Betoging tegen standbeeld J.P. Coen in Hoorn/NOS berichtgeving/Over hoor en wederhoor

Betoging tegen standbeeld J.P. Coen in Hoorn/NOS berichtgeving/Over hoor en wederhoor

zaterdag 20 juni 2020 13:09
Spread the love
BETOGING TEGEN STANDBEELD J.P. COEN IN HOORN/NOS BERICHTGEVING/OVER HOOR EN WEDERHOOR
Brief aan NOS
ZIE OOK
AAN

NOS TELETEKST REDACTIE
Onderwerp:
Uw berichtgeving dd 19-6  ’12 arrestaties na J.P. Coen protest”
Geachte Redactie,
Een van de belangrijkste principes van goede en betrouwbare journalistiek is het recht op hoor en wederhoor, objectieve berichtgeving en volledige [voor zover mogelijk] informatie, zeker bij onderwerpen en gebeurtenissen, die bij de publieke opinie ”gevoelig” of ”controversieel”  liggen, om maar moderne terminologie te gebruiken.
Ik had dus mogen verwachten, dat u in uw nieuwsberichtgeving over de in Hoorn plaatsgevonden demonstratie tegen de aanwezigheid van het standbeeld van de 17e eeuwse koopman, VOC kopstuk en latere gouverneur generaal van de alle ”bezittingen van de Vereenigde Oostindische Compagnie” extra op uw tellen zou passen en het teletekstlezende publiek van goede, informatieve feiten zou voorzien.
Dat is echter niet gebeurd.
Ook ben ik van mening, dat u het principe ”hoor en wederhoor” niet hebt nageleefd
TOELICHTING:
In uw berichtgeving ” ’12 arrestaties na J.P. Coen protest” [zie onder P/S, met daaronder het notenapparaat], vermeldt u de loop van de demonstratie, noemt uitgebroken ongeregeldheden, waarvan de oorzaak gelegen was [volgens uw berichtgeving] in het feit, dat de demonstranten zich niet hadden gehouden aan de eis van de Gemeente om op een aangewezen plein te demonstreren in plaats van bij het J.P. Coen monument zelf.
Nu lijkt het mij voor de hand liggend, dat als de demonstratie gericht is tegen het standbeeld van iemand en met name waarvoor diegene stond, dat deze bij het standbeeld zou moeten plaatsvinden.
Ik was er niet bij, weet niet hoe de situatie ter plekke was, dus misschien was de locatie van het plein alleszins redelijk van Gemeentewege, als er inderdaad te weinig ruimte bij het Coen standbeeld was.
HOOR EN WEDERHOOR
En daarmee komt mijn eerste punt van kritiek:
U schendt het principe ”hoor en wederhoor” in een aantal opzichten, waardoor objectieve berichtgeving uitblijft
TEN EERSTE/VERLOOP DEMONSTRATIE
WAT GING ER MIS
STANDPUNT DEMONSTRANTEN
U vertolkt weliswaar het standpunt van de Gemeente [te weinig ruimte voor de Corona anderhalve meter, andere locatie aangewezen, etc], maar nergens lees ik hier de lezing van de demonstranten en hun redenen, alsnog naar het monument te willen.
Heeft de pers niet met de demonstranten gesproken, wilden zij dat zelf niet of was een interview in de hectiek van de ongeregeldheden niet mogelijk?
Waren het alle demonstranten, die richting het beeld trokken of een kleine groep?
Is er, eventueel, door demonstranten geklaagd over politiegeweld?
Het zou, vanwege ”hoor en wederhoor” belangrijk geweest zijn als u hier iets naders over had vermeld en als u niet op de hoogte was, dan een vermelding als:
”Het is niet bekend, wat de beweegredenen van de demonstranten waren, naar het standbeeld op te trekken”
OF
”Meer feiten over de ongeregeldheden zijn niet bekend”
Dat is het eerste punt van kritiek.
.
”ONS ERFGOED”/TWEEDE PUNT VAN KRITIEK
 
De kant van de demonstranten hebt u dus niet belicht.
Daarover is[was] misschien niets of weinig bekend.
Maar dat geldt niet voor het volgende:
 
