Een ontvreemding

Een ontvreemding

donderdag 30 mei 2019 17:54

Er was nog een ander voorval dat ik me in de daaropvolgende dagen herinnerde uit dezelfde periode en regio en waarvan de datum heel nauwkeurig verifieerbaar is:  7 november 1975.  Het was het jaar na de sluiting van de laatste Nederlandse mijn. Het was de dag van de explosie in de chemische fabriek DSM Geleen. We zaten in de klas, we hoorden in de verte een knal en de ramen trilden.

De gevolgen waren desastreus. De enorme kracht van de explosie verwoestte tal van installaties.  Overal ontstonden felle branden in leidingstraten en opslagtanks. Veertien werknemers kwamen om, honderdennegen raakten gewond. Pas op 12 november slaagde men erin alle branden te blussen. Dit drama veroorzaakte een schok doorheen heel Nederland, en een schok in mij.

Iemand vertelde me over een kleine gebeurtenis die binnen dat grote gebeuren zou hebben plaatsgevonden, en ik kan me niet herinneren uit de hoeveelste hand hij die had vernomen. Onmiddellijk na de explosie zou een arbeider naar buiten zijn gevlucht, zonder zich te bekommeren om zijn gewonde makkers, evenwel niet zonder materialen die her en der lagen verspreid, in zijn werktas te steken.

In zijn woorden klonk iets door van een beschuldiging, als een getuigenis van onbehoorlijk gedrag, van waar een mens toe in staat is. Het klonk pertinent.

Ik vond het een vreemd verhaal, ik kon het niet plaatsen, en ik wist meteen dat het om iets essentieels ging, en ik probeerde me beeldend voor te stellen wat er zou kunnen zijn gebeurd.

Mensen samen aan het werk in een ruimte / vervolgens de hevige explosie / vallende rekken, vallend glas, electrische vonken, vallende mensen, huilende mensen, mensen die naar hun gekwetste ledematen grijpen / de absolute mentale schok / wat gebeurt er en wat er zal gebeuren / desoriëntatie, over de grond kruipen, doorheen de stofwolk die zich inmiddels heeft gevormd zoeken naar de uitgang / kiezen voor je lijfsbehoud, rennen voor je leven / je werkmakkers zien liggen, iemand die zijn hand uitsteekt en je trekt hem mee naar buiten / samen strompelen voor het leven.

Als een van de eersten buiten zijn. Buiten, op een soort centrale plaats waar nu ook mensen uit andere ruimtes komen aanstrompelen. Mekaar helpen zo goed en zo kwaad als het gaat. Brandweerwagens rijden het terrein op, ziekenwagens. De man die je ondersteunde bloedt hevig aan zijn knie, wat hem het stappen verhindert, het is eerder strompelen, het zal niet echt erg zijn.

Een man die zijn spullen pakt, zich nog een en ander van zijn makkers toe-eigent om vervolgens te maken dat hij wegkomt, waarheen, zo snel mogelijk naar buiten, naar de fietsenstalling, naar zijn fiets want hij woont niet ver, en vervolgens thuiskomen, zijn tas leegmaken.

Ik kan het me niet voorstellen, maar het kán.

Er was in de dagen onder ons veel woede over de uitspraak van de het jaar voordien aangestelde bisschop van Limburg. Hij had gezegd dat de ramp de schuld van de mens was en een vergelding vanwege God. Het leek alsof die uitspraak alle woede en verontwaardiging naar zich toetrok.

Toen ik dat vermeende voorval over die man die zonder zich te bekommeren om de anderen naar buiten stormde en onderwijl nog wat werkmateriaal in zijn werktas stak, bij mijn vrienden ter sprake bracht, viel er een stilte. Geen stilte vanuit een soort verbazing of verwondering,  maar een stilte die werd opgevolgd door opmerkingen die niet aansloten op mijn woorden. Wat ik zei viel in een vouw en de vouw sloot zich en mijn omstaanders namen de rode draad van het gesprek weer op waar ik hem had doorbroken.

Het was een waardengestuurde stilte, een codering die stilzwijgen opleverde en oplegde.

Mijn woorden vielen stil,  mijn kracht viel weg, iets eindigde nog voor het begon.

Ik  had een gesprek verwacht, een gesprek over de mogelijkheid dat het verhaal een verzinsel was, een gesprek waarin de grenzen, de wrijvingen  tussen solidariteit en lijfsbehoud werden afgetast, een gesprek over het nemen van verantwoordelijkheid, een gesprek over het dragen van schuld, een gesprek over de reflexen die kunnen optreden in extreme situaties. Misschien was iets meenemen een houvast, iets meenemen uit een tijd die in één klap voorbij was.

Creative Commons

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!