De community ruimte is een vrije online ruimte (blog) waar vrijwilligers en organisaties hun opinies kunnen publiceren. De standpunten vermeld in deze community reflecteren niet noodzakelijk de redactionele lijn van DeWereldMorgen.be. De verantwoordelijkheid over de inhoud ligt bij de auteur.

Handelt Rusland normaler dan sommigen denken? De visie van Tom Sauer en Steven Van Hecke.

maandag 16 januari 2023 15:07
Spread the love

Update: de tegenargumenten van hoofddocent Europese politiek Steven Van Hecke: 18 januari 21 uur.

Vandaag, maandag 16 januari 2023,  is een historische dag in de opinievorming over de oorlog, met de publicatie van het nieuwe stuk van Tom Sauer. Iedereen die betrokken de situatie in Oekraïne volgt, moet dit lezen, moet de krant in huis halen. Het is een ronduit indrukwekkende visie. Een alternatieve titel voor dit stuk zou kunnen zijn: “De gezonde, normale houding van Rusland in dit conflict”. Zoals velen heb ik alle informatie over de oorlog gevolgd vanaf dag 1, vanaf de troepenconcentraties van het Russische Leger aan de Oekraïense grenzen. Met op de achtergrond bepaalde kennis van de vorige oorlogen, van Rusland, van Amerika en zijn militair verleden, heb ik de berichtgeving gevolgd in deze kolommen; af en toe las ik andere standpunten, op sites van linkse burgerjournalistiek en buitenlandse bronnen. Ik volgde weinig of geen Russische bronnen, op de mededelingen van de woordvoerder van Rusland in het VRT-journaal na. En toch ben ik zeer onder de indruk van deze analyse van prof Sauer. Ik volg hem in de visie dat wij bevooroordeeld zijn geweest. Al op 15 november 2019, bij de presentatie van zijn boek “Vandaag is morgen gisteren”, hoorde ik mijn vriend Mark Eyskens, gewezen minister Buitenlandse Zaken, verklaren dat het Westen belangrijke beloftes aan Rusland had geschonden. Het werd stil in de zaal van het Paleis voor Wetenschappen en Kunsten toen de eminente geleerde en politicus onvervaard de vinger op de wonde legde, meer dan twee jaar en drie maanden voor de oorlog uitbrak, hoe het Westen bij monde van president Bush Senior aan president Michael Gorbatsjov in ruil voor het stopzetten van de wapenwedloop en meer, het westen duidelijk beloofde de NAVO nooit te zullen uitbreiden naar landen van het voormalige Warshaupact. Wie van de aanwezigen had toen kunnen vermoeden dat dit nieuwe geluid, deze eerlijke vermelding van fouten van “ons kamp”, op 24 februari 2022 tot een oorlog zou leiden?  Ik leer uit de situatie en de evolutie op het terrein en in de geesten ook dit: ook wanneer wij van nabij de berichtgeving volgen in onze eigen media, kunnen wij over belangrijke kwesties nog op het verkeerde been worden gezet. In feite mag dit ons niet verwonderen; in de dialoog tussen  naties is het niet anders dan in dialogen en conflicten tussen personen: zelden of nooit ligt het gelijk geheel in het ene kamp, en zou het andere kamp pervert en boosaardig, misdadig zijn, als enige. Ook al is het regime in het Kremlin natuurlijk minder humaan in de behandeling van vooral zijn critici, zijn burgers en zelfs zijn soldaten,  dan onze natie en haar bondgenoten. Het laatste woord is over deze oorlog natuurlijk nog niet gezegd, maar de nuchtere en evenwichtige, uitgebalanceerde en vooruitziende oproep, met waardevolle aandacht voor de reuzegrote risico’s die heel Europa en de wereld loopt, wanneer wij door eigenzinnige emoties, eigen gelijk worden op sleeptouw genomen… van Tom Sauer zal altijd meegenomen moeten worden in alle ernstige analyses.

