De community ruimte is een vrije online ruimte (blog) waar vrijwilligers en organisaties hun opinies kunnen publiceren. De standpunten vermeld in deze community reflecteren niet noodzakelijk de redactionele lijn van DeWereldMorgen.be. De verantwoordelijkheid over de inhoud ligt bij de auteur.

De Russische inval in Oekraïne een niet-uitgelokte aanvalsoorlog?

Het brandende vakbondsgebouw van Odessa tijdens het bloedbad van 2 mei 2014. Ultranationalisten en neonazi's vielen anti-maidanbetogers aan. Die protesteerden tegen het in februari 2014 door een staatsgreep aan de macht gekomen anti-Russische bewind van Oekraïne in Kiev. Er vielen 48 doden. Kort daarna, op 11 mei, kozen de regio's Donetzk en Lugansk via een referendum voor onafhankelijkheid van Oekraïne en werden zelfstandige republieken.

zondag 18 februari 2024 07:00
Spread the love

In oktober 2022 werd in Hamburg een 62-jarige automobilist  veroordeeld tot een boete van 4000 euro. Hij was door de stad gereden met een grote letter Z achteraan op zijn auto. Het gerecht oordeelde dat dit een sympathiebetuiging was voor Poetin en dat het betekende dat de chauffeur achter Poetin en zijn invasie in Oekraïne stond. Hij zou daarmee “een aanvalsoorlog in de zin van het strafboek voor volkerenrecht” hebben goedgekeurd. (1)

Er was net, op 20 oktober, een wijziging van het Duitse strafwetboek ingevoerd. Die hield in dat het strafbaar werd  handelingen die indruisen tegen het volkerenrecht in het openbaar of in een bijeenkomst goed te keuren, te ontkennen of te minimaliseren. Straf daarvoor: een geldboete of gevangenisstraf tot drie jaar!

Maar wie bepaalt of een handeling zoals de bijzondere militaire operatie van Rusland in Oekraïne indruist tegen het volkerenrecht? De Hamburgse rechter leek dat als een vaststaand gegeven te zien, of achtte zichzelf bevoegd te beslissen dat Rusland in overtreding was.  Daarmee wordt juridische chaos en willekeur gecreëerd, en rechtsonzekerheid.

En wordt er door de overheid geïntimideerd. In Duitsland moet je op je woorden passen, want eer je het weet heb je een strafrechtelijk vervolgbare daad gesteld. In het beste geval wordt officieel medegedeeld dat bepaalde uitspraken strafbaar zijn. Dat gebeurde onlangs voor het gebruik van de slogan “Van de rivier tot aan de zee!” die door Palestijnen en hun sympathisanten gebruikt wordt. Toch is zoiets een ontoelaatbare inperking van de vrijheid van meningsuiting, het priviligiëren van het discours van de overheid en de repressie van alternatieve visies. Een democratie onwaardig.

De mythe van de ongeprovoceerde en onwettige aanval

Maar terug naar de concrete vraag: is Poetins militaire operatie een aanvalsoorlog die strijdig is met het volkerenrecht? De Duitse auteur Thomas Mayer schreef een lijvig, zeer leesbaar en bijzonder goed gedocumenteerd boek over de oorlog in Oekraïne. Hij onderzoekt daarin ook de argumentatie waarmee Poetin de oorlog verantwoordde en die juist vanuit het volkerenrecht vertrekt. (2)

Het is een argumentatie die men in het Westen niet wilde horen: “Deze op het volkerenrecht gebaseerde fundering werd in het Westen niet bediscussieerd en tegenover de publieke opinie weggemoffeld. Voor de demonisering van Rusland was de miljoenen keren herhaalde slogan nodig van de ‘brutale, ongeprovoceerde en met het volkerenrecht strijdige aanvalsoorlog’, om bij de brede bevolking de overtuiging ingang te doen vinden dat Rusland zich aan geen enkele wet houdt, en gevaarlijk en boosaardig is.” (p.450)

Daartegenin gaat Mayer na hoe het conflict in Oekraïne ontstaan is en hoe het verliep. In februari 2023 praatte de secretaris-generaal van de NAVO, Stoltenberg, zijn tong voorbij en zei: “de oorlog begon niet in februari vorig jaar. Hij begon in 2014.” Dat nogal verdoezelde feit is juist. Na de staatsgreep in Kiev door ultranationalisten en fascisten, die pro-Westers en anti-Russisch waren, ontwikkelde de sterk Russische regio Donbas een groeiend autonomiestreven. Kiev reageerde daarop met geweld. Op 13 april 2014 zette het nieuwe bewind zelfs het leger in tegen het “terrorisme” van de Donbas. De oorlog was begonnen! (Dat betekent dat de Russische inval van 2022 een ingreep was in een al lang bestaande oorlog.)

