De community ruimte is een vrije online ruimte (blog) waar vrijwilligers en organisaties hun opinies kunnen publiceren. De standpunten vermeld in deze community reflecteren niet noodzakelijk de redactionele lijn van DeWereldMorgen.be. De verantwoordelijkheid over de inhoud ligt bij de auteur.

Karen Armstrongs nieuwste: Heilige Natuur: een kennismaking (+ een denkfout)

woensdag 25 mei 2022 13:01
Spread the love

Een van mijn oudste en grootste dromen is te mogen meewerken aan een nieuw normaal waarin de mens zich met ontzag en bewondering terug met de Grote Natuur verbonden weet tot in de putjes van zijn & haar ziel.

De ontmoeting met schrijfster Karen Armstrong in Brussel en de kennismaking met het nieuwe werkje “Heilige Natuur” geeft mij daartoe een nieuwe kans. Een en ander inspireerde me tot volgende ideeën en bemerkingen. Ik gaf ze vanmiddag mee in een digitale brief aan een zestigtal familieleden, vrienden en intellectuele partners. Haal er uit wat je kunt gebruiken! Geen betaalmuur.

————- <<< >>> —————

Beste vrienden,
Beste intellectuele partners,
Eminentie,
Geachte Minister van Staat,

Wat is deze meimaand mooi! Niet alleen in de feestelijk verzorgde Kruidtuin van onze thuisstad Leuven.

Hier volgen een aantal bedenkingen in een domein dat mijn denken en activiteit al zeer lang heeft centraal geplaatst, de spirituele houding naar de natuur. Die komen er na de grote schrijfster over de wereldreligies Karen Armstrong mee te maken gisteren in Brussel in Bozar en het boek te beginnen lezen. Het gaat om een uitgewerkte, kritische eerste indruk, bevlogen als ik over het onderwerp ben.

Lentegroet,
Reacties welkom,

Stef

<<<<< ———- >>>>>

 

Gisteren was ik dus aandachtig aanwezig bij de toch wel grote figuur inzake geloof, religie, mens, sacraliteit, ontzag, dankbaarheid en die nu ook over Natuur gaat: Karen Armstrong.

Ik vindt haar cross-religieuze benadering verfrissend. Haar nieuwe boek is geen zware kanjer zoals veel werken voorheen, en slaat een zeer goede, juiste, heilzame, inspirerende toon aan; het werkje is bovendien zeer mooi uitgegeven, met welriekende papier, fijne vertaling en heerlijke ruwe linnen kaft in zeegroen.

De gewone katholieke benadering van mens en God en natuur – buiten het cutting-edge, frisse beeld in “Leuven” – is mij nog vaak veel te mens-centered en te beperkend, te ouderwets en op zichzelf gericht. Zeker in verband met de grote religieuze transitie die wij momenteel nodig hebben als koffie of thee in de morgen: de vergroening.

Wat is er zo bijzonder aan haar boodschap? Op pagina 30-31 van “Heilige Natuur ” vat Armstrong goed samen wat er op het spel staat, en wat de grote rol kan zijn die Godsdienst momenteel moet spelen, en wat haar denkwerk dat resulteerde in dit boek, te bieden heeft. Ik citeer even.

“Hoewel het essentieel is de uitstoot van koolstofdioxide te verminderen en de waarschuwingen van wetenschappers ter harte te nemen, moeten wij niet alleen leren hoe we anders kunnen handelen, maar ook hoe we anders kunnen denken over de natuurlijke wereld. We moeten iets terugvinden van de verering van de Natuur, die mensen duizenden jaren lang zorgvuldig hebben gecultiveerd; als we dat niet doen, zal onze zorg om de omgeving oppervlakkig blijven. Maar dit hoeft geen onoverkomelijke opdracht te zijn, want ondanks ons onverschillige en destructieve gedrag hebben we onze liefde voor de Natuur niet geheel verloren. Dichters verheerlijken nog steeds de schoonheid en het mysterie van de natuurlijke wereld, en de natuurdocumentaires over wilde dieren van David Attenborough trekken onverminderd een groot publiek. Mensen vieren hun vakantie aan zee en gaan in het weekend wandelen in bossen of parken – een terugkeer naar de natuur die aangenaam is en ons de gelegenheid biedt nieuwe energie op te doen. Zelfs in onze grote, vervuilde steden, koesteren mensen hun tuin, een kleine oase van Natuur in de stedelijke woestijn. In onze strijd om de planeet te redden, moeten we dit overblijfsel van onze oerverbinding met de natuur doelbewust verder ontwikkelen. Het is niet alleen essentieel voor ons welzijn, maar ook voor ons menszijn.
Dit zal verbeelding en inspanning vergen. Het is cruciaal dat we ons anders gaan gedragen, niet alleen wanneer we daar zin in hebben, maar altijd. Hier hebben de religieuze praktijken en disciplines uit het verleden veel te bieden.”