U bericht in de laatste alinea over een tegendemonstratie
Ik citeer u:
Er was eerder op de avond ook een actie van voorstanders van het beeld, die voor ”ons erfgoed” zeiden op te komen.
Daar kwamen ongeveer twintig mensen op af.”
Prima, dat u dit vermeldt natuurlijk, maar waarover ik val is het feit, dat u weliswaar de beweegredenen van de tegendemonstranten ”behoud van ons erfgoed” vermeldt, maar nergens, wat nu eigenlijk het bezwaar van de demonstranten tegen dat standbeeld van J.P. Coen was.
Niet alleen is hier geen hoor en wederhoor, aangezien u alleen de motieven van de tegendemonstranten vermeldt, maar voor het teletekstlezende publiek, dat zich verder niet in de materie heeft verdiept, wordt niet duidelijk wat nu de bezwaren tegen het J.P. Coen standbeeld zijn en wat voor een historische figuur die J.P. Coen dan wel was.
J.P. COEN/IN VOGELVLUCHT
Hierbij enige feiten uit de carriere van VOC kopstuk J.P. Coen en dan ook direct de redenen van de protesten:
Geboren in Hoorn in 1587 als zoon van Pieter Willemsz, een
koopman [1], heeft hij ”carriere” gemaakt als koopman, boekhouder-generaal (1613), directeur-generaal (1614) en vanaf 1617 Gouverneur Generaal
in dienst van de in 1602 opgerichte V.O.C. [Vereenigde Oostindische
Compagnie] [2]
Daarbij had hij maar een opdracht en Doel:
Met alle middelen,
 ervoor zorgen, dat de VOC een monopolie-
positie kreeg in de specerijenhandel met ”Indie” [3]
Als ik schrijf: ”Met alle middelen”, heb ik het over de meest
agressief militaire en barbaarse middelen, namelijk een bloedige
oorlog tegen een weerloze burgerbevolking!
Tegen het ”verbod” van de VOC in om nootmuskaat te verkopen aan
de Portugezen en de Engelsen, deden
de bewoners van de Banda eilanden dat natuurlijk toch.
Daarop kwam J.P. Coen in actie:
Met een expeditieleger van 2000 soldaten viel hij de Banda
eilanden aan [nootmuskaat kwam namelijk alleen daar voor] en richtte
een massamoord aan onder meer dan 15 000 Bandanezen.
In feite kwam vrijwel de hele bevolking om.
Zo kwam moordenaar Coen aan zijn bijnaam ”De Slachter van Banda” [4]
Over zijn misdadige optreden schreef hij zelf:
” ‘De inboorlingen sijn meest allen door den oorloch, armoede ende gebreck vergaen. Zeer weynich isse op de omliggende eilanden ontcomen.’ [5]
Kortom: Genocide en volkerenmoord, iets, wat ook in de 17e euw niet als ”normaal” werd beschouwd.
Bewijs was wel de kritiek, die het optreden van Coen van zijn eigen VOC officieren kreeg:
Ik citeer uit een artikel, verschenen in Trouw:
”Een VOC-officier verbaasde zich over de gruwelijke orders die hij moest uitvoeren: “De mensen stierven zonder ook maar één geluid te laten horen, behalve één die Nederlands sprak. Die zei: ‘Heeren, heeft dan niemand van U medelijden?’ Alles wat gebeurde was zo afschuwelijk dat we erdoor verstomd waren. Alleen God weet wie gelijk heeft. Wij allen, als praktizerende Christenen, waren vervuld met afschuw over de manier waarop deze zaak werd afgehandeld en we hadden geen plezier in dergelijke aangelegenheden.”  [6]
Natuurlijk, u hoeft niet al die informatie te vermelden, maar geef dan tenminste aan waarom de demonstranten geen standbeeld van Coen in Hoorn willen:
Die massamoord op de bevolking van de Banda eilanden, die aan meer dan 15 000 mensen het leven gekost heeft.
SAMENGEVAT
In uw teletekstberichtgeving hebt u zowel hoor en wederhoor niet nageleefd [lezing demonstranten van de ongeregeldheden, motieven demonstranten voor de protestactie, terwijl u wel de motieven van de tegenpartij noemde], en daarnaast liet de volledigheid van uw berichtgeving te wensen over, omdat u niets hebt vermeld over verleden en carriere van J.P. Coen.
Zeker bij zo’n gevoelige kwestie had u dat beter moeten doen.
Ik hoop, dat u ervan leert en een volgende keer met volledigere informatie komt.
Vriendelijke groeten
Astrid Essed
Amsterdam
P/S
NOS TELETEKSTBERICHT:
P/S
NOS TELETEKST [overgeschreven]
12 ARRESTATIES NA J.P. COEN PROTEST
In Hoorn zijn rellen uitgebroken na een betoging tegen het standbeeld van J.P. Coen in het centrum. De politie greep in toen een grote groep betogers naar het monument wilde gaan, wat de Gemeente had verboden.
Twaalf betogers zijn aangehouden.
Een van hen had tegen het standbeeld geplast.
De actie ”weg met J.P. Coen was op een door de Gemeente aangewezen plein.
Bij het standbeeld was niet genoeg ruimte voor een demonstratie.
Er was eerder op de avond ook een actie van voorstanders van het beeld, die voor ”ons erfgoed” zeiden op te komen.
Daar kwamen ongeveer twintig mensen op af.
EINDE NOS TELETEKSTBERICHT
ORIGINELE NOS TELETEKSTBERICHT
NOS Teletekst 109 

