De community ruimte is een vrije online ruimte (blog) waar vrijwilligers en organisaties hun opinies kunnen publiceren. De standpunten vermeld in deze community reflecteren niet noodzakelijk de redactionele lijn van DeWereldMorgen.be. De verantwoordelijkheid over de inhoud ligt bij de auteur.

Het land van de onbestrafte misdaden.

zondag 30 augustus 2020 10:32
Spread the love

Boekbespreking.

Het land van de onbestrafte misdaden.

Wanneer een rechter zijn memoires schrijft en daarbij een boekje opendoet over het justitiële apparaat waarin hij decennialang heeft gefunctioneerd, dan horen wij daar met grote aandacht naar te luisteren. Te meer wanneer het inzicht kan verschaffen in enkele opzienbarende wendingen van de meest opzienbarende rechtszaken die we in de laatste dertig, veertig jaar hebben gehad. Of tenminste toch van de parlementaire onderzoeken daarvan.

De auteur, Walter De Smedt (°1948), magistraat van 1976 tot 2012, was achtereenvolgens openbaar aanklager, onderzoeksrechter en strafrechter. Hij maakte tevens als enige magistraat zowel deel uit van het Comité P, dat de politiediensten controleert, als van het Comité I, dat toezicht houdt op de inlichtingendiensten. In de verantwoording van het boek lezen we op de achterflap: “De parlementairen, de wetgever en de bevolking moeten de mogelijkheid krijgen te lezen waarom justitie faalde; wat er misliep en hoe en waarom die dingen konden gebeuren.”

Maar wie denkt in een complex relaas te komen over allerhande duistere complottheorieën met juridisch en moeilijk taalgebruik, is eraan voor de moeite. Het land van de onbestrafte misdaden is een in begrijpelijke taal geformuleerde aanklacht tegen mistoestanden in het rechterlijke apparaat en meer bepaald de toegenomen druk vanuit de politiek.

Het is het relaas van een aan de hand zijnde machtsstrijd. Dit wil zeggen, de strijd is nog niet beslist. In dat opzicht kan Het land van de onbestrafte misdaden werken als een eyeopener. Zelfs al zou een jonger publiek mogelijks niet vertrouwd zijn met de aangehaalde voorbeelden zoals de moord op Julien Lahaut, de Bende van Nijvel of de zaak Dutroux. Het boek is een krachtig pleidooi voor de (democratische) rechtsstaat en haar gouden principe: de Scheiding der Machten. De auteur slaagt erin het primordiale belang daarvan te onderlijnen.

In die mate dat men zich kan afvragen waarom men er überhaupt aan zou willen tornen? En hoewel deze vraag zich onderhuids wel doorheen het boek wurmt, komt ze slechts zelden naar boven. Is het macht? Is het geldgewin? Invloed? Een combinatie van?

Telbare voorbeelden passeren de revue, waarin aangetoond wordt wie, waar en wanneer een rechterlijk onderzoek heeft tegengewerkt of gemanipuleerd en zo de waarheid aan het oog onttrok. Mensen worden met naam en toenaam aangeduid. De feiten spreken voor zich. Het is bijna gênant.

Maar ook wie denkt dat alles zich in een ver en illuster verleden heeft afgespeeld is eraan voor de moeite. Naarmate het verhaal vordert komen ook meer recente voorbeelden onder de aandacht. Daardoor leest het boek zich ook als een soort ‘geschiedenis van de naoorlogse misdaad’. Daarin is het bijvoorbeeld opvallend dat in de recentere voorbeelden (Antwerpse diamantenhandel, Kazachgate, …) het aandeel van de financiële fraude of toch tenminste de straffeloosheid daarvan, een hoofdmoot vormt.

Want daarover gaat dit boek in essentie: de onbestrafte misdaden. Misdaden welke als dusdanig bij wet wel beschreven en vervolgbaar zijn en waarvoor ook bewijzen, getuigen en schuldigen te vinden zijn, maar waar het om een of meerdere redenen, niet toe komt. Het betreft in dit boek ook misdaden waarbij stuk voor stuk hetzij politieke motieven hetzij economische belangen of een combinatie daarvan komen kijken.

