De community ruimte is een vrije online ruimte (blog) waar vrijwilligers en organisaties hun opinies kunnen publiceren. De standpunten vermeld in deze community reflecteren niet noodzakelijk de redactionele lijn van DeWereldMorgen.be. De verantwoordelijkheid over de inhoud ligt bij de auteur.

Gemeentelijke openbaarheid van bestuur en de geheimhoudingstruc met de vzw’s

Gemeentelijke openbaarheid van bestuur en de geheimhoudingstruc met de vzw’s

woensdag 30 september 2020 20:37
Spread the love

Openbaarheid van bestuur is een fantastisch concept.. op papier: het laat burgers toe om een universum aan documenten op te eisen van een breed spectrum autoriteiten zoals regering, gemeenten, universiteiten, scholen, ziekenhuizen, intercommunales, De Lijn, VRT en zo veel meer (de lijst is héél lang). En dit, op de koop toe, op een verfrissend eenvoudige manier: een e-mail met weinig meer dan de vraag naar één of meerdere documenten zelf volstaat om rechtsgeldig de informatiebal aan het rollen te krijgen.

In de praktijk stoot de burger, die wel eens zijn tenen nat wil maken in de mooie, theoretische wateren van participatieve democratie, tegen bestuursinstanties allerhande die liever hebben dat burgers lekker hun neuzen uit hun gesloten wereldje houden.
De wetgeving is nochtans duidelijk zo ontworpen, en dat op meerdere niveaus, om de burger het recht te geven de autoriteiten in het oog te houden: openbaarheid van bestuur is in België een grondrecht vastgemetseld in Artikel 32 van onze grondwet. Zoals men dezer dagen ook in de VS ziet, het feit dat fundamentele rechten op zulke hoge niveaus in de wetgeving vaststaan, belet een minderheid niet om zulke rechten grondig te negeren en al doende te ondermijnen voor de hele samenleving.
In Vlaanderen hebben we qua openbaarheid van bestuur een Vlaanderen-specifieke invulling van ons grondrecht, in de vorm van het onderdeel van het Bestuursdecreet 2018 dat over openbaarheid gedetailleerde regels vastlegt. In de context van onze gemeenten kan men kort samenvatten dat alles wat onze gemeentelijke schepenen en burgemeesters beslissen en doen, binnen hun ambt natuurlijk, onder de wetgeving openbaarheid valt.

Dit is, weeral, de theorie. Want in de praktijk slagen sommige gemeenten er in om de geest van de wetgeving openbaarheid volledig te omzeilen door volgende juridische truc toe te passen.
Vele gemeenten gebruiken vzw’s om aspecten van hun bestuur als het ware te delegeren aan gespecialiseerde verenigingen. Zoals alle vzw’s zijn deze aan de vzw wetgeving gebonden waardoor ze formele structuren zoals een algemene vergadering en de raad van bestuur moeten hebben. Iedere vzw is verplicht om notulen van deze vergaderingen op te stellen én bij te houden. Vele van zulke, met gemeenten sterk geassocieerde vzw’s, hebben dan ook gemeenteraadsleden die zetelen in de algemene vergadering en raad van bestuur. Als je op de website cumuleo.be gaat kijken, dan vind je met een paar muisklikken voor je eigen gemeente massa’s informatie over hoe de meerderheid van je gemeenteraadsleden typisch meerdere mandaten opnemen binnen vzw’s.

Wat heeft dit alles met openbaarheid te maken? Wanneer gemeenteraadsleden zetelen in lokale vzw’s als afgevaardigden van de gemeente (dus hun publiek mandaat uitoefenend), zou men dan niet redelijkerwijze mogen verwachten dat de notulen van de vergaderingen waaraan ze deelnemen, op zijn allerminst, vallen onder de openbaarheid wetgeving?
Recent heb ik deze veronderstelling getest door een lokale vzw te vragen kopieën te overhandigen van notulen van sleutelvergaderingen waarin onze burgemeester en een aantal van zijn schepen collega’s zetelen. De vzw zelf vond het te kostelijk of tijdrovend om ook maar enig antwoord op mijn vraag tot openbaarheid te formuleren. Daarop heb ik beroep ingesteld bij de Beroepsinstantie inzake Openbaarheid van Bestuur (een soort gespecialiseerde rechtbank dat openbaarheid geschillen bekijkt en er beslissingen rond publiceert). De Beroepsinstantie oordeelde in haar nogal opmerkelijke en betreurenswaardige beslissing (OVB/2020/230) dat zulke lokale vzw’s niet onder toezicht staan van de gemeente, en dus niet als bestuursinstanties kunnen gezien worden die onder de openbaarheid wetgeving vallen.

Met andere woorden, gemeenten kunnen de openbaarheid wetgeving grotendeels omzeilen door via de juridische achterpoortjes van lokale vzw’s bepaalde lokale bestuurdimensies achter een muur van geheimhouding te verstoppen.

Sommige lezers zullen hierbij opwerpen dat men tegen zulke twijfelachtige beslissingen van de Beroepsinstantie inzake Openbaarheid van Bestuur beroep kan indienen bij de Raad van State. Inderdaad, maar terwijl zowel een aanvraag tot openbaarheid indienen, als het indienen van een beroep tegen een weigering tot openbaarheid, volledig kosteloos zijn, is het stappen naar de Raad van State niet iets dat de gewone burger gemakkelijk kan zonder een (heel) dure advocaat in te huren. In zulke situaties worden gewone burgers met beperkte middelen heel snel schaakmat gezet door het systeem, wat opnieuw indruist tegen de geest van de openbaarheid wet.

Het is hoog tijd dat deze wettelijke “loophole” gedicht wordt, zodat gemeenten zich qua openbaarheid niet meer kunnen onttrekken aan hun grondwettelijke verplichtingen door een deel van hun beslissingen binnen en achter de gesloten muren van vzw’s te nemen.
Ik hoop dat één van de vele organisaties die participatieve democratie willen aanmoedigen, deze stand van zaken met hun bredere middelen tot bij de Raad van State brengen, om hiermee de grenzen van de openbaarheid in België, die duidelijk onder druk staan, te verdedigen.

Creative Commons

dagelijkse newsletter

Unite Talks: Mohamed Barrie

This interview is one to to take your time for! 🙏 🔆 45 minutes of Mohamed Barrie!🔆 💥 Mohamed is a dedicated social worker, organizer and advocate for veganism. He shares his view on structural racism, power, exclusion and veganism. 🌏 Based on his own experiences he shines a new light on the vegan movement and on the role of racism within these movements. 〄 PS: We just started doing these interviews, so feedback is much appreciated!

Geplaatst door u:nite op Dinsdag 20 oktober 2020

take down
the paywall
steun ons nu!