“Ceterum censeo Carthaginem esse delendam” (Bovendien sta ik er op dat Carthago verwoest moet worden).

Ik blijf erbij dat Carthago al verwoest is. Op de kaart van de Sahara Kabir, wat overigens gewoon Grote Woestijn betekend, staat aangegeven dat het nu een voorstad is van Tunis. Maar wat is er werkelijk gebeurt in Carthago.

vrijdag 6 juni 2014 02:31

Ik blijf erbij dat Carthago al verwoest is. Op de kaart van de Sahara
Kabir, wat overigens gewoon Grote Woestijn betekend, staat aangegeven
dat het nu een voorstad is van Tunis. Maar wat is er werkelijk gebeurt
in Carthago.

De afdeling List en Bedrog verteld dat de stad werd gesticht door de uit
Tyrus gevluchte prinses Dido. De legende verteld verder dat de prinses
door de Numidische koning Hiarbas werd verwelkomd. Zij vroeg hem om
slechts zoveel land als ze met een enkele ossenhuid kon omgeven. Dido
sneed van de huid een lange smalle reep, waarmee ze een hele heuvel
afbakende. Op deze heuvel, Byrsa genaamd, bouwde ze een citadel, een
fort-stad dus, Carthago.

Na twee Punische oorlogen besloot Hanibal Barkas, geen familie of
voorvader van de heer Lector, leraar, de Romeinen een lasje te leren.
Dat lukte in het begin best aardig, zelfs zonder de medewerking van
kleine Franse dorpjes, totdat de Romeinen het lesje echt leren en
Hanibal afsnijden van zijn toevoerlijnen. En dan zijn 20, of 37
olifanten een pobleem, zonder eten zijn het best gevaarlijke dieren.
Hannibal wordt in 202 v.Chr. beslissend verslagen in de Slag bij Zama
Regia. In 149 voor Chr. begint het gedonder opnieuw met de derde
Punische oorlog. Na een makkelijke overwinning gaat men akkoord met een
overgave. De Romeinse eisen zijn in het begin nogal schappelijk, totdat
men de stad vernitigd wil zien. Dat weigeren de Carthagers en ze
besluiten te vechten voor hun geliefde stad. Scipio begint met de
belegering van Carthago, dat heldhaftig verdedigd wordt door 50.000
soldaten onder leiding van generaal Hasdrubal. De Romeinen blokkeren de
haven van Carthago om de stad uit te hongeren.

Toch houden de Carthagers het nog vier jaar vol, maar dan is het ook
echt einde verhaal. Ongeveer 250 000 tot 300 000 mensen worden
omgebracht. De bewoners worden systematisch gedood door Romeinse
soldaten. De overlevenden, beslist de mooiste vrouwen en een paar jonge
manen, worden verkocht en in beslag genomen en moeten verder doen wat er
gezegd wordt als slaven en slavinnen. Het verhaal van het zout, dat
uitgestrooid is om het land onvruchtbaar te maken moet naar het rijk der
fabelen verwezen worden, zout is in die tijd gewoon te duur voor zulke
grapjes.

Aanvankelijk mag er niemand meer op de ruïnes van Carthago huizen
bouwen, maar in 122 v.Chr. sticht Gaius Sempronius Gracchus in Carthago
de nederzetting Colonia Junonia. Het project is echter geen lang leven
beschoren vanwege tegenwerking van Gracchus’ politieke tegenstanders in
de senaat. In de 1e eeuw v.Chr. besluit Julius Caesar in Carthago een
nieuwe stad te stichten, maar in 44 v.Chr. wordt hij vermoord voordat er
een stad stond. Zijn geadopteerde zoon, keizer Augustus, laat na
Caesars dood een nieuwe stad aanleggen die ook weer de naam Carthago
krijgt en al snel weer van flinke betekenis is, mede doordat zich weer
veel ‘Puniërs’ vestigen op de plek van hun voorouders. In de loop van de
1e eeuw n.Chr. groeit de stad zelfs uit tot de tweede stad in de
westelijke helft van het Romeinse Rijk met ongeveer 500.000 inwoners.