Op 24 april 2014 kondigden de protesterende Donbasgebieden Donetzk en Lugansk een volksraadpleging aan over autonomie. Op 2 mei had het beruchte bloedbad van Odessa plaats, waarbij ultranationalisten en neonazi’s 400 betogers aanvielen. Er vielen 48 doden. Een enorme schok.

Poetin probeert de vrede en de eenheid van Oekraïne te redden

De Russische president probeerde alsnog op een diplomatieke oplossing aan te sturen en de referendums over autonomie te voorkomen: “Wij geloven dat het het belangrijkste is een directe, volwaardige dialoog tussen de autoriteiten in Kiev en de vertegenwoordigers van Zuid-Oost-Oekraïne op te starten. Daarom vragen wij de vertegenwoordigers van Zuid-Oost-Oekraïne, die opkomen voor een federalisering van het land, het referendum van 11 mei uit te stellen om de noodzakelijke voorwaarden voor een dergelijke dialoog te creëren.”

Poetin wilde dus dat de separatistische gebieden bij Oekraïne zouden blijven. (Dat zou hij later ook nog eens in de onderhandelingen van Minsk trachten te bekomen.) Die stellingname was teleurstellend voor velen in de Donbas. De separatisten gingen niet op zijn vraag in en organiseerden toch het geplande referendum. De uitslag toonde dat er bij de bevolking  een grote meerderheid was voor autonomie, dus voor afscheuring van Kiev.

De spanning tussen Kiev en de separatistische gebieden was kort voor het referendum nog verder opgelopen en leidde tot het bloedbad van Marioepol, toen hoofdstad van Donetzk,  op 9 mei. Dat was de dag waarop de overwinning van de Sovjetunie op nazi-Duitsland herdacht werd, en die herdenking werd een anti-Maidanbetoging. Die werd door Kiev met geweld onderdrukt en het politiekantoor, waar opstandige agenten, die weigerden tegen de betogers op te treden, zich verschanst hadden, werd in brand gestoken. Er vielen tientallen doden en de stad zou lange tijd in handen van de ultra’s blijven. De bezetters van de stad martelden en doodden ook gevangenen. De evenementen in Marioepol zullen allicht de uitslag van het referendum van 11 mei nog sterker separatistisch gemaakt hebben.

Op grond van de uitslag van het referendum organiseerden Donetzk en Lugansk zich als autonome staten. Kiev viel hen aan met militaire middelen – een aanvalsoorlog die indruist tegen het volkerenrecht, constateert Mayer. Het volkerenrecht erkent immers het recht op afscheuring of secessie van volkeren.

Aan de bijzondere militaire operatie van Rusland van 24 februari 2022 gingen acht jaren van oorlog tussen Oekraïne en de afgescheurde republieken Donetzk en Lugansk vooraf. Die oorlog kostte minstens 14.000 mensenlevens. Kiev vernielde een groot deel van de essentiële civiele infrastructuur van de zelfstandig geworden republieken: klinieken, scholen, bedrijven, sociale instellingen, elektriciteits- en watervoorzieningen… Met de inzet van artillerie.

Een ultieme poging om tot vrede te komen en de eenheid van Oekraïne te bewaren: Minsk 2

Aan het Russische ingrijpen van 24 februari 2022 in de al lang durende oorlog ging nog een belangrijke poging vooraf om het conflict te ontmijnen, namelijk de akkoorden van Minsk 1 en 2.  (Het eerste bevat principes, het tweede formuleert concrete stappen.) Het tweede Minskakkoord dateert van 12 februari 2015. Het voorzag een wapenstilstand en een re-integratie van de afgescheurde republieken in Oekraïne, met een behoorlijke autonomie binnen de Oekraïense staat, met name op cultureel en economisch gebied. (Een soort federalisering dus.) Toen dit akkoord ondertekend was, legde Rusland het voor aan de VN die het op 17 februari 2015 bekrachtigde, waardoor het een document met een hoge juridische en politieke status werd.

De onderhandeling voor Minsk 2 werd gevoerd door afgevaardigden van de leiders van de deelnemende landen. Dat waren Oekraïne (Poroshenko), Duitsland (Merkel), Frankrijk (Hollande) en Rusland (Poetin). De onderhandeling had plaats op het moment dat het Oekraïense leger er heel slecht voor stond in de strijd tegen de afgescheurde republieken. Achteraf bleek uit uitlatingen van Merkel en Hollande dat het de (geheime) bedoeling was tijd te winnen voor het Oekraïense leger, zodat dat zich kon herpakken en beter bewapenen. Het gepraat over een vredesregeling was dus alleen maar schone schijn.

De bepalingen van het akkoord werden dan ook slecht nageleefd. Kiev weigerde met de “terroristen” te praten, zodat de uitvoering van het akkoord niet mogelijk was en er van vrede en re-integratie niets gerealiseerd kon worden.