Karen Armstrong is een goede gids over het ecologische, het spirituele en godsdienstige voor de mensheid. Het (christelijke) geloof is intussen vandaag voor velen niet relevant meer, om een aantal redenen.

Gisteren had ik nog een ontmoeting met een dame op het terras van Wims Club, de cafetaria aan het spoorwegstation in Diest. Zij leed na verschillende operaties en een leven van hard werken, voortdurend intense pijnen. Wellicht juist vanuit die existentiële situatie, kwamen wij tot een onverwacht openhartig en persoonlijk gesprek. Ik vermeldde het gebed als bron van steun. Zij gaf te kennen dat zij teveel had geleden om nog in een goede en bovendien almachtige God te kunnen geloven, ook nadat haar zoon op zijn vijftiende kanker kreeg… Na mijn “Leuvense” visie te delen op God, met inzet van het nieuwe godsbeeld dat niet de nadruk legt op de twee oudmodische eigenschappen Almacht en Goedheid die in de woorden van mijn vriend Mark Eyskens “een kolossale tegenstelling ” inhouden, werd de vrouw met nieuwe godshoop vervuld. Ik sprak over de vrijheid en verantwoordelijkheid die de mens noodzakelijk krijgt van God. Wij zijn geen marionetten op afstand bestuurd.

Het nieuwste boek van Karen Armstrong. “Heilige Natuur” is zonder meer een goed aanschaf- en lees-idee. Het is compact, goed geschreven en vertaald, en biedt bruikbare referentiekaders en concrete wegen, zo is mijn jarenlange ervaring, om te komen tot die uiterst mooie en nuttige doelstelling: de verandering in onze mentaliteit en houding dat je je open stelt voor de schoonheid en voor ontzag voor de Natuur, en jezelf op die manier er opnieuw, na een tweetal eeuwen zonder, verbondenheid mee kan verlenen, met die natuurlijke omgeving!

 

Ik zie overigens verband met het geniale inzicht dat ik leerde van Yoshifumi Miyazaki, een van de vaders van Shinrin Yoku, het Bosbad: de bevrijding die van de houding van “ontzag” uitgaat. Het gevoel is wat gedaald als “waarde”. Het behoorde echter eeuwenlang tot de gewone houdingen van de mens. Ontzag voor de zon die opgaat, ontzag voor je leermeester of “leermoeder”, ontzag voor de wolven, ontzag voor de Schepper. Wie erin slaagt weer emoties van Ontzag voor de Grote Natuur te ontwikkelen, die geeft zichzelf de gelegenheid van kleine angsten af te raken. Dat is een groene versie van de opvatting van Benoit Standaard over de vreze Gods als bevrijding. Bevrijding van wat Barack Obama noemde “petty concerns”, kleingeestige bezorgdheden.

Ontzag is voor mij inderdaad een heel interessant gevoel. In het Webster’s encyclopedische woordenboek vind ik een goede definitie:

“Awe = a mixed feeling that consists of Wonder; Reverence; and Fear.”

Je voelt bij ontzag dus tegelijk:

1.Eerbiedige Liefde (zoals voor wat je onschendbaar lijkt: een baby, een kind, een beer, een heilige of een altaar)
Het gaat dus over Liefde, die in wezen dit is:

“Liefde = de Cultuur van het Verlangen, van de begeerte naar de andere persoon”

(..  zoals we bij professor moraalfilosifie  Frans De Wachter leerden als studenten).

2. Ver-Wonder-ing

De utilitaire, commerciële houding van de moderne mens geeft het voor velen lastig gemaakt nog echte Verwondering te ervaren. Dat heeft o.m. filosoof Dirk De Schutter overtuigend aangetoond.

3. Vrees. Een zekere Angst geboren uit gezonde voorzichtigheid en aangescherpte aandacht voor wat groter is dan jouzelf, wat ons overstijgt, wat Transcendent is.

Het zeer bewust omgaan met flora, fauna, landschap en natuurelementen dat Armstrong terecht voorstaat, heb ik persoonlijk sinds 1976 uitgeleefd in meditatieve wandelingen en observatie, wetenschappelijk ondersteund en esthetisch doorvoeld, als amateur veldornitholoog en -botanicus.

