De community ruimte is een vrije online ruimte (blog) waar vrijwilligers en organisaties hun opinies kunnen publiceren. De standpunten vermeld in deze community reflecteren niet noodzakelijk de redactionele lijn van DeWereldMorgen.be. De verantwoordelijkheid over de inhoud ligt bij de auteur.

Het COVID-19 hoofdstuk

Het COVID-19 hoofdstuk

zondag 9 mei 2021 10:58
Spread the love

Meer dan een jaar geleden begon een nieuw hoofdstuk: dat van COVID-19. We lijken in een dystopie te leven en het einde is nog niet in zicht. Waarom aanvaardde het merendeel van de bevolking zo gemakkelijk de enorme beperkingen van onze vrijheid?

Het allerbelangrijkste om in het achterhoofd te blijven houden: de waarheid bestaat niet, enkel ons eigen perspectief en onze eigen visie op zaken. Zelfs de wetenschap geeft onze tijdelijke waarheden, tot er bewezen wordt dat wat we weten fout of onvolledig is. Vreemd genoeg hebben we voornamelijk absolute zekerheden gehoord het voorbije jaar. Meer dan eens sprak een nieuwe absolute waarheid een vorige dan ook tegen.

Vorig jaar in maart wisten we niet wat Corona was en moesten we voorzichtig zijn. Beter voorkomen dan genezen. Maar na een jaar lijkt het alsof de tijd heeft stil gestaan en we gaan nog altijd van (gedeeltelijke) lockdown naar (gedeeltelijke) lockdown. Absoluut geen creativiteit en geen originaliteit in het vinden van betere oplossingen. We blijven ons leven uitstellen en plaatsen levenskwantiteit boven levenskwaliteit. Onze mentale en emotionele gezondheid lijden enorm onder de situatie, maar we blijven onszelf misleiden en vertellen dat we het juiste doen. Maar waarom? We zijn emotioneel op, we zijn het beu. De pandemie heeft onze levens allemaal op de kop gezet, maar we zijn op een punt gekomen dat de opgelegde regels en maatregelen een grotere tol eisen dan COVID-19 zelf.