In de 5e eeuw wordt Noord-Afrika bezet door de Vandalen: koning Geiserik
neemt in 439 Carthago in en maakt het de hoofdstad van zijn rijk. Van
hieruit verovert het Vandaalse rijk binnen enkele jaren Sicilië,
Sardinië, Corsica en de Balearen. In 455 plunderen de Vandaalse
‘Carthagers’ zelfs Rome, iets wat de Punische Carthagers nooit gelukt
is. Oost-Romeinse strafexpedities om hen te verslaan halen niets uit en
bijna een eeuw lang blijven de Vandalen een belangrijke macht in het
Middellandse Zeegebied. Uiteindelijk weet de Byzantijnse generaal
Belisarius in 533 Carthago in te nemen, waarmee het Vandaalse rijk
ophoudt te bestaan. De Punische taal blijft ondertussen, naast het
officiële Latijn, van betekenis als de volkstaal tot de verovering van
Carthago door de Arabieren in de 7e eeuw.

Hierna neemt de betekenis van Carthago snel af omdat de Arabieren niet
veel behoefte hebben aan havensteden. Hun handel gaat als vanouds over
land via karavaanroutes. Het kleine landinwaarts gelegen plaatsje
Kairouan wordt een belangrijke pleisterplaats voor de Arabische
karavaans die door Noord-Afrika trekken en veel Carthaagse handelaars
vestigden zich hier. Lange tijd is Kairouan zelfs de hoofdstad van het
machtige islamitische rijk van de Aghlabiden. Later wordt vlakbij
Carthago de stad Tunis gesticht, wat gedurende deMiddeleeuwen het
bruisende middelpunt is van het rijk van de Hafsiden; het inmiddels
bijna verlaten Carthago wordt als steengroeve gebruikt voor de
uitbreiding van Tunis waardoor er na een paar eeuwen niet veel meer over
blijft van de ruïnes.

De manier waarop de Arabieren handel drijven is heel verschillend van de
handel met Europeanen. Het vervoer gaat over de weg, havens zijn ineens
niet zo belangrijk meer. De oude stad met een zo rijke geschiedenis
wordt niet verslagen door keizers, veldheren of generaals maar heel
eenvoudig door de weg te verleggen. Wanneer de haven, met zijn prachtige
ronde constructie een heel veilige aanmeerplek aan de kust van Noord
Afrika, niet meer gebruikt wordt gaat ook het werk dat een haven
genereert verloren. Scheepsbouwers zijn ook niet meer nodig en worden
ontslagen. Zeilmakers, schippers en matrozen, allemaal werkloos. Zelfs
de slavinnen die als hoertjes geld verdienen voor hun bazen, mischien
wel afstammelingen van de eerste bewoners, ze zijn ineens veel minder
waard, want geld verdienen doen ze niet meer. Van een rijke stad naar
een steengroeve in nog geen 3000 jaar.

Het kan raar lopen in de geschiedenisles. Het verhaal van Hannibal die
met zijn olifanten, 20 of 37, niemand weet precies hoeveel, het gebergte
overstak om de machtige Romeinen in de rug aan te vallen, het spreekt
tot de verbeelding. Uiteindelijk op moeten geven en een verschrikkelijke
straf moeten ondergaan, de dood en velden met zoute grond, het spreekt
je als jonge man allemaal aan.
Ook als later blijkt dat niet de Romeinen maar de Arabieren
verantwoordelijk zijn geweest voor het einde van Carthago, dat niet
oorlogen of veldslagen beslissen over het lot van de moedige Carthagers,
maar eenvoudige economische overwegingen, toch blijft het verhaal ons
aanspreken. En een ding is zeker, Carthago als wereldstad bestaat niet
meer.

Bronnen: Wikimedia Commons, Gone Native Translations

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!