Een wezenlijk onderdeel van het akkoord was voor Rusland  het wegtrekken van alle buitenlandse militairen en uitrusting. Daar kwam niets van terecht, want de VS bleven met militaire adviseurs en trainers aanwezig en de NAVO voerde manoeuvres uit op Oekraïens grondgebied. De uitvoering van het akkoord werd op die manier tegengewerkt en het akkoord in feite genegeerd.

Daarnaast waren er ook nog ultranationalisten in Kiev (Jarosch en zijn volgelingen) die alles deden om het akkoord te torpederen en die geen enkele autonomie van Donetzk en Lugansk wilden accepteren. Toch werd Rusland, dat het akkoord als oplossing gezien had en uitgevoerd wilde zien, ervan beticht de regeling te saboteren. De Russische minister Lavrov publiceerde daarop de hele correspondentie over de zaak, om te tonen dat Rusland niet dwarslag, maar werd beetgenomen.

De geheime bedoeling: Rusland verzwakken

De NAVO-strategie die via het bewind in Oekraïne werd doorgedrukt, voorzag duidelijk geen vrede voor Oekraïne, maar wilde juist een militaire confrontatie om Rusland te verzwakken… Toen dat duidelijk was, besliste Rusland tot zijn militaire operatie. Die was niet ingegeven door veroveringsdrang – Rusland had zich immers zeer ingespannen om de Donbas bij Kiev te houden – maar door teleurstelling over het vals spelen van Oekraïne en door de toenemende dreiging vanwege de NAVO.

Het Russische standpunt in de Minsk-onderhandelingen was heel logisch. Rusland was niet uit op gebiedsuitbreiding, maar op veiligheid. (Anders had het gemakkelijk Oekraïne kunnen veroveren, want het Oekraïense leger was heel zwak.) Het akkoord Minsk 2 voorzag dan ook dat buitenlandse militairen en wapens uit Oekraïne zouden worden verwijderd. Om de instemming van Kiev daarmee te bekomen, moest de “burgeroorlog” van Kiev met de afgescheurde republieken gestopt worden en daarvoor was hun re-integratie in Oekraïne noodzakelijk. Als Rusland de secessie van de republieken geaccepteerd en ondersteund had, was er geen gesprek met Kiev meer mogelijk geweest en zou het voor Rusland essentiële punt van het terugdringen van de NAVO en het bekomen van neutraliteit van Oekraïne onbespreekbaar geworden zijn.

Het resultaat van het saboteren van de Minskakkoorden door Oekraïne was acht jaar oorlog. Die escaleerde steeds verder. Vanaf 17 februari 2022 verhevigde Kiev de beschietingen op de Donbas. In een toespraak van 21 februari eiste Poetin de onmiddellijke stopzetting ervan, erkende hij Lugansk en Donetzk als zelfstandige republieken, en stuurde hij een Russische vredesmacht naar de regio. Rusland had op grond van Minsk 2 en de bekrachtiging ervan door de VN inderdaad als garantiemacht een bijzondere verantwoordelijkheid voor de bescherming van de Donbas.

Rusland verleent hulp op verzoek van aangevallen landen

Maar Kiev reageerde door de beschietingen nog op te drijven. Op 23 februari vroegen de Donbasrepublieken  Rusland schriftelijk om hulp.  In een toespraak van 24 februari kondigde Poetin die hulp aan: een “bijzondere militaire interventie”. Hij verantwoordde die interventie met de vriendschaps- en steunverdragen tussen Rusland en de Republieken Donetzk en Lugansk en met Hoofdstuk 7, artikel 51 van het Charter van de Verenigde Naties: het ging om militaire bijstand aan aangevallen staten.

Mayer gaat er in zijn boek niet op in, maar dit artikel is door de VS herhaaldelijk  gebruikt om hun militaire interventies te verantwoorden, onder andere de oorlog tegen Irak en veel eerder al die in Vietnam. Daarover poneerden de VS toen: “alhoewel Zuid-Vietnam geen onafhankelijke, soevereine staat is en evenmin een lid van de VN, geniet het toch van het recht op zelfverdediging en hebben de VS het recht om deel te nemen aan zijn collectieve verdediging“. (3)

In de Westerse media werd de juiste toedracht van de Russische interventie verdoezeld en Rusland beticht van een “ongeprovoceerde aanvalsoorlog” die in strijd zou zijn met het volkerenrecht. Terwijl de zaak juist omgekeerd was: zich baserend op datzelfde volkerenrecht ondersteunde Rusland twee zelfstandige staten die aangevallen waren door Oekraïne.

Lugansk en Donetzk hadden volgens het volkerenrecht het recht om zich als onafhankelijke staat te constitueren. Maar het Westen bleef doen alsof dat niet gold en alsof de beide staten gewoon onderdelen van Oekraïne waren, en Rusland “zomaar” (uit machtsdrang, imperialisme, intrinsieke slechtheid…) Oekraïne aanviel.