Er wordt vervolgens nagegaan of deze straffeloosheid een gevolg is van de onderfinanciering van Justitie, of er meer aan de hand is. De conclusie is niet eenduidig maar voor de rechtgeaarde lezer op zijn zachtst gezegd wel verbijsterend.

Niets minder dan de ontwrichting van de (bestaande) staat en het invoeren van een ander wereldbeeld is het doel.

Hoe dat ander wereldbeeld er uit ziet of hoe en waarmee het kan worden vergeleken, dat wordt niet gezegd. Wel worden daarvan met betrekking tot justitie enkele markante kenmerken gegeven: commercialisering en privatisering van het strafrecht, de oprichting van een uitzonderingsrechtbank (waar geschillen tussen grote klanten door middel van arbitrage kunnen worden opgelost), gesloten of geheim gehouden (politieke) rechtsspraak.

Het zijn kenmerken die expliciet zondigen tegen de Belgische Grondwet, het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM) en in essentie ook tegen de verworvenheden van de Franse Revolutie (1789) en haar Verlichtingsfilosofie.  In elk geval, wat dat ‘andere wereldbeeld’ alleszins niet is, is democratisch.

De kritiek in dit boek op de bestaande tendens met betrekking tot justitie, is dan ook fundamenteel van aard en kan, met de woorden van de auteur, “niet overschat worden”!

Ontluisterend is dat die kritiek (vooralsnog) niet leidt of heeft geleid tot publieke debatten in de media, pers noch het parlement. Laat staan dat er revoltes zouden uitbreken. Want (citaat blz. 21):

“De disfuncties en de schandalen die vandaag het voorwerp uitmaken van zowel gerechtelijk als bestuurlijk (lees politiek) onderzoek, zijn nooit eerder zo talrijk en zo enorm van omvang geweest.”

Dat Justitieminister Koen Geens (CD&V) als advocaat van ‘the Rich & Lucky Few’ zou worden ontmaskerd. Dat er wel sprake moet zijn van zoiets als een ‘deep state’, of tenminste toch het bestaan van een buitenrechtelijke en parallelle inlichtingen- en politiedienst wanneer: (citaat blz. 252) “professoren-experten-advocaten, een procureur-generaal en een Justitieminister stiekem trachten om fundamentele wijzigingen in ons maatschappijbeeld door te drukken.

Het wordt hoog tijd dat wij (de mensen, het volk) ons goed vergewissen van wie of wat de vijand van de democratische rechtsstaat is. Tenminste als het dat is wat wij willen vrijwaren.

De auteur steekt overigens niet onder stoelen of banken dat hijzelf zijn carrière te danken heeft aan een politieke benoeming (PVV, nu VLD). Naar eigen zeggen een garantie op evenredige inspraak omdat het zorgt voor een afspiegeling en evenwicht van de maatschappelijke verhoudingen in de magistratuur. Een standpunt dat mij als lezer vandaag wat vreemd in de oren klinkt, maar geplaatst in het grotere geheel en gelet op de huidige omstandigheden, wel plausibel lijkt.

Het plaatst deze ‘memoires’ echter ook op een kritiek kantelmoment in de geschiedenis. En niet enkel de eigen vaderlandse geschiedenis. Want valt er ook op mondiaal vlak niet een toenemend aantal staten op te merken die afdrijven naar het autoritaire totalitarisme? Ja, tot zelfs in de Verenigde Staten van Amerika toe.

Hoe het ook zij, de belangrijkste vraag na lezing van dit boek is: wat nu?
Want laat er geen twijfel over bestaan, dit boek is zonder meer op te vatten als een bom in de boekhandel.