 

Ik ben zelf als jongen in de lagere school geregeld bij vechtpartijtjes betrokken geweest.Wanneer je plots en onverwacht slaag krijgt van iemand, is het zeer moeilijk om ook maar het minste begrip op te brengen voor de motieven en emoties bij de aanvaller. Na een tijdje daagt het echter toch geregeld, dat je zelf misschien enige schuld draagt. Dat de woede van de andere misschien voor een deel door jezelf en daden uit jouw en zijn verleden is opgewekt. Toen de eerste grootschalige militaire agressie sinds de vrede van mei 1945 ons in het voorjaar van 2022 overviel, hebben velen snel en radicaal partij gekozen tegen de invallers, ikzelf inbegrepen. Dat is begrijpelijk. Nu de oorlog binnenkort zijn tweede jaar in gaat, komt die tijd van empathie voor de andere partij en voor kritische analyse van de historische daden en fouten, verbroken beloften en schuld van het westerse kamp, hopelijk wél binnen bereik. Een beetje mensenkennis en zelfinzicht als volwassene maakt het duidelijk: het is bijna altijd al te goedkoop, alle schuld voor een conflict, voor de pijn die erbij komt kijken, bij de tegenstander te leggen. Wanneer je geneigd bent jouzelf en jouw kamp te zien als engelen, en de tegenstander als de baarlijke duivel, bestaat de kans dat het in feite tijd is tot een breed, eerlijk en open gewetensonderzoek over te gaan. Ook al lijkt de tegenstander en zijn aanpak een pak minder beschaafd, eerlijk en humaan bij een eerste beschouwing.

 

Enkele citaten uit de analyse van Tom Sauer

De opmars van Oekraïne lijkt tot stilstand gekomen. Drie scenario’s zijn denkbaar: Oekraïne herpakt zich, Rusland zet een tegenoffensief in of geen van beide boekt noemens­waardige terreinwinst. Het eerste scenario is voor velen het meest wenselijke. Volgens het dominante oorlogs­narratief is er maar één schuldige: president Vladimir Poetin. Soevereiniteit is een basis­principe. Het is daarom niet meer dan normaal dat Rusland terug­gedreven wordt, luidt het. Leve­ringen van westerse pantser­wagens en tanks moeten voorkomen dat het tweede scenario uitkomt.

Op het eerste gezicht snijdt die redenering hout. Maar die logica stoelt vooral op emoties (van onrechtvaardigheid) en waarden (zoals mensenrechten). Dat is op zich heel nobel. Alleen – en dat is cruciaal – zo werkt het in de internationale politiek meestal niet.

Een basiscursus internationale politiek leert ons dat ons nationale en internationale­ politieke bestel fundamenteel van elkaar verschillen. Er bestaat immers geen wereldregering. Als puntje bij paaltje komt, gaat het vooral over de eigen veiligheid en macht. John Mearsheimer (University of Chicago) gebruikt daarvoor de volgende metafoor: als een kleine aap met een stok in de ogen van een grote gorilla peutert, moet dat aapje niet schrikken wanneer het een serieuze mep terugkrijgt. Als een regionale macht zoals Rusland zich vernederd en genegeerd voelt door de manier waarop het na de Koude Oorlog door het Westen is behandeld­, dan moeten we niet schrikken wanneer Moskou reageert. Oekraïne is daarvan het slachtoffer.

 

Nee, Poetin is niet gek

Dat is allemaal niet goed te praten. Maar als we die mechanismen niet kennen, komen we uit bij analyses die stellen dat Poetin ‘gek’ geworden zou zijn. Hij is helemaal niet zot of ziek. Wellicht heeft hij zich mis­rekend, al kan het volgens twee van de drie scenario’s vanuit zijn oogpunt nog goed komen. (…)

President Bill Clinton sloeg hun wijze raad in de wind. Zijn opvolger, president George W. Bush, overschreed in 2008 de vetste aller rode lijnen door ook aan Oekraïne en Georgië­ Navo-lidmaatschap te beloven. Zijn ambassadeur in Moskou, William Burns, die nu CIA-directeur is, had hem dat nochtans uitdrukkelijk afgeraden. Poetin had op voorhand gedreigd dat hij in dat geval de Krim en Oost-Oekraïne zou afnemen. Angela Merkel en Nicolas Sarkozy stribbelden op die Navo-top wat tegen, maar gaven uiteindelijk toe. Poetin was woest. Enkele maanden later provoceerde Rusland Georgië tot een oorlog, en in 2014 kwam hij zijn andere dreigementen na, en viel hij de Krim binnen.

