Het superioriteitscomplex van Gwendolyn Rutten

Het superioriteitscomplex van Gwendolyn Rutten

donderdag 27 april 2017 00:28

Of waarom vrijheidslievende mensen beter afscheid nemen van het liberalisme

Wie de vrijheid genegen is, keert het liberalisme van Gwendolyn Rutten beter de rug toe. De vrijheid die liberalen verdedigen is immers zo abstract, zo wereldvreemd en zo individualistisch dat ze omslaat in haar tegendeel: uitbuiting, uitsluiting en schaarste. Wie vrijheid echt koestert, houdt beter rekening met de begrensdheid van het menselijke bestaan.




 

 

 

 

 

 

 

Het interview van Gwendolyn Rutten in Het Laatste Nieuws (zaterdag 22 april) deed heel wat stof opwaaien. Niet in het minst omwille van haar beruchte uitspraak over de vermeende superioriteit van ‘onze’ manier van leven. “Onze manier van leven is superieur aan alle andere”, kwetterde ze vol trots.

Het is een uitspraak die je verwacht van Silvio Berlusconi of Donald Trump, maar niet van een zelfverklaarde progressieve liberaal. Je kan je trouwens de vraag stellen wat ze bedoelt met ‘onze manier van leven’. Gaat het over het luxeleventje van een rechtse toppolitica? Of deelt ook een laaggeschoolde, alleenstaande ploetermoeder de levenswijze van Gwendolyn Rutten?

Liberalisme: de vrijheid van de elite

Maar de uitspraak roept nog meer vragen op. De meest pertinente is wel de volgende: Hoe valt een uitspraak over de vermeende superioriteit van een groep te verzoenen met een ideologie die de individuele vrijheid centraal stelt?

Het meest voor de hand liggende antwoord is dat er helemaal geen verband is. Dat Gwendolyn Rutten het liberalisme verraadt en dweept met nationalistische retoriek. Net als haar Nederlandse liberale evenknie Mark Rutte neemt zij de taal van extreemrechts over om verkiezingssuccessen te boeken.

Al speelt electorale berekening ongetwijfeld een rol, de waarheid is veel pijnlijker. De uitspraak van Rutten is geen verraad aan het liberalisme, maar een logische consequentie van haar elitaire karakter.

De liberale kopvrouw deed wel meer uitspraken die linkse mensen op stang jagen. Zo brak ze een lans voor nachtwerk en de flexibilisering van de arbeidsmarkt. Ze verweet de vakbonden een starre houding en overgoot dat alles met een sausje van individuele vrijheid voor werknemers. Dat de onderhandelingspositie van een individuele werknemer veel kleiner is dan die van een vakbond vergat ze gemakshalve te vermelden. Een eerste voorbeeld dat aantoont dat ongelijkheid voor de liberalen een ver-van-mijn-bed-show is.

“Waarom maakt men mensen bang voor hun eigen vrijheid? Waarom laat je werknemers zelf niet kiezen, individueel en in samenspraak met hun bedrijf, hoe, waar, wanneer en hoe lang ze werken? Waarom vasthouden aan die strakke regels voor een hele sector tegelijk?” – Gwendolyn Rutten (eigen cursivering)

Ook ‘zogenaamde progressieve kringen’ (lees: de groenen) krijgen er flink van langs. Het Laatste Nieuws citeert het recente boek van Rutten:

“Geen dag zonder nieuw verbod. De betutteling swingt de pan uit. We mogen geen vlees meer eten, geen alcohol meer drinken, niet meer op de buiten wonen, de open haard niet meer aansteken en niet meer met de auto rijden. De verdraagzaamheid van zogenaamd progressieve kringen is vaak selectief. Hun fanatisme neigt naar religie.”

Voor Gwendolyn Rutten geen ‘Dagen Zonder Vlees’ of ‘Tournée Minérale’. Geen appartement in de stad, maar een vrijstaand huis in de kilometers lange lintbebouwing die we het Vlaamse platteland noemen. Geen bescheiden plekje in de trein, maar een luxezetel in een donkerblauwe BMW waarmee ze zich netjes vastrijdt in de verkeersknoop rond Brussel – net als tienduizenden andere vrijheidsminnende landgenoten. De ironie van een groep individualisten die aan een tergend traag tempo in een en dezelfde richting over de snelweg rijdt ontgaat haar wellicht.

Om het heel bot uit te drukken: Vrijheid is voor Gwendolyn Rutten de vrijheid om te vreten, te zuipen en te consumeren zoveel je wilt zonder rekening te houden met de planeet. Zo openbaart de voorzitter van de Vlaamse liberalen zich als een aanhanger van de achterlijke, libertarische visie op vrijheid die zo populair is bij Amerikaanse ondernemers.

Wie denkt dat Open VLD staat voor een progressief liberalisme vergist zich dus. De vrijheid die de liberalen verdedigen is immers zo abstract, zo wereldvreemd en zo individualistisch dat ze onvermijdelijk omslaat in haar tegendelen: uitbuiting, conformisme en schaarste. Het liberalisme dat Rutten voorschotelt ondermijnt de vrijheid omdat het één basale waarheid ontkent: de begrensdheid van het menselijke bestaan.