Is bijvoorbeeld CD&V als coalitiepartner in een regering nog wel zo een goed idee? En is het gekibbel over die “ethische kwesties” echt wel zo belangrijk of juist hét belangrijkste? Ja, welke normen en waarden zet men hier echt op de schop? En in ruil voor wat?

Geheel terzijde zou in dit opzicht volgens mij het bestaan een ‘Vlaamse Justitie’ zonder twijfel nefast zijn voor de rechtsstaat tout court. Want ten dienste van wie of wat zou dergelijke ‘rechtsstaat’ dan meteen komen te staan?

Een wel zeer pijnlijk voorbeeld dat in het boek wordt opgerakeld en waarvan zopas de 25 jarige herdenking is ‘gevierd’, is de samenstelling van de tijdslijn van het onderzoek naar de verdwenen meisjes (Julie, Mélissa, Ann, Eefje, …). Daaruit blijkt overduidelijk dat de toenmalige Rijkswacht, om haar clandestiene observatie van de (toen) mogelijke verdachte Dutroux niet aan het licht te brengen, ook mogelijk de dood van enkele van die meisjes op hun geweten hebben.
Ik laat de auteur even aan het woord:

“De meest ondraagbare gedachte daarbij is echter dat de politiedienst met medeweten van de hiërarchie de opgesloten kinderen heeft opgeofferd aan de onderzoekshypothese dat er achter Dutroux een gans pedofielennetwerk schuil ging. Hier gaat het niet langer om politionele ‘disfuncties’ maar om echte misdrijven. Het ‘schuldig verzuim’ dat de misbruikte kinderen het leven heeft gekost.” (blz. 146)

En hoewel de Rijkswacht ondertussen is opgedoekt, mede ten gevolge van de zaak Dutroux, zijn de politionele structuren wel intact gebleven. Het wordt, om hier even een actueel voorbeeld te geven, dan ook uiterst interessant te weten wat er bijvoorbeeld met de beelden van de politie-interventie in die cel van Charleroi is gebeurd? Wie heeft die beelden gezien? Wat is er daarna mee gebeurd? Enzovoort. En ja, wie was hiervoor politiek verantwoordelijk?

Tussen haakjes, zijn deze beelden overigens niet tevens het bewijs van een besef van verregaande straffeloosheid met betrekking tot het behandelen van arrestanten door de politiediensten?

Ikzelf heb verder wel enkele punten van kritiek met betrekking tot wat de auteur soms vertelt of bijvoorbeeld met het feit dat noten in het boek ontbreken, maar die wegen niet op tegen de noodzaak en de aandrang om vooral dit boek zelf te lezen en uw stem navenant te laten horen.

Ik eindig met een citaat (blz. 23):

“Uiteindelijk zal het Volk zelf moeten beslissen. Maar zal dat wel met kennis van zaken kunnen gebeuren? Wordt het Volk niet voortdurend misleid? Dit is mijn motivering: een boek te schrijven zodat het Volk weet wat er op het spel staat en waarover het zal moeten oordelen. Dat is wat ik getracht heb te doen, niet omdat ik meen gelijk te hebben, neen, ik reik enkel de elementen aan zodat de lezer zelf de afweging kan maken. Zwijgen kan niet meer.”

 

Het land van de onbestrafte misdaden. Waarom faalt Justitie?
Walter De Smedt,
Kritak, juni 2020.
ISBN 978 94 0146 848 6

 

 

 

 

 

 

Creative Commons

dagelijkse newsletter

Unite Talks: Mohamed Barrie

This interview is one to to take your time for! 🙏 🔆 45 minutes of Mohamed Barrie!🔆 💥 Mohamed is a dedicated social worker, organizer and advocate for veganism. He shares his view on structural racism, power, exclusion and veganism. 🌏 Based on his own experiences he shines a new light on the vegan movement and on the role of racism within these movements. 〄 PS: We just started doing these interviews, so feedback is much appreciated!

Geplaatst door u:nite op Dinsdag 20 oktober 2020

take down
the paywall
steun ons nu!