    12 arrestaties na J.P.Coen-protest  
                                        

 In Hoorn zijn rellen uitgebroken na  
 een betoging tegen het standbeeld van  
 J.P.Coen in het centrum.De politie     
 greep in toen een grote groep betogers 
 naar het monument wilde gaan,wat de    
 gemeente had verboden.Twaalf betogers  
 zijn aangehouden.Een van hen had tegen 
 het standbeeld geplast.                
                                        
 De actie 'Weg met J.P.Coen' was op een 
 door de gemeente aangewezen plein.Bij  
 het standbeeld was niet genoeg ruimte  
 voor een demonstratie.                 
                                        
 Er was eerder op de avond ook een actie
 van voorstanders van het beeld,die voor
 "ons erfgoed" zeiden op te komen.Daar  
 kwamen ongeveer twintig mensen op af.
EINDE BERICHT NOS TELETEKST
NOTEN
[1]
”Coen werd op 8 januari 1587 in Hoorn geboren en op 11 januari 1587 gedoopt in de gereformeerde kerk in Hoorn als een zoon van Pieter Willemsz. (ca. 1561-) afkomstig uit Twisk.[1] Zijn vader was twee jaar daarvoor nog koopman in San Lucar en actief in de zouthandel.”
WIKIPEDIA
JAN PIETERSZOON COEN/JEUGD
ORIGINELE BRON
WIKIPEDIA
JAN PIETERSZOON COEN
[2]
WIKIPEDIA
VEREENIGDE OOSTINDISCHE COMPAGNIE
[3]
”De koopmanszoon Jan Pieterszoon Coen was er vooral op uit om voor de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) het monopolie op de handel met Indië te verwerven.”
TROUW
OPTREDEN JP COEN HAD WEL WAT MINDER
GEKUND
9 JULI 2011
”Samen met de eerste gouverneur-generaal Pieter Both stond Jan Pieterszoon Coen een beleid voor om op agressieve wijze een monopolie te verwerven in de specerijenhandel in de Indische archipel. ”
WIKIPEDIA
VEREENIGDE OOSTINDISCHE COMPAGNIE/MONOPOLIE
ORIGINELE BRON
WIKIPEDIA
VEREENIGDE OOSTINDISCHE COMPAGNIE
[4]
Met een expeditieleger van 2000 soldaten overrompelde hij in 1621 de Banda-eilanden, waar de bevolking tegen het verbod van de VOC in nootmuskaat bleef verkopen aan Portugezen en Engelsen. Deze veel gezochte specerij kwam destijds alleen hier voor. Wie de Banda-eilanden bezat, had het monopolie. Duizenden Bandanezen werden bij die actie op gruwelijke wijze vermoord. Het leverde hem de bijnaam “Slachter van Banda” op”
WIKIPEDIA
JAN PIETERSZOON COEN/GOUVERNEUR-GENERAAL VAN DE
VOC
ORIGINELE BRON
WIKIPEDIA
JAN PIETERSZOON COEN/
”Hoewel de bevolking vluchtte ontkwamen slechts weinigen. Naar schatting overleefden slechts zeshonderd van de 15.000 Bandanezen de aanval. Bekend is dat de VOC tijdens deze volkerenmoord Japanse samoerai-beulen die in dienst waren van de VOC, opdracht gaven tientallen dorpshoofden te onthoofden. Jan Pieterszoon Coen, die het monopolie op de handel in nootmuskaatnoten en foelie veilig had gesteld, kreeg door deze gebeurtenis de bijnaam: Slachter van Banda.”
HISTORIEK
JAN PIETERSZOON COEN (1589-1629)-
STICHTER VAN BATAVIA
21 AUGUSTUS 2015