De titel van de Wielewaaljongeren was veelzeggend: “Vereniging voor Natuurstudie, Natuurbescherming en Natuur-beleving.”

Wij deden aan meditatie, niet wezenlijk verschillend van wat de mediterende zenboedhist of de christelijke meditatie doet… met behulp van de veldkijker en de observatietoren. En in de aandachtige studie van de zang en de roep van de vele soorten inheemse vogels, zoals deze dagen overal de Zwartkoppen zingen, en zoals een mooie wintergast roept zoals de Wintertaling en een majestueuze trekvogel als de Kraanvogel.

De houding van Compassie die bij Armstrong als advies telkens terugkeert, heb ik persoonlijk van de kindertijd af vorm gegeven in bijstand aan familieleden in psychische nood, en later in diverse soorten vrijwilligerswerk; van Tele-Onthaal over bezoeken aan half dementerende oudjes in De Wingerd in Leuven, huiswerkbegeleiding van kansarme kinderen tot twee jaar als vrijwilliger- assistent in de Palliatieve Zorg.

 

 

Armstrong was overigens bijzonder eerlijk en zelfkritisch: “Ik pleit voor de ervaring van Stilte, maar kijk, ik heb hier zelf twee uur zitten tateren!…” Zij had nog kunnen toevoegen: vuist- dikke boeken schrijven en lezen leidt ons eveneens af van de houding die ik met dit nieuwe boek aanprijs: in ontzag en met diepzinnigheid de Natuur op jou laten inwerken tot in jouw kern.

Ik heb tijdens de gesprekken bij de voorstelling van het boek in de Musique de Chambre-zaal in Bozar geconcentreerd geluisterd en heb naar goede gewoonte geregeld aanmoedigingen gefluisterd vanop de derde rij in de zaal. Bij de aanvang van het vragenmoment, na bijna twee uur geconcentreerd luisteren en denken, ben ik echter onvermijdelijk weg gegaan. Armstrongs verhaal is zeer actueel en juist. Zij is echter ook een wat zwaar-op-de-handse theoretica, zoals de omvang van haar vorige boeken mij liet vermoeden.

Een meer ernstige beperking, een lacune is dat de zeer spirituele houding naar de Natuur bij de inheemse volkeren in dit boek nauwelijks aan bod komt. Persoonlijk heb ik van kindsbeen af grote sympathie ervaren voor met name de Native American Indians. Een van de toonaangevende werken die over hun religie beschikbaar zijn, is “Black Elk speaks”. Dat is de geschreven neerslag door de Amerikaanse dichter John Neihardt van uitgebreide interviews die hij afnam van de laatste medicijnman die de tijd en tradities heeft gekend vóór de Lakota- cultuur (“Sioux”) sluipenderwijs werd uitgewist door de komst van de blanke Europeanen. Ik moet wel toegeven dat de inschatting op 24 mei vanwege Armstrong niet is uit de lucht gegrepen, waar de schrijfster zegt: ik heb hen (voorlopig) ook niet behandeld, omdat hun innige contact met de spirituele zijde van de Natuur, [van de dierenwereld], bijna niet te vatten is voor ons.” Tot die conclusie kwam cultuur- en natuurfilosoof Ton Lemaire ook al in zijn werkje “Binnenwegen”, dat ik dertig jaar geleden bestudeerde. (Zijn nieuwe grote boek over de vogels in de cultuur, “Op de vleugels van de ziel”, vind ik ook bijzonder interessant).

Alvast de oproep tot “kenosis” van Armstrong vind ik wel terecht: het zal heilzaam zijn uit onszelf en onze typisch hedendaagse zelfbetrokkenheid, zelfonderzoek en zelfmedelijden trachten raken. En dan liefst op dagdagelijkse, kleine & concrete manieren, zoals in echt Ontzag (Awe) voor de Natuur, voor fauna, flora en de natuurelementen.

Nota Bene. Een mij opgevallen denkfout

Karen Armstrong is een goede gids over het spirituele en godsdienstige voor de toekomst. Een beperkte denkfout die Armstrong volgens mij wel maakt, wellicht te wijten aan haar gebrek aan interdisciplinaire vorming, iets wat ik zelf levenslang zoek, is de religieuze suggestie die zij dinsdag 24 mei 2022 in Bozar gaf in de zin van het Jain-geloof: “Do no harm”.

