Het kortstondige (sprookjes)bestaan van anarchistisch Catalonië

Het kortstondige (sprookjes)bestaan van anarchistisch Catalonië

zondag 20 maart 2016 12:30




Gooi het begrip ‘anarchisten’ in een groep doorsnee burgers en je krijgt een spervuur aan beschrijvingen over waardeloze jongeren die elke manifestatie misbruiken om auto’s in lichterlaaie te zetten en kasseien naar de politie te gooien. Het zijn zij die met graffiti ganse muren met een lelijke A bekladden en volledig in het zwart gekleed elke avond naar V for Vendetta kijken. Het zijn mensen zonder realiteitsbeeld, zonder werklust, zonder discipline en zonder enige vorm van intellect. En toch hadden zij in 1936 de leiding in Catalonië.

Even hebben de Catalanen opperste vrijheid geproefd, een maatschappij beleefd waar arbeiders niet als slaven worden behandeld en een gemeenschap gekend waar vrou-wen kunnen gaan en staan waar ze willen. Helaas sloeg het sprookje snel over op een enorme dramatiek en konden de vrouwen terug naar hun keuken waar ze onder het juk van het katholicisme vervolgens alleen goed waren voor het huishouden en de kinderen. Tegelijkertijd greep het kapitalisme iedereen opnieuw bij de keel en beulden de arbeiders zich af voor een fractie wat ze onder de anarchisten verdienden. Zij die dichter dan wie dan ook in de geschiedenis bij Marx geraakten werden uitgerekend verraden door de ‘communisten’, die Stalin belangrijker achtten dan de grondslag van hun eigen leer.

Slechts enkele dagen na de mislukte coup van Franco en zijn fascistische kompanen, barst er naast de Spaanse Burgeroorlog een ware Revolutie uit in het oosten. Anar-chistische partijen nemen de controle over fabrieken, telefooncentrales en postkantoren. De Catalaanse regering biedt de leiders van de Revolutie politieke macht aan in ruil voor rust, maar die weigeren principieel en maken duidelijk dat Catalonië vanaf nu vrij is – een regio waar je enige baas je moeder is. Predikend dat de Revolutie de macht aan de arbeiders zal geven, klinken de leiders zoals quasi elke linkse opstand die in totalitar-isme eindigt en zoals George Orwell beschreef in ‘Animal Farm’. Alleen komt die George Orwell zelf naar Catalonië om mee te vechten aan de zijde van de anarchisten en is hij lovend over hun maatschappelijk systeem.

Orde door anarchie

Orwells lofbetuigingen zijn niet voor niets. Sinds de Revolutie hebben er zich aangrij-pende veranderingen voorgedaan in het Catalaanse leven. Elke vorm van macht is ver-dwenen en de arbeiders hebben het leiderschap over de fabrieken gekregen. Hun voor-malige superieuren blijven nog wel op post en fungeren nog steeds als hoofd van de fabriek, maar moeten voortaan luisteren naar de arbeiderscomités. Die comités voeren gratis ziekteverzekeringen voor elke werknemer in, samen met verhoogde uitkeringen en pensioenen. Bovendien zorgt het anarchistisch model voor een ongeziene aard-verschuiving qua vrouwenrechten. Terwijl het in andere Europese landen al progressief is om als vrouw de keuken te verlaten, wordt in Catalonië abortus legaal gemaakt en krijgen vrouwen de facto evenveel rechten, kansen en zeggenschap als mannen. Ze gaan werken in fabrieken, vechten aan het front en schoppen het zelfs tot minister – bijna dertig jaar voor het in België gebeurt.

Op het platteland wordt de theorie van Marx in de praktijk omgezet, en alles van de boeren wordt gecollectiviseerd. Vanaf nu werkt niemand meer voor winst, maar iedereen voor de gemeenschap, een instelling die bekrachtigd wordt door de verwerping van geld. Iedereen die werkt kan in collectieve warenhuizen zoveel eten komen halen als ze willen, maar wanneer er schaarste dreigt zullen er quota’s worden opgelegd zodat niemand honger lijdt. Die schaarstes komen er echter nooit, vooral door de nieuwe, inventieve landbouwtechnieken die de productie met vijftig procent doen stijgen. Families waar meerdere leden niet werken worden niet achtergelaten en krijgen eten op basis van hun benodigdheden, en zij die niet wensen deel te nemen aan dit collectieve proces krijgen een stuk grond waar ze hun eigen ding kunnen doen, zonder dat iemand hun gewassen komt opeisen.




De tautologie van linkse verdeeldheid

Een topbestemming voor menig tijdreiziger? Misschien wel, maar de forse verbeteringen voor de lagere klasse nemen niet weg dat vele anderen enkel een gevaar zien in het anarchistisch bewind. Allereerst heerst er een constante angst in het hoofd van de bour-geoisie, vrezend voor een executie door één van de vele bendes die doorheen de ste-den rijden, op zoek naar welgestelde aristocraten in wie zij de resterende demonen van het kapitalisme zien. Daarnaast zijn de anarchisten ook geen fan van God, en dat moeten zijn volgelingen ontgelden. Kerken worden in brand gestoken en geplunderd. Honderden priesters worden tijdens het anarchistisch junta vermoord, en ook iedereen die een rechts gedachtegoed met zich meedraagt wordt opgejaagd en – in vele gevallen – afgemaakt.