  • In elke maatschappij is er ongelijkheid. In landen met een sociale zekerheid kan het ergste wat opgevangen worden, maar we kunnen niet ontkennen dat opnieuw de armsten en meest kwetsbaren het meest lijden onder de situatie. Mensen zijn hun inkomens, hun broodwinning, hun jobs kwijt. Nog meer mensen moeten het nu zelf zien te rooien en soms komen ze amper de dag door. Bij de start van deze pandemie overtuigden we onszelf ervan dat iedereen weer gelijk was voor zo’n virus als Corona, maar niets is minder waar. Als je rijk ben, kan je een lockdown overleven. Je bent veilig, beschermd, je eet goed en je zit comfortabel. Het betekent echter niet dat lockdowns rijke mensen niet raken. Velen lijden emotioneel en mentaal (mijn tweede punt).
  • Lockdowns en social distancing houden ons weg van wat we echt belangrijk vinden: elkaar. Mensen leven op wanneer ze in elkaars buurt zijn. Met opzet fysiek contact beperken of verhinderen voelt onnatuurlijk voor ons en instinctief fout. De nood om te knuffelen en anderen aan te raken is aangeboren. Baby’s die niet geknuffeld en aangeraakt worden, ontwikkelen hechtingsstoornissen en emotionele problemen. Volwassenen zijn niet zo veel anders. We lijden aan huidhonger, (een enorm gevoel van) eenzaamheid, depressies en angststoornissen. Dat kan lijden tot zelfmoordgedachten en zelfs zelfmoord. Een recente studie toonde aan dat op dit moment een groot deel van de bevolking aan het ‘languishen’ is (in het Nederlands een gevoel van bwa de vivre genoemd). Mensen hebben het gevoel geen perspectief meer te hebben, vast te zitten, ze voelen een leegte vanbinnen. Proberen onze intuïtieve en evolutionaire behoefte aan (fysiek) contact te controleren vraagt heel wat mentale energie. We namen mentale gezondheid hiervoor al niet serieus, we nemen het nog altijd niet serieus. We beschouwen het als een klein ongemakje om (fysieke) leven te redden, maar de wachtlijsten voor psychologen zijn nog nooit zo lang geweest. We redden het niet, maar we ontkennen het. Weegt het (iets) kleinere risico om besmet te raken met het virus op tegen de veel grotere emotionele en mentale gevolgen?
  • Al meer dan een jaar leven we in een angstpandemie. We focussen enkel maar op Corona: we tellen enkel de Corona-gerelateerde doden, ziekenhuizen verzorgen enkel Corona-patiënten, onze media bracht bijna uitsluitend nieuws over Corona. Angst zorgt voor tunnelvisie. We geloven dat we de vijand kunnen verslaan door strikte regels op te stellen. We verklaarden Corona de oorlog. We zijn echter uit het oog verloren dat angst onze echte vijand is. Met regels en systemen proberen we de angst te bestrijden en we maken onszelf wijs dat we tenminste iets doen. We vergeten ondertussen dat het leven niet op ons wacht. Het leven is nu. Het kan niet uitgesteld worden. Elke minuut, elke dag is ons leven. Nochtans wachten we nog altijd op dat onbereikbare moment waarop ons leven weer ‘normaal’ zal zijn. We moeten ons leven vandaag echter leven. De mensen waarvan we houden, zullen hier niet voor altijd zijn en terwijl we proberen te verhinderen dat onze dierbaren ziek worden (en misschien sterven), offeren we de kostbare tijd op die we met hen hadden kunnen hebben. Daarnaast heeft angst ook fysieke gevolgen. Hormonen zoals cortisol en adrenaline komen in grote hoeveelheden vrij in het lichaam wanneer we ons angstig voelen. Als de waarden hoog blijven gedurende weken, maanden of zelfs jaren, begint het lichaam echt te lijden (verhoogde hartslag, verhoogde bloeddruk, hoofdpijn, vermoeidheid, depressie en zo veel meer). Terwijl we levens proberen te redden, brengen we de meerderheid van de bevolking net in gevaar.
  • Sinds de intrede van COVID-19 is onze visie op ziekten veranderd.
    Ten eerste is er een cultuur van beschuldiging en schuld gegroeid. We zijn nu beschaamd als we ziek worden. Wanneer iemand COVID-19 oploopt, wordt die persoon door sommigen als een paria behandeld, alsof die persoon iets vreselijk fout gedaan heeft. Ziekten hebben altijd deel van onze geschiedenis uitgemaakt. Hoe kunnen we plots rechtvaardigen dat we mensen beschuldigen of minachten omdat ze ziek worden? Ziek worden is iets waar we absoluut geen controle over hebben.
    Ten tweede weten we niet welke gevolgen onze overdreven focus op hygiëne (bv. het voortdurende gebruik van handgels) op lange termijn zal hebben op ons immuunsysteem. Kinderen groeien in een heel steriele en nette omgeving op nu, bang van te veel contact met andere mensen. Is deze steriele wereld iets dat we willen aanmoedigen en verder ontwikkelen? Ik stel de vraag opnieuw: wegen de maatregelen die een (vals) gevoel van veiligheid en zekerheid geven op tegen de emotionele en mentale gevolgen?
  • China introduceerde de lockdowns en een heel aantal andere zeer strenge maatregelen. De rest van de wereld kopieerde zonder te verpinken. Er werd ons gezegd dat dit de juiste strategie was, want zo zouden we solidair zijn. Dat baart me zorgen.
    Ten eerste omdat China een totalitaire staat is, een dictatuur. Mensenrechten worden daar al lange tijd geschonden. Nu zien we ook een heel aantal verworven rechten in andere landen subtiel verdwijnen (avondklokken, beperkt contact met anderen, beperkingen op het sociaal leven en samenkomsten). Onze media geven ons maar een kant van het verhaal met de elementen die hen gevoed worden. Andere meningen worden verworpen en belachelijk gemaakt. Kritisch denken wordt ontmoedigd.
    Ten tweede ben ik niet eens meer zeker of we wel zo solidair zijn. We offeren quality time met onze dierbaren op, er zijn nog nooit zo veel emotionele en mentale problemen geweest en meer en meer mensen hebben het financieel en economisch moeilijk.

We zijn de weg kwijt. We zijn verloren geraakt in de regels, in de angst, in ons gevecht om de controle te bewaren. Mensen zijn imperfect, het is dus een illusie om te denken dat we perfecte systemen en oplossingen kunnen creëren. We hebben regels uitgevonden voor een noodsituatie, maar we vergeten nu ze te evalueren. Regeringen gaan over tot lockdowns, omdat andere regeringen het deden. We doen aan social distancing, omdat we geloven dat we een virus onder controle kunnen houden. We dragen mondmaskers, omdat we een (vals) gevoel van veiligheid willen krijgen. We vergeten die dingen in vraag te stellen, want angst verdooft ons brein. Onze politici zijn ook mensen, ze zijn ook imperfect. Zij gaan dus ook over tot actie gebaseerd op angst: voor het virus, om te sterven, om gezichtsverlies te lijden (tegenover de bevolking en andere landen), om stemmen te verliezen in de volgende verkiezingen. Ze kennen evenmin als de bevolking de juiste antwoorden. (Daarenboven behouden zij hun jobs en lonen en lijden zij niet financieel.)

