De community ruimte is een vrije online ruimte (blog) waar vrijwilligers en organisaties hun opinies kunnen publiceren. De standpunten vermeld in deze community reflecteren niet noodzakelijk de redactionele lijn van DeWereldMorgen.be. De verantwoordelijkheid over de inhoud ligt bij de auteur.

De serviele staat.

zaterdag 18 december 2021 17:27
Spread the love

Boekbespreking
De serviele staat, Hilaire Belloc.

Kapitalisme leidt niet tot enige vorm van socialisme of collectivisme, maar tot serviliteit en uiteindelijk (opnieuw) tot slavernij. Dat is zowat het kernbetoog van Hilaire Belloc in De serviele staat. Het boek, oorspronkelijk gepubliceerd in 1912 (The Servile State), is nu voor het eerst in het Nederlands vertaald en biedt ondanks haar ouderdom een verfrissende kijk op niet enkel onze (politieke) geschiedenis, maar ook op de keuzes die we kunnen maken als samenleving.

Belloc levert immers vanuit zijn christelijke overtuiging ernstige kritiek op zowel het kapitalisme als het socialisme en doet dat ogenschijnlijk met een heldere beredenering. Enerzijds beaamt hij de linkse kritiek op het kapitalisme als een onstabiele samenlevingsvorm omdat zowel productiemiddelen als eigendom ongelijk zijn verdeeld. Anderzijds legt hij uit dat het socialisme geen privébezit of vrij ondernemerschap kan toelaten en uiteindelijk ook zo inherent nefast is voor de politieke vrijheid van de mens.

Wel argumenteert Belloc dat als reactie op het kapitalisme eerder een collectivistisch experiment zal worden gekozen dan de herintroductie van vrijheid en privaat bezit. Dit omdat de affiniteiten, overtuigingen en misschien zelfs de instincten die de vrijheid een warm hart toedragen, vervormd worden in de psyche van de bevolking. De behoefte van de arbeidersklasse of het proletariaat aan stabiliteit en toereikendheid maakt het wantrouwen tegenover het herwinnen van vrijheid immers moeilijk. Daarbovenop zoeken de mensen gemakshalve de weg van de minste weerstand wat leidt tot een soort berusting in het lot. We kunnen het systeem niet veranderen, dus doen we maar stilletjes mee..

Deze psychologische invalshoek was destijds (1912) nieuw en is nu nog steeds ongewoon te noemen. Enige weerstand tegen de ideeën van Belloc is dan ook niet verwonderlijk. En hoewel bepaalde gedachten zeker verdieping verdienen, maakt het enigszins provocatieve betoog dat in De serviele staat wordt gehouden, het wel de moeite waard te lezen. Belangrijke vragen moeten we ons immers steeds durven stellen. Wat willen we als samenleving? Waarvoor dient de staat? Wat wil de mens? Kunnen we ons eigen leven vorm en inhoud geven? Hoe organiseren we dat het beste? Enzoverder.

Het belang van dit boek ligt eveneens in het feit dat het geschreven is toen er nog geen enkele socialistisch georganiseerde samenleving het levenslicht had gezien en we ondertussen (meer dan honderd jaar later) die ervaringen wel degelijk kunnen evalueren of ten gelde brengen.

Maar dat dat “collectivistisch experiment” gedoemd is te mislukken omdat een wezenlijk probleem in de weg staat, nl. eigendom, was voor Belloc duidelijk: “Het is moeilijk om bezitters bezitloos te maken. Het is echter helemaal niet moeilijk om de factor van vrijheid aan te pakken. Kortom: alles wat in de eisen van het collectivisme compatibel is met de serviele staat, kan vast en zeker verwezenlijkt worden.”
Qua actualiteit kan dat alvast tellen.

Naar verluidt is voor deze vertaling verder heel wat gesleuteld aan de oorspronkelijke schrijfstijl om de leesbaarheid naar huidige maatstaven mogelijk te maken. Het kon jammer genoeg niet voorkomen dat in deze eerste Nederlandstalige uitgave nogal wat zetfouten staan. Dat mag bij een herdruk zeker worden nagekeken.

Belloc, H., De serviele staat, 2021 (Ned. vert. Ferre Clabau), Uitgeverij de Blauwe Tijger, Groningen.
ISBN 978 94 93 262 08 9

 

 

Creative Commons

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!