Op het vlak van de ‘wet’ over “het nut van strijd en de positieve kant van vormen van geweld” die ik zelf heb afgeleid,  is Armstrong nog niet helemaal duidelijk.

Er zijn Jain-fanatici die zelfs geen mug doden of niet op het gras lopen! Karen Armstrong was heel redelijk en vond het goed af en toe zoiets te proberen. Volgens mij is dat niet goed genoeg. Wie de Natuur kent, ook als denkende tuinman, beseft dat het gras niet kan zonder geregeld kortwieken en dus zonder grazers of maaiers! Zoniet woekert het en sterft het sneller af. (De actie Maai mei niet is daar niet mee in tegenstelling).

Idem op het niveau van de grote zoogdieren: de predator houdt mee de prooidiergroep gezond! De leeuw uit religieuze compassie beletten de zebra te behagen, dat houdt geen steek, dat heeft geen zin.

Idem in andere universa. Enkel pijnlijke training brengt de atleet op topniveau.  Idem – mutatis mutandis – in het veld van de psychologie: een goed, optimaal rouwproces bijvoorbeeld veronderstelt dat je angst en sentiment opzij zet, de kist gaat schouwen (als dit wettelijk toegelaten is) bij het neerdalen in de aarde, en de dode in het gezicht kijkt. Alleen wie het heengaan van de dode krachtig beseft, er zich intens bewust van is, kan weer volop vooruit in het leven.

Pedagogie dan. Wie kinderen alleen met liefde opvoeden wil, en hen nooit tegen de haren in strijkt of ‘harde grenzen’ geeft, die raakt al snel in de problemen. Evenals deze arme kinderen zelf.

Ontwikkelingspscychologie dan. Wie niet tijdig verplicht wordt wat op zijn neus te kijken middels “nederigmakende ervaringen”, ontwikkelt op den duur onvermijdelijk Hoogmoed. Dat die Hubris vader is van veel ellende & tragiek, dat wisten de Grieken al.

Eens te meer geven specialisten in religiositeit blijk wat te wollig, te soft in de idealen te zitten. Zij staan daarbij e hter niet alleen; wij hebben het verleerd pijn te verdragen en hem vruchtbaar te maken. Deze opvattingen zijn toe aan een grondig en wijs herdenken van wat het is, “schade berokkenen” en “kwaad doen”. Een bezinning op de essentie van het concept Loutering kan bij die oefening een handig startpunt bieden.

Deze kwestie en de voorgestelde heroriëntatie heeft overigens inderdaad consequenties tot in het veld van militaire oorlog en vrede. Het militaire domein kan ons dezer dagen inspireren, want oorlog is terug dagelijks nieuws.

Besluit & tip voor Gebed

De grote conclusie moet echter zijn dat Karen Armstrong zichzelf opnieuw heeft uitgevonden en nu komt met een uiterst waardevolle denklijn en boodschap. Zet u aan het lezen en studeren! 😉

Al bij al ben ik vervuld van intellectuele vreugde bij deze persoonlijke ontmoeting en met het verschijnen van dit boek, dit kleinood vol waardevolle inspiratie en ideeën voor nieuwe maximes en gewoonten.

De manier van bidden buiten in de open groene ruimte die ik heb beschreven in mijn publicaties in De Kovel, monastiek tijdschrift voor Vlaanderen en Nederland, beschouw in als een ontbrekend sluitstuk in de oproep van Karen Armstrong. (De denker en schrijfster, tevens voormalige kloosterzuster, is zo eerlijk te erkennen dat zij nooit heeft kunnen bidden).

Zie over dit bidden, dat verder gaat dan louter aandacht geven, maar typisch voor de kern  van de boodschap van Jezus ook bewust en intens Liefde naar God stuurt, www.dekovel.org; mijn essays zijn er telkens in het juninummer verschenen in de laatste drie jaren.

 

S. Hublou Solfrian

 

Senior Publicist. Destijds freelance redacteur Tertio en De Vlaamse Jager & opiniemaker via Knack en De Standaard.
Sociaal-economisch Historicus met belangstelling voor Krijgsgeschiedenis.
Gewezen hulpverlener via diverse organisaties en hospitalen. Gewezen leraar Geschiedenis & Godsdienst.
Erkend anders valide persoon.
Lesgever kansarme kinderen via Auxilia.

《Ridder in de Kroonorde》 als veelzijdige persoon met ruime maatschappelijke interesses en grote inzet voor vrijwilligerswerk

 

☆.♤.♡.♧.☆

 

 

Creative Commons

take down
the paywall
steun ons nu!