Ook bij de volgelingen tempert het geloof in de Revolutie wanneer hun leiders plots wel tot de nationale en regionale regering toetreden. Ze krijgen veel kritiek omdat ze hun principes verloochenen, maar de leiders maken duidelijk dat ze dit enkel doen om de oprukkende macht van de communisten in te dijken. Met hen staan de anarchisten namelijk op gespannen voet. De communisten willen eerst de oorlog tegen Franco winnen vooraleer de Revolutie wordt doorgeduwd, terwijl de anarchisten het momentum van de Revolutie niet willen uitdoven. Doordat de Sovjet-Unie het enige land is dat de Republiek Spanje financieel en militair steunt, verwerven de communisten meer en meer macht binnen de regering. In de Sovjet-Unie heeft Stalin de anarchisten al laten ver-volgen en hij dringt er bij zijn Spaanse collega’s op aan hetzelfde te doen. Als herder Stalin spreekt, luisteren de schapen, en dus breekt er in de coalitie tegen Franco een interne strijd los.




 

Communisten schenken fascisten zege

In wat de ‘May Events’ genoemd wordt, beginnen de communisten met het verdrijven van het anarchistisch beheer in Catalonië en vervangen het met een stalinistisch model. Het burgerlijke aspect moet plaats ruimen voor een systeem met de focus op discipline om zo de fascisten te verslaan. De POUM, een anarchistische partij en militie die de ideologie van Trotsky volgt en waartoe George Orwell behoort, wordt door de stalinisten verboden en een gigantische propagandacampagne begint om hen af te schilderen als een nazimarionet. Orwell zelf moet vluchten voor de vervolging en ziet voor het eerst de verschrikkingen van het Stalinregime, wat hem aanzet ‘Animal Farm’ te schrijven.

Van de Revolutie die vrijheid en gelijkheid voor iedereen moest geven, die in de eerste weken en maanden bewees dat het de beloftes kon inlossen, die mensen liet leven in wat voordien (en vandaag nog meer) enkel een links sprookje leek, blijft na twee jaar quasi niets meer over. De communisten hebben bijna volledige macht over de Spaanse Republiek en zorgen met hun propaganda dat het anarchistisch dogma geleidelijk aan een stille dood sterft. Door de ‘May Events’ en de verdeeldheid in de rangen van zij die Franco bekampen, heeft de Spaanse Republiek echter veel tijd verloren, tijd die ze nooit weer inwinnen. Ondanks de grote hoop troepen en de torenhoge discipline, zijn de communisten niet opgewassen tegen Franco en verovert hij al snel heel Catalonië. Meer dan een half miljoen Catalanen vluchten naar Frankrijk en zij die blijven moeten toezien hoe hun parlement wordt gesloten, hun taal wordt verboden en hun boeken worden verbrand.

Anar- wat?

Wat volgt is een dictatuur van 36 jaar waar niemand – en zeker de Catalanen – veilig is voor de regering die met harde hand regeert en elke vorm van dissidentie beëindigt met veel geschreeuw in het kasteel van Montjuïc. Er zijn anarchisten die verder vechten tegen Franco, maar velen vinden de dood (zeker meer dan 200.000) of een kille ge-vangeniscel. Het twee jaar durende bewind van de anarchisten lijkt plots een vervlogen flard nostalgie uit een parallel universum en mensen over heel de wereld begraven de karige geruchten erover als een mythe. Franco slaagt erin elke linkse kracht weg te werken en tot de dag van vandaag blijft het anarchistisch gedachtegoed pover onder de bevolking. Per slot van rekening is het onmogelijk dat arbeiders een manier van werken vinden waarin niemand onderdrukt wordt, en wanneer ze het toch proberen, eindigt het ongetwijfeld in een systeem als de Sovjet-Unie, waarin de dictatuur van het proletariaat uit negentig procent dictatuur bestaat.

Even hebben de Catalanen opperste vrijheid geproefd, een maatschappij beleefd waar arbeiders niet als slaven worden behandeld en een gemeenschap gekend waar vrou-wen kunnen gaan en staan waar ze willen. Helaas sloeg het sprookje snel over op een enorme dramatiek en konden de vrouwen terug naar hun keuken waar ze onder het juk van het katholicisme vervolgens alleen goed waren voor het huishouden en de kinderen. Tegelijkertijd greep het kapitalisme iedereen opnieuw bij de keel en beulden de arbeiders zich af voor een fractie wat ze onder de anarchisten verdienden. Zij die dichter dan wie dan ook in de geschiedenis bij Marx geraakten werden uitgerekend verraden door de ‘communisten’, die Stalin belangrijker achtten dan de grondslag van hun eigen leer.




Bronnen:

1 ) History of Anarcho-syndicalist Catalonia , BBC Documentaire

2 ) George Orwell, Ode Aan Catalonië

3 ) Burnett Bolloten, The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution

4 ) Sam Dolgoff, The Anarchist Collectives: Workers’ Self-management in the Spanish Revolution

© Joran M.C. Simoens

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!