Zelfs wetenschappers en experts baseren zich op kennis die constant verandert. Ze mogen dan wel thuis zijn in de wereld van de virussen, ze mogen dan wel beter opgeleid zijn, het betekent in geen geval dat ze de absolute waarheid in pacht hebben, want die bestaat gewoon niet. Kanttekening: heel erg thuis zijn in een bepaald onderwerp kan je ook blind maken voor andere factoren. Experts focussen zo nauw op het virus dat ze mentale gezondheid, financiële stabiliteit en sociaal welzijn minimaliseren.

Door Corona zijn we er ons plots pijnlijk bewust van hoe belangrijk gezondheidszorg is. Jarenlang hebben regeringen het nagelaten om te investeren in gezondheidszorg en daar betalen we nu de prijs voor. Om ons te laten gehoorzamen, hebben media en het beleid ons continu gewezen op de overbelaste en slecht uitgeruste ziekenhuizen. Mijn hart bloedt voor alle gezondheidswerkers die al overwerkt, uitgeput en onderbetaald waren. Zij betalen een hoge prijs nu en zullen achteraf opnieuw de hoogste prijs betalen. Hoevelen onder hen zullen crashen en bezwijken aan depressies, burn-outs en uitputting in de toekomst? Toch deden en doen regeringen niets. Geen extra investeringen, geen extra hulp, geen extra capaciteit. In plaats daarvan werd de verantwoordelijkheid en de last bij de bevolking gelegd: wij moesten de verspreiding van het virus voorkomen. Een bijna onmogelijk doel. Kunnen mensen werkelijk een virus controleren? Is dat niet gewoon hoogmoed? En wat een enorme last om te moeten dragen! Proberen te vermijden dat anderen (en wijzelf) ziek worden, doet ons onder constante stress, angst en schuldgevoel leven. We betalen dus een dubbele prijs: er zijn niet genoeg bedden en we krijgen de stress erbovenop een probleem te moeten oplossen dat we niet eens kunnen oplossen.

We vertellen onszelf dat we sterker zijn dan de natuur, maar ze heeft ons ongelijk al meermaals bewezen. Uiteindelijk zijn ook wij maar een deel van de voedselketen. Een klein en onbelangrijk wezentje op een grote en mysterieuze planeet. We denken echter dat we machtiger zijn dan we in werkelijkheid zijn. Onze planeet heeft nog altijd niet al haar geheimen prijsgegeven, er is nog maar een klein deeltje van de sluiter opgelicht. Misschien misleiden we onszelf alleen maar in het grotere geheel, denkend dat onze acties een groter verschil maken dan in werkelijkheid het geval is. Wanneer we dit beseffen, moeten we dan echt onze mentale gezondheid, onze quality time met dierbaren, onze levensdoelen opofferen? En als onze acties dan al enige impact hebben, wat betekent een leven nog als we de redenen om te leven en alles wat ons leven betekenis geeft wegnemen, en dat enkel voor het misleidende gevoel van veiligheid, controle en zekerheid…

We hebben kwetsbaar leiderschap nodig. Leiderschap dat openstaat voor constructieve kritiek, voor zelfreflectie, voor evaluatie, voor open communicatie, voor verschillende meningen. We lijken in een patroon vast te zitten, omdat leiders en experts bang zijn om toe te geven dat ze fout zouden kunnen zitten of dat ze het antwoord (nog) niet hebben. De conservatieve manier van leiden schrijft voor dat leiders autoriteit en absolute zekerheid moeten uitstralen. Dat schendt het vertrouwen echter. Mens zijn is imperfect zijn. Kunnen toegeven dat je fout zat en dat je het niet weet, maar dat je je uiterste best doet, voedt vertrouwen. Overal starten nu protesten, omdat mensen het geloof in de strategieën, de regels, het leiderschap aan het verliezen zijn. We weten en voelen instinctief dat geen enkele andere mens perfect is en alle antwoorden heeft. Heel wat mensen beginnen het nut van de regels in vraag te stellen, net als de gevolgen en de prijs die we uiteindelijk zullen betalen. Alsmaar meer mensen voelen intuïtief aan dat de opgelegde regels onmenselijk zijn en dat we als mens niet uitgerust zijn om die regels voor een heel lange tijd te volgen. Onze nood om de situatie onder controle te houden en onze angst kan dat intuïtief gevoel maar voor beperkte tijd onderdrukken. Als we het blijven negeren, zal ons lichaam het ons vroeg of laat wel duidelijk maken met mentale of fysieke problemen. Het is tijd voor wat meer inventiviteit, wat meer originaliteit, wat meer creativiteit bij het vinden van nieuwe oplossingen. Het is niet de eerste keer dat de mensheid grote obstakels overwonnen heeft. We kunnen dat opnieuw.

Creative Commons

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!