3 redenen waarom liberalisme leidt tot minder vrijheid

Reden 1: Mensen zijn sociale wezens

In alles wat we doen zijn we afhankelijk van anderen. Niet enkel omdat een sterke staat ons dwingt om banden aan te knopen met anderen, maar ook omdat we simpelweg nood hebben aan die connecties.

Afhankelijkheid beschouwen we doorgaans als de tegenpool van vrijheid. Maar in de praktijk is de vrijheid waar mensen van genieten in grote mate te danken aan de invloed van de gemeenschap.

Of het nu gaat over het voedsel dat we eten, het onderwijs dat we volgen of de wegen waarop we rijden, ons leven is bepaald door de samenwerking van grote groepen mensen. De vrijheid waar veel (maar niet alle) Belgen van genieten is het effect van het grootste collectieve project van de voorbije eeuw: de sociale welvaartsstaat.

Zelfs het door liberalen zo geroemde ondernemerschap zou niet bestaan zonder de invloed van een overheid die technologische innovaties ondersteunt. Niet Bill Gates, Steve Jobs en de andere megasterren van het globale kapitalisme zijn de aanjagers van de vooruitgang, maar wel de door liberalen zo gehate overheid. Het Internet is geen uitvinding van visionaire ondernemers, maar van ambtenaren van het Amerikaanse ministerie van defensie.

Toegegeven, de invloed van collectieven is soms nefast. Gesloten gemeenschappen sluiten andersdenkenden uit of maken ze koudweg af. De staat is vaak inefficiënt en onderdrukkend. Gemeenschappen en overheden verdienen de genadeloze kritiek waaraan vrijdenkers hen onderwerpen. Maar zonder een gemeenschap zou een mensenleven simpelweg ondenkbaar zijn.

De invloed van de samenleving waarin we leven, is immers nog op een andere manier beslissend: Ze bepaalt onze individualiteit.

Hoe vreemd het ook klinkt, non-conformisme en individualisme zouden ondenkbaar zijn zonder medemensen. Mensen bepalen hun identiteit enkel in relatie tot anderen. Ideeën worden gevormd door de dialoog aan te gaan. Kritisch denken is pas mogelijk als individuen zich openstellen voor de ideeën van anderen.

De verlichte denker is niet de piekeraar die zich opsluit in een grot van vooroordelen, maar de nieuwsgierige reiziger die contact legt met zijn medemensen. Wie verlicht, non-conformistisch en individualistisch wilt zijn, heeft anderen nodig. Wie enkel op zijn eigen oordeel vertrouwt, is een dogmaticus.

Reden 2: De samenleving is ongelijk

De vrijheid van liberalen komt neer op de keuze tussen meestappen in een ratrace of klemlopen in een muizenval. De ongelijkheid tussen mensen is immers zo groot dat het potsierlijk is om te veronderstellen dat onbegrensde vrijheid vanzelf leidt tot welvaart voor iedereen.

Dat de vrijheid van mensen bepaald wordt door hun sociaal-economische status is een eeuwenoud, bijna vanzelfsprekend inzicht. Wie veel geld heeft, heeft nu eenmaal meer kansen om zijn leven te leiden zoals hij of zij dat wilt dan wie weinig geld heeft. Wie rijk is, is vrij. Wie arm is, is dat veel minder.

Niemand articuleerde dat inzicht zo treffend als Karl Marx die de toestand van de arbeiders vergeleek met ‘loonslavernij’. Vanuit een legaal perspectief zijn proletariërs weliswaar vrij om hun arbeid te verkopen tegen een bepaalde prijs. De sociale omstandigheden dwingen hen echter om een slechte baan aan te nemen tegen een laag loon. 

Aan de bittere ellende van de arbeidersklasse kwam in West-Europa pas een einde toen individuele werknemers zich begonnen te verenigen in vakbonden die gelijke rechten opeisten en een rol kregen in het politieke leven van hun land.

Met andere woorden: Arbeiders konden zich pas bevrijden toen ze zich als een groep begonnen te gedragen. De individuele vrijheid die de liberalen bepleitten was enkel een zege voor een rijke toplaag. Voor het gros van de bevolking was de vrijheid van de liberalen de vrijheid om in een krot te slapen of te sterven.

Bittere ellende is anno 2017 nog steeds het noodlot van honderden miljoenen mensen in Afrika, Latijns-Amerika en Azië. Zelfs in eigen land blijft armoede een hardnekkig fenomeen. En wie kan na LuxLeaks, SwissLeaks en andere schandalen nog ontkennen dat rijkdom deuren opent die voor gewone stervelingen gesloten blijven?

