De community ruimte is een vrije online ruimte (blog) waar vrijwilligers en organisaties hun opinies kunnen publiceren. De standpunten vermeld in deze community reflecteren niet noodzakelijk de redactionele lijn van DeWereldMorgen.be. De verantwoordelijkheid over de inhoud ligt bij de auteur.

Het Lazaruseffect.

vrijdag 13 augustus 2021 14:02
Spread the love

Boekbespreking.
Het Lazaruseffect. Johan Maes.

“Wanneer de 17-jarige Noor eind 2012 op schoolreis in Oostenrijk om onduidelijke redenen een dodelijke val maakt, stort de wereld van haar ouders in.” Aldus de inleidende tekst op de achterflap van Johan Maes zijn eerste non-fictie verhaal. Al is de auteur geen debutant: Johan Maes (°1954) is reeds 25 jaar psycho- en rouwtherapeut, en schreef in die hoedanigheid reeds menig non-fictieboek over rouw. Hij lag halfweg de jaren ‘80 mee aan de basis van de uitbouw van de palliatieve zorg in Vlaanderen en richtte het Postgraduaat Rouw- en Verliesconsulent op aan de Arteveldehogeschool te Gent, waaraan hij als docent nog steeds verbonden is.

Het Lazaruseffect vangt aan op de zevende sterfdag van Jolien. De ouders blikken in het verhaal terug op een woelig rouwtraject. Vanuit de gezichtspunten van de hoofdpersonages volgen we – via korte flashbacks – hoe hun eigen hechtings- en verliesgeschiedenis een rol speelt bij de wijze waarop zij omgaan met verbinding en verlies, hoe dit hen en hun gezin in de loop van zeven jaar uiteenrijt, hoe ze zichzelf en elkaar verliezen… en uiteindelijk weer terugvinden.

Dit laatste lijkt in het verhaal en vanuit het standpunt van de auteur onoverkomelijk (anders zou hij geen therapeut zijn, allicht). Het is dus een boek voor nabestaanden en het is een boek dat hoop bevat maar bovenal realistisch is. Er worden geen buitenmenselijke krachten verlangd van hen die getroffen worden door de emotionele reactie op het trauma. Het verhaal is uit het leven gegrepen en aangrijpend. Er woedt een orkaan van woede, schuldgevoel en schaamte over en in de personages, met alle gevolgen van dien.

De auteur benadrukt hiermee de ontoereikendheid van standaardoplossingen of (zo je wil) van de uitgeschreven gevoelstrajecten van Kübler-Ross (ontkenning, woede, onderhandeling, verdriet en aanvaarding), maar hij doet dat hier op zeer literaire wijze.

De structuur van het boek is opgebouwd rond enkele citaten van songteksten uit Skeleton Tree (2016) van Nick Cave, de plaat die hij maakte na de dood van zijn zoon. Maar ook Lazarus uit Blackstar (2016) van David Bowie passeert de revue. Misschien wil de auteur daarmee benadrukken dat muziek, en beweging in het bijzonder niet te miskennen hulpmiddelen zijn om die emotionele orkaan tijdens het rouwproces enigszins tot bedaren te brengen of tenminste toch te kanaliseren, maar een gebroken lans voor muziektherapie is het niet. Ook de cadans van de golven van de zee of het wandelen op zich zijn hiervoor uitgelezen en beproefde methodes die in het boek worden aangehaald.

De kracht van dit verhaal zit hem echter in de taal. Niet enkel in de herkenbaarheid van het beschreven menselijke gedrag, maar ook in de beschouwingen. “Soms is de angst om te worden gevonden groter dan de angst om te worden verlaten”, zo laat de auteur de moeder denken wanneer ze de dood van haar dochter verneemt. Of dit: “Soms is de dood een vies vuil varken”, opgetekend door de vader, zeven jaar na de dood van zijn dochter.

De dagboekfragmenten van Jolien die halverwege het boek worden meegegeven werken dan weer als een stem vanuit het graf en deden mij denken aan William Faulkners As I lay Dying, waarin op zeker ogenblik de dode moeder die door haar gezin naar haar laatste rustplaats wordt gebracht, plots aan het woord komt. Ook de afwisseling van standpunten (moeder/vader) lijkt mij daaraan sterk gerelateerd.

“Voor rouwen bestaat geen handleiding. Een rouwende mens is geen voorgeprogrammeerde vaatwasser waar je enkel op de juiste toetsen hoeft te duwen om alles glanzend schoon te krijgen”, of nog: “Rouw is veel meer dan iemand missen. Je rouwt ook om het verlies van je zelf, van je huwelijk en van je gezin en van de hele wereld die je hebt opgebouwd. Je rouwt om alles waarin je ooit verlaten bent geweest.” Het zijn maar enkele van de prangende en aangrijpende beschouwingen van een kroongetuige uit de rouwpraktijk.

Toch, het hoge realiteitsgehalte van dit verhaal ligt niet enkel in de verhalen die de rouwtherapeut de afgelopen 25 jaar mocht aanhoren en waarvan we in dit non-fictie verhaal mogelijk een glimp van opvangen, maar evenzeer in de universaliteit van de emoties en de gedachten rond dat verlies.

Het doel van dit alles? De moraal van het verhaal? Misschien dit: “Het gemis (te) verweven in wie je bent, want als je het verleden uitbant, ben je gedoemd om het te herhalen.”
Ook in andere contexten een belangrijke geschiedenisles.

Het Lazaruseffect is een vlot lezend boek en een krachtige getuigenis van menselijkheid.
Naar het einde kwam het mij soms wat melig over en er is een -naar mijn mening- onnodige plotwending, alsof men het verhaal iets te perfect heeft willen maken, maar dat wordt sterk gecompenseerd door het strakke ritme van de verteller. Een aanrader.

Maes Johan, Het Lazaruseffect, 2021, Uitgeverij Storyland, Wommelgem
ISBN 978 19139800 78

Creative Commons

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!