Te weinig empathie

Als u zich afvraagt waarom Poetin gedaan­ heeft wat hij gedaan heeft, moet u niet verder zoeken. Het draait om een gevoel van onveiligheid – zowel­ Napoleon als Hitler heeft aan de poorten van Moskou gestaan – en het gevoel niet erkend te zijn als regionale­ macht.

Hadden wij iets meer empathie gehad­, was deze oorlog nooit in de geschiedenis­boeken geraakt. Al die gevoeligheden zullen ook meespelen bij de zoektocht naar een uitweg. De kans is reëel dat Rusland niet het onderspit zal delven, ten eerste omdat het machtiger is dan Oekraïne (in termen van aantal militairen, economie, grondstoffen, wapenindustrie) en ten tweede omdat Poetin gemotiveerd is vanwege hoger geschetste redenen­. (…)

 

 

Update: reactie van Steven Van Hecke, hoofddocent Europese en vergelijkende politiek (KU Leuven)  op de visie van prof Tom Sauer (De Standaard 18 januari 2023)

Uitreksel

(…)

Dat Rusland – een permanent lid van de Veiligheidsraad en dus meer dan andere landen verantwoordelijk voor de vrede en veiligheid in de ­wereld – die waarden en principes aan zijn laars lapt, is opmerkelijk, maar nog geen reden om de strijd op te geven? De talrijke schendingen begaan door het Westen, of eerdere aanflui­tingen door Rusland in onder meer Syrië doen niets af aan het legitieme recht van Oekraïne om zich te verdedigen, op te komen voor zijn territoriale integriteit en zijn burgers te beschermen. En uiteraard is het land vrij daarvoor de hulp van anderen in te roepen.

Doorn in het oog van Poetin

Zelfs ‘als een regionale macht zoals Rusland zich vernederd en genegeerd voelt door de manier waarop het na de Koude Oorlog door het Westen is behandeld’, zoals Sauer schrijft, pleit dat haar niet vrij. Sterker, het is niet omdat de Russische president Vladimir Poetin dat riedeltje telkens herhaalt, dat het ook klopt. Decennialang heeft het Westen pogingen ondernomen om Rusland te betrekken, denk aan het lidmaatschap van de Raad van ­Europa, de WHO en de G7 die de G8 werd. Tegelijk werd de Navo (en de EU) uitgebreid, welteverstaan op vraag van de landen van Centraal- en Oost-Europa. Veel enthousiasme bestond daar in West-Europa niet voor, laat staan dat er een anti-Russische agenda speelde.

Heeft Tom Sauer zich al eens ­afgevraagd waarom al die landen uit Centraal- en Oost-Europa zich zo graag wilden aansluiten bij de Navo?

Heeft Sauer zich al eens ­afgevraagd waarom die landen uit Centraal- en Oost-Europa zo graag wilden aansluiten bij de Navo (en de EU)? Omdat ze zich door Rusland ­bedreigd voelden, natuurlijk. De meesten zijn op tijd uit de klauwen van Moskou geraakt. ­Oekraïne heeft net als Moldavië en Georgië de pech dat het te laat voor de westerse ­invloedssfeer heeft gekozen en zo een doorn in het oog van Poetin is geworden. Die zaak zomaar omdraaien, is vreemd. Er blijkt een ­opmerkelijke empathie voor Moskou uit.

Meer nog, het is net om Rusland niet voor het hoofd te stoten, dat ­Oekraïne en Georgië na de belofte van 2008 geen lid van de Navo zijn geworden, in weerwil van wat Washington op dat moment beoogde. Met andere woorden: de Europese bondgenoten hebben net wél rekening gehouden met de rode lijn van Poetin, in tegenstelling tot wat Sauer beweert. En toch is Poetin in datzelfde jaar Georgië binnengevallen, en in 2014 Oekraïne. Voor West-Europa was het business as usual, want nadien hebben we nog ­extra Russisch gas geïmporteerd. Aan wiens kant stonden we eigenlijk al die tijd?