Het verhaal over de “ongeprovoceerde aanvalsoorlog” van Rusland klopt dus helemaal niet. Het is ideologische propaganda vanuit NAVO-, VS- en EU-perspectief, bedoeld om de geheime bedoeling van de uitgelokte oorlog – Rusland verzwakken – te ondersteunen. Rusland heeft zijn militaire interventie goed verantwoord met argumenten die de VS zelf gebruikt hebben in andere situaties, zonder dat dat juridisch betwist werd. Maar de oude wijsheid geldt nog steeds: het recht is het recht van de sterkste. Wat Amerika weet door te drukken wordt niet aanvaard van Rusland, en de argumentatie van dit land wordt het grote publiek in het Westen onthouden. (4)

 

  • (1) Zie Wolfgang Bittner, Ausnahmezustand, Geopolitische Einsichten und Analysen unter Berücksichtigung des Ukraine-Konflikts, Verlag Zeitgeist, januari 2023, p.170-171.
  • (2) Thomas Mayer, Wahrheitssuche im Ukraine-Krieg. Um was es wirklich geht, 2023, p. 442-457. En verder.
  • (3)  https://en.wikipedia.org/wiki/Chapter_VII_of_the_United_Nations_Charter
  • (4) Een tegengestelde visie aan die van Mayer vind je in Rainer Thesen, Tatort Ukraine, Völkerrechtliche Betrachtungen, uitgeverij Book-Today, oktober 2022. Dit nadrukkelijk pro-Oekraïens en pro-NAVO georiënteerde werk – met een Duitse, Oekraïense en Amerikaanse vlag op de cover – gaat niet in op de Russische legitimatie van de oorlog. Rainer Thesen beweert simpelweg dat “de agressie van Rusland tegen Ukraïne volgens het volkerenrecht onmiskenbaar als inbreuk op het recht te kwalificeren is“.
  • Mayers bespreking van de kwade trouw van Ruslands gesprekspartners in de Minskbesprekingen komt overeen met wat de Amerikaanse deskundige John Mearsheimer daarover zegt: “De conventionele wijsheid over de oorsprong van de oorlog is dat Poetin een niet-geprovoceerde aanval startte op 24 februari 2022, die gemotiveerd was door zijn groots opgezet plan om een groot-Rusland te creëren. Oekraïne, zo wordt gezegd, was het eerste land dat hij wilde veroveren en annexeren, maar niet het laatste. Zoals ik al bij vele gelegenheden gezegd heb, is er geen bewijs om deze manier van argumenteren te ondersteunen, en is er inderdaad heel wat bewijs dat ze tegenspreekt.” Over de vertrouwensbreuk die het valse gedrag van de Westerse onderhandelaars van de Minskakkoorden veroorzaakt heeft, zegt hij: “Er is nauwelijks twijfel over dat Poetin zich engageerde om Minsk te doen werken. Maar Hollande, Merkel en Poroshenko, evenals Zelenski, hebben duidelijk gemaakt dat zij niet geïnteresseerd waren in het uitvoeren van Minsk, maar het integendeel zagen als een kans om tijd te winnen voor Oekraïne om zijn leger op te bouwen, zodat het met de opstand in de Donbas zou kunnen afrekenen.” Nadat Merkel in het openbaar, in Die Zeit in december 2022 had toegegeven dat het bij Minsk 2 alleen maar de bedoeling was om tijd te winnen, zei Poetin – ik citeer Mearsheimer: “Ik dacht dat de andere deelnemers bij dit akkoord ten minste eerlijk waren, maar nee, het bleek dat ze tegen ons aan het liegen waren en alleen maar Oekraïne wilden volpompen met wapens en het klaarmaken voor een militair conflict.” Dat het vertrouwen van Rusland door het valsspelen van het Westen diep beschadigd is, blijkt uit Poetins bittere woorden, ook geciteerd door Mearsheimer:  “Het vertrouwen is al nagenoeg nul, maar hoe is het nog mogelijk te onderhandelen na zulke uitspraken? En waarover? Kunnen we nog ergens akkoorden afsluiten met iemand en waar zijn de garanties?” (Zie: https://www.mearsheimer.com/opeds/the-darkness-ahead-where-the-ukraine-war-is-headed/ )

steunen

Steun voor een nieuwe website

We hebben uw hulp nodig voor een essentiële opfrissing van de website. Om die interactiever, sneller en gebruiksvriendelijker te maken hebben we 30.000 euro nodig. Elke bijdrage, groot of klein, helpt. Met uw donatie ondersteunt u onafhankelijke journalistiek die de verhalen blijft brengen die er echt toe doen. Laat uw hart spreken.

Creative Commons

take down
the paywall
steun ons nu!