Ook de gefaalde trickle down economy maakt de absurditeit van het liberale vrijheidsconcept duidelijk. Reagan, Thatcher, Bush, Clinton, Blair en andere propagandisten van de nieuwe economie vergrootten de marktvrijheid door handelsbarrières te slopen en kapitaalmarkten te dereguleren. Alle belangrijke politieke families (Conservatieven en Labour, Republikeinen en Democraten) bepleitten gedurende de voorbije decennia de onbegrensde economische vrijheid.

Het gevolg van zoveel ‘vrijheid’ is een verdeelde wereld. Aan de ene kant van de scheidingslijn staat het rijk van de overvloed: een massa kapitaal in de handen van een kleine elite. Aan de andere kant ligt het rijk van de schaarste: een massa werkenden, kleine zelfstandigen, werklozen, zieken of gepensioneerden die hun inkomen zien stagneren en hun welvaartsstaat zien verdwijnen.

Voeg daaraan toe de concurrentieslag tussen werknemers uit alle hoeken van de wereld en je hebt hét recept voor een machtsovername door racistische volksmenners. Fundamentalisten en extremisten van alle landen teren op het falen van de liberale economie.

Kortom: Wie onvoorwaardelijke vrijheid propageert, verdedigt de vrijheid voor de happy few en de slavernij van de massa’s.

Reden 3: De aarde is begrensd

Last but not least, de aarde is begrensd. Ongelijkheid, ongebreidelde hebzucht en roofbouw zouden misschien niet zo’n problemen zijn als de draagkracht van het ecosysteem aarde oneindig was.

Maar de realiteit is anders. En dat is tijdens geen enkele periode van de menselijke geschiedenis zo duidelijk als aan het begin van het 3de millennium. De opwarming van het klimaat is het bekendste voorbeeld. De gemiddelde oppervlaktetemperatuur steeg sinds het einde van de 19de eeuw al met 1,1° Celcius.

De gevolgen van de klimaatverandering zijn niet min: stijgende zeespiegels, extreme stormen, de verzuring van oceanen, het uitsterven van koraalriffen,…

Daarnaast rekent de aarde af met overbevissing, overbegrazing, boskap, jacht,… De lijst van ecologische rampen is quasi eindeloos. Het gevolg van zoveel vindingrijkheid is dat de mensheid momenteel getuige is van de zesde massa-extinctie.

Ecologische problemen manifesteren zich ook in Vlaanderen. Filevorming legt de wegen lam. Fijn stof tast onze longen aan. Oogsten mislukken. En onze slechte ruimtelijke ordening en de klimaatopwarming maken Vlaanderen extra gevoelig voor overstromingen.

Gwendolyn Rutten is niet zo dom om de klimaatverandering te ontkennen. Helaas trekt ze niet de juiste consequenties uit dit harde feit. De politicus die in 2017 de ‘vrijheid’ verdedigt om villa’s neer te planten op het platteland en meer vlees te consumeren dan goed is voor jouw gezondheid of het milieu, is geen vrijheidsstrijder maar een demagoog. Groene verandering is geen betutteling, het is een noodzaak – en vooral: een kans op een betere wereld.

De vrijheid die Rutten verdedigt is het kinderachtige graaien van een verwaande elite, de laatste stuiptrekking van een stervende wereld. De nieuwe vrijheidsstrijders erkennen dat grenzen nodig zijn om de vrijheid voor iedereen te garanderen.

De vrijheid zal democratisch zijn, of ze zal niet zijn 

Het absolute vrijheidsbegrip van de liberalen is het ideaal van een elite die zo rijk is dat de grenzen die worden opgelegd door ongelijkheid en schaarste onzichtbaar zijn voor hen. De elite die Gwendolyn Rutten vertegenwoordigt is zo zelfgenoegzaam dat er in haar ideeën geen plaats meer is voor mensen met een andere (inferieure?) levenswijze.

Om vrijheid voor iedereen tastbaar te maken heb je geen wilde ideeën nodig, maar materiële voorwaarden. Je hebt een economie nodig die duurzaam en rechtvaardig is. Een economie met grenzen. Een economie die erkent dat de vrijheid van de elite eindigt waar de draagkracht van de mensen en de planeet wordt overschreden.

We kunnen ons blind staren op de privileges die verloren gaan: de SUV’s die in de garage blijven staan, de steaks die niet gebraden worden, de oliebronnen die we niet meer aanboren of de villa’s die we niet meer kunnen neerkwakken in natuurgebieden.

Maar we kunnen ook een wereld winnen. Een wereld waarin mensen de tijd die ze nu in files doorbrengen besteden aan zichzelf, hun vrienden, hun familie of hun gemeenschap. Een wereld waarin mensen die nu arm zijn niet alleen aan overleven, maar ook aan leven kunnen beginnen denken. Een wereld waarin iedereen krijgt waar hij recht op heeft omdat eindelijk ook de allerrijksten hun bijdrage leveren via een belasting op vermogen.

Kortom, een wereld waarin vrijheid niet langer een voorrecht voor een kleine toplaag, maar een recht voor iedereen is.

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!