Een rookgordijn

Intussen hebben we onze les ­geleerd en is in het Westen ondubbelzinnig partij gekozen. Tegelijk heeft de Navo van meet af aan gezegd dat ze geen grondtroepen zou sturen en geen ­no-flyzone zou afdwingen. Tot spijt van het regime in Kiev werd de ­situatie met een veeleer nuchtere blik geëvalueerd. Toegegeven, er werden almaar zwaardere wapens geleverd – denk aan de huidige discussie over de leveringen van de al lang door Kiev gevraagde tanks – maar dat was altijd op vraag van de Oekraïners en als reactie op de aanhoudende Russische oorlogsmisdaden. De dreiging met kernwapens – het ultieme argument om Moskou niet te provoceren – en ‘het ­risico op een wereldwijde nucleaire oorlog’ waarvoor ook Sauer waarschuwt, is uitgerekend door Poetins bond­genoot China als onaanvaardbaar van tafel geveegd.

(…)

 

  1. Beoordeling in 1100 tekens

Het is een pertinente redenering, wat Van Hecke brengt.  Hij biedt een gewichtig tegengewicht tegen de (op zich ook pertinente) adviezen van Sauer.  Een debat op hoog niveau is dit. Het is niet eenvoudig voor een van de twee wegen, recepten te kiezen, ook niet met de nodige voorkennis en kennis op het vlak van politiek en (krijgs)geschiedenis.

Het is waar dat Poetin-Rusland niet  mag aangemoedigd worden door een te lauwe houding. Ik correspondeerde vandaag nog met een aangetrouwd familielid die als thuisland Letland heeft. Zij uitte haar ongerustheid indien Rusland niet gestopt wordt. Dat punt van de auteur  is terecht; vele kleine landen in het Oosten van ons continent zijn bang voor de Russische Beer en zijn maar al te gelukkig dat zij na Gorbatsjov uit zijn klauwen zijn ontsnapt! Stalin was een ramp, vooral juist voor Oekraïne. Miljoenen mensen stierven tijdens de Holodomer, de door  Moskou bewust, als “straf” veroorzaakte hongersnood. Ik wens de Oekraïense strijders succes. Ik lever beperkte persoonlijke bijdragen om het leed van de bevolking te lenigen.

Laten we toch maar zeer voorzichtig treden op onze weg, op onze omgang met dit Rusland…

De zeer empathische houding van bijvoorbeeld het hoofd van de Europese commissie lijkt mij toch gevaarlijk eenzijdig.

2. Bijkomende bedenking

Het begin en het einde van een tekst van groot belang dragen vaak de sleutel in zich van de kwestie. Ik grijp ze aan om een betere weg te duiden. “Willen we een vrede volgens de voorwaarden van Moskou?” Dat is niet de beste vraag. De beste vrede zal er volgens mij een zijn die tijdig wordt gesloten; niet nadat er kernraketten zijn ingezet, en een niet te schatten escalatie is uitgebarsten; het zal een vrede zijn waarbij beide naties water in de wijn doen. Nadat beiden voldoende successen hebben behaald aan het front om eervol een einde te breien aan de oorlog;  én dat soort verdrag zal er komen wanneer er voldoende uitputting is opgetreden in beide kampen. De Polemologie leert ons dat het doorheen de geschiedenis vaak zo is gegaan. Twee: “vooral Oekraïne verdient onze empathie “. Het probleem is dat je dit kan lezen als: alléén Oekraïne. Zoals Montasser Alde’ emeh ooit echter opmerkte, zijn we echter als nobele mensen gehouden met iédereen empathie te ervaren. Ok, met Oekraïne het méést.

 

Foto: Jeroen Akkermans, Flickr creative commons.

Creative Commons

take down
the paywall
steun ons nu!