christendemocraten, en deze vormde een schild tegen de duivelse krachten van het communisme. Achter dit schild zocht ook de maffia beschutting, die geholpen werd door het felle anticommunisme van de kerkelijke autoriteiten.”

ORGIE VAN BLOED

De maffiosi ontleenden hun macht aan geweld en floreerden zowel in de witte als de zwarte economie: tabaksmokkel, bouwfraude, ontvoering en tenslotte de handel in heroïne nadat de French Connection (Marseille) uitgeschakeld was. “Hoe sneller de raderen van de criminele economie draaiden en hoe bezetener het politiek gekonkel werd, hoe hoger de spanningen in de Italiaanse onderwereld opliepen. Er kwam almaar meer op het spel te staan en de risico’s werden almaar groter totdat er in de jaren tachtig een geweldsexplosie plaatsvond die zijn weerga in de annalen van de maffiageschiedenis niet kende.”

MOORDEN TEVEEL

“Op 23 mei 1992, om 17.56 uur en 48 seconden, sloegen de naalden van de seismograaf in de geologische observatiepost op de nabij Agrigento gelegen Monte Cammarata allemaal tegelijk uit. 16 seconden daarvoor, en 65 kilometer verderop, had een enorme explosie een stuk van de snelweg tussen het vliegveld van Palermo en het stadscentrum weggeblazen.” Op dat eigenste moment werd een witte Fiat Croma vernield. De inzittenden kwamen om. Onder hen de populaire onderzoeksrechter Giovanni Falcone, die tot vijand nummer één van de maffia was aangeduid. Bijna twee maanden later werd zijn rechterhand Paolo Borselino eveneens vermoord.

De verbijstering onder de Italianen was groot. Dit waren twee moorden tevel. Er moest nu maar eens daadkrachtig worden ingegrepen. Begin 1993 werd Toto Riina, de opdrachtgever van de aanslag, gearresteerd. Hij was de aanstichter van de bloedige strijd om de controle over de heroïnehandel. Hij werd als capo opgevolgd door de al genoemde Provenzano. Die had het niet zo begrepen op brutaal geweld. Hij verkoos de strategie van ‘lopen op zolen met geluiddempende zolen’ om de gigantische financiële opbrengsten van de misdaad veilig te stellen.

BUNGA BUNGA

In het boek zijn een aantal foto’s opgenomen. Op één ervan is een man afgebeeld, met gekruiste benen zittend naast een bureau, maatpak, stropdas en schoenen van Italiaanse design. Op zijn bureau ligt een pistool. Het is een kiekje uit de jaren 1970 van de jonge Silvio Berlusconi, toentertijd nog bouwondernemer. In die periode werden nogal wat kinderen van rijkelui door maffiosi ontvoerd.

Ook Berlusconi was bang van die ontvoeringsindustrie. Door bemiddeling van de Siciliaan Marcello Dell’Utri, zijn rechterhand sinds jaren, werd de inmiddels overleden maffiosi Vittorio Mangano aangeworven als beschermengel van de kinderen. “De aanstelling van Mangano was onderdeel van een strategie met als oogmerk de ondernemer Berlusconi te benaderen en hem nauwer aan de criminele organisatie te binden”, citeert Dickie uit een gerechtelijk document.

De relatie tussen de latere organisator van de bunga-bunga-fuiven en de maffia is nog niet helemaal precies in kaart gebracht. Maar als premier heeft Berlusconi niet bepaald veel gedaan om de slagkracht van justitie in haar aanpak van de maffia te vergroten. Hij is trouwens niet de enige. Dickie: “Het ontaarde politieke bestel was een gemakkelijke prooi voor de verlokkingen en dreigementen van de georganiseerde misdaad. De maffia was een aavullende ‘politiemacht’ en een beschermer van het politieke status-quo.”

UP TO DATE

Dell’Utri speelt al jaren een cruciale rol in het zakenimperium van Berlusconi. Hij stond aan het hoofd van de firma die het reclamegeld van het mediarijk beheerde, maar is inmiddels veroordeeld voor fiscale fraude. Dell’Utri is afgelopen lente in beroep veroordeeld tot zeven jaar cel wegens zijn banden met de maffia. In september jongstleden maakte het Hof van Beroep zijn motivering openbaar. Daarin is gesteld dat hij in mei 1974 een ontmoeting organiseerde van enkele Siciliaanse maffiabonzen en Berlusconi.

Het is mij een raadsel waarom Dickie geen melding maakt van de politieke carrière van Dell’Utri. Als dusdanig is hij de verpersoonlijking van de relatie tussen maffia en politiek. Deze vertrouwenspersoon van Berlusconi zetelde namens diens politieke formatie zowel in het Italiaanse als in het Europese parlement. In laatstgenoemde was hij zelfs lid van de Commissie van Justitie!

John Dickie, ‘Maffiarepubliek.De vloek van Italië’, Uitgeverij Ambo, 452 blz., € 24,95

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!