”Het was de tot nationale held omgebouwde massamoordenaar Coen die het VOC-beleid het meest agressief uitvoerde. Coen koos het eiland Java uit als centrale plek om van daaruit de koloniale macht uit te breiden. In 1619 liet hij de stad Jakarta platbranden om er op de rokende resten de Hollandse nederzetting Batavia te stichten. Om het monopolie op specerijen veilig te stellen zond Coen in 1622 “een strafexpeditie” naar de Banda-eilanden. De Bandanezen ontdoken namelijk de wurgcontracten met de VOC en handelden clandestien met de Portugezen. Coen liet daarop ongeveer 15.000 Bandanezen uitmoorden”
DOORBRAAK/HET GEBLADERTE
HOLLANDSE KOOPMANSGEEST GEEN REDEN TOT
FEEST
ZOMER 2002
”“Coen ontvolkte in 1621 de Banda-eilanden, nadat de inwoners tegen het verbod van de VOC in nootmuskaat hadden geleverd aan de Engelsen”, aldus het tekstvoorstel van het burgerinitiatief. “Duizenden Bandanezen kwamen hierbij om het leven. Honderden werden als slaaf naar Batavia gedeporteerd, waar ze alsnog werden gedood of van ellende omkwamen. Aan deze volkerenmoord ontleent Coen zijn bijnaam ‘de slachter van Banda’. De gemeente Hoorn, die het door Ferdinand Leenhoff vervaardigde standbeeld plaatste in 1893, ziet het niet langer als eerbetoon.” De massamoord op de Banda-eilanden wordt beschouwd als het grootste bloedbad uit de geschiedenis van de VOC.”
GEMEENTE HOORN ONTKENT KOLONIALE GENOCIDE ONDER
LEIDING VAN COEN
8 MAART 2012
”Na een opstand van de bevolking volgde een volkerenmoord en van de 15.000 oorspronkelijke bewoners bleven er slechts 600 over.”
WIKIPEDIA
VOC OP DE BANDA-EILANDEN/BANDANESE VOLKERENMOORD
ORIGINELE BRON
WIKIPEDIA
WIKIPEDIA
VOC OP DE BANDA-EILANDEN
”De Hollanders namen er, zelfs voor die jaren, op ongekend wrede wijze wraak. Japanse samoerai-beulen in dienst van de VOC onthoofdden een groot deel van de leiders. Van de andere vijftienduizend Bandanezen overleefde slechts een fractie de strafexpeditie.”
TROUW
OPTREDEN JP COEN HAD WEL WAT MINDER
GEKUND
9 JULI 2011
”Om de nootmuskaathandel in handen te krijgen, werd bijna de volledige inheemse bevolking uitgemoord.”
NOS
HOORN WIL KRITISCHER TEKST BEELD
JP COEN
5 JULI 2011
[5]
Hij pleegde volkerenmoord op de Banda-eilanden door de 15 duizend inwoners bijna allen de dood in te jagen. Coen schreef zelf over het resultaat van zijn optreden: ‘De inboorlingen sijn meest allen door den oorloch, armoede ende gebreck vergaen. Zeer weynich isse op de omliggende eilanden ontcomen.’
VOLKSKRANT
IEMAND ALS COEN HOOR JE NIET TE EREN
12 JULI 2011
[6]
”Een VOC-officier verbaasde zich over de gruwelijke orders die hij moest uitvoeren: “De mensen stierven zonder ook maar één geluid te laten horen, behalve één die Nederlands sprak. Die zei: ‘Heeren, heeft dan niemand van U medelijden?’ Alles wat gebeurde was zo afschuwelijk dat we erdoor verstomd waren. Alleen God weet wie gelijk heeft. Wij allen, als praktizerende Christenen, waren vervuld met afschuw over de manier waarop deze zaak werd afgehandeld en we hadden geen plezier in dergelijke aangelegenheden.
TROUW
OPTREDEN J.P. COEN HAD WEL WAT MINDER GEKUND
9 JULI 2011
Optreden JP Coen had wel wat minder gekund

