Opinie: de grenzen van vrije meningsuiting

Opinie: de grenzen van vrije meningsuiting

dinsdag 28 januari 2020 18:42

Vrije meningsuiting of in de wat langere versie: de vrijheid om je individuele overtuigingen kenbaar te maken, zonder dat de staat die op voorhand controleert. Het is onmisbaar in onze democratische maatschappij en persoonlijk draag ik het principe erg hoog in het vaandel. Toch hield een welbepaalde vraag me de afgelopen tijd bezig: stopt de vrijheid van meningsuiting ergens?

Nee, ik wil geen Orwelliaanse politiestaat introduceren waarbij geen enkele gedachte – en bij uitbreiding – mening nog vrij is. Het waren de reacties op de berichten van enkele mensen die op een gammel bootje vanuit de Panne richting Engeland voeren die me bijbleven. Het is zeker niet de eerste keer dat ik met zulke uitspraken in aanraking kom. Als er ergens te lande een al dan niet tijdelijk asielcentrum wordt ingericht, komen de reacties al snel bovendrijven. Vaak ongenuanceerd en slecht ingelicht worden ze verspreid over het wereldwijde web. Is het dan niet het recht van de auteurs van deze reacties om deel te nemen aan het maatschappelijk debat? Absoluut! Het is de vraag of reacties in de trant van ‘dat die bruin apen maar terug de boot op gaan’ of ‘misschien moeten we het asielcentrum in brand steken’ wel effectief iets bijbrengen aan het debat.

Mening of feit

Is dat zelfs wel een mening die ze geven? Wel, er is een enorm verschil tussen een mening en feiten. Neem nu bijvoorbeeld de politiek, het archetype van wat meningen zijn. Politiek is in essentie een georganiseerd meningsverschil. Bijvoorbeeld het migratiebeleid: voor de ene partij mogen de staatsgrenzen afgezet worden met hekken voorzien van prikkeldraad, voor de andere partij is net het opvangen en integreren van mensen op de vlucht belangrijk. Geen van de twee kan je aanduiden als de enige juiste oplossing, het is een verschil van mening. Een ander voorbeeld binnen de politiek is het budget: waar willen we geld aan geven? Daar is allerminst een eenduidig juist antwoord voor te formuleren. Het hangt af van wat je belangrijk vindt en bijgevolg wat jouw overtuiging, jouw mening is.

Als we nu even terugkeren naar de reacties die we hierboven al aanstipten, kunnen we dat besluiten of het een mening is? Iemand een ‘bruine aap’ noemen, is mijns inziens geen mening. Logisch gezien gaat het over een mens, geen aap en is dus een feit. Over feiten kan je moeilijk een mening hebben. Zoals de Britse comedian Ricky Gervais het sprekend verwoordde: “You can’t have an opinion on the age of the earth”, wat in se op hetzelfde neerkomt. In die zin bots je al op een grens van de vrijheid van meningsuiting, wanneer je feiten en meningen met elkaar gaat verwarren. Er loopt ook nog een andere, een die we in België al hebben sinds 31 juli 1981: de Antiracismewet.

Geen scheidsrechter

Volgens deze wet (in een verkorte versie weliswaar) mag je niemand op vlak van bijvoorbeeld huidskleur, geloofsovertuiging, sekse of geaardheid uitsluiten, discrimineren of aanzetten tot haat. Is dat niet wat reacties als ‘bruine aap’ net wel doen? Sommigen die zich wagen aan zulke uitspraken zullen een beroep doen op de vrijheid van meningsuiting, want ‘ja, we mogen toch zeggen wat we willen???’. Je zou zelfs kunnen stellen dat racisme een ver doorgedreven vorm van meningsuiting is, maar een die (terecht als je het mij vraagt) aan banden wordt gelegd door de ethiek. Dat terzijde schieten zulke reacties als paddenstoelen uit de grond. Zijn de grenzen dan enkel strikt afgelijnd in theorie en behoorlijk flou in de praktijk? Anders zouden er toch al honderden, misschien wel duizenden mensen op z’n minst beboet zijn? Dat enkele uitspraken naar aanleiding van wat er in De Panne gebeurd is nu onderzocht worden, is een goede zaak voor de duidelijkheid van wat kan en wat niet. Het internet is een geweldige ontwikkeling geweest, een majestueus speelveld waar de mogelijkheden eindeloos lijken. Maar net zoals elke goede sportwedstrijd heb je ook een scheidsrechter nodig en die ontbreekt – althans volgens mij – vandaag nog steeds.

Creative Commons

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!