Optreden JP Coen had wel wat minder gekund

‘Dispereert niet.’ Met die woorden sloot koningin Wilhelmina op 14 mei 1940 haar toespraak tot het Nederlandse v…

TEKST
‘Dispereert niet.’ Met die woorden sloot koningin Wilhelmina op 14 mei 1940 haar toespraak tot het Nederlandse volk af. Ze citeerde de lijfspreuk van Jan Pieterszoon Coen: “Dispereert niet, ontziet uw vijanden niet, want God is met ons.”

Het leek de juiste tekst op het juiste moment. De stichter van Batavia en gouverneur-generaal in Nederlands-Indië (1587-1629) hoorde voor de meeste Nederlanders nog gewoon thuis in het rijtje van Hollandse helden. Toch waren het eigenlijk precies de foute woorden voor dat ogenblik. Leek de manier waarop Coen in zijn tijd huishield in de Oost niet verschrikkelijk veel op het brute optreden van de Duitse bezettingsmacht? Was het zelfs niet een graadje gruwelijker?

De koopmanszoon Jan Pieterszoon Coen was er vooral op uit om voor de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) het monopolie op de handel met Indië te verwerven. Hij schuwde daarbij geen enkel middel. Zelfs in eigen kring trad Coen hard en streng op. Maar berucht werd vooral zijn optreden op de Banda-eilanden, waar bewoners hun muskaatnoten ook aan de Britten leverden.

De Hollanders namen er, zelfs voor die jaren, op ongekend wrede wijze wraak. Japanse samoerai-beulen in dienst van de VOC onthoofdden een groot deel van de leiders. Van de andere vijftienduizend Bandanezen overleefde slechts een fractie de strafexpeditie. Een VOC-officier verbaasde zich over de gruwelijke orders die hij moest uitvoeren: “De mensen stierven zonder ook maar één geluid te laten horen, behalve één die Nederlands sprak. Die zei: ‘Heeren, heeft dan niemand van U medelijden?’ Alles wat gebeurde was zo afschuwelijk dat we erdoor verstomd waren. Alleen God weet wie gelijk heeft. Wij allen, als praktizerende Christenen, waren vervuld met afschuw over de manier waarop deze zaak werd afgehandeld en we hadden geen plezier in dergelijke aangelegenheden.”

Zelfs de Heeren Zeventien, de bestuurders van de VOC, lieten later weten dat het wel wat minder had gekund. Coen zelf noteerde na zijn ingrijpen tevreden: “De inboorlingen zijn meest allen door de oorlog, armoede en gebrek vergaan. Zeer weinig is er op de omliggende landen ontkomen.”

De geschiedschrijving benadrukte lang de grootheid van Coen. Al waren er criticasters.

De negentiende-eeuwse schrijver en criticus Conrad Busken Huet bijvoorbeeld: “De daden van geweld, waardoor men oudtijds zich van Banda en van zoveel andere punten in de Archipel heeft meester gemaakt, gaan zozeer de maat te buiten van hetgeen ons heden ten dage toeschijnt zelfs met de hardste en minst nauwgezette staatkunde bestaanbaar te zijn, dat de toestand van uitdroging en kwijning, waarin de Moluksche Eilanden in later tijd allengs geraakt zijn, verkieslijk moet schijnen boven de vroegere vruchtbaarheid.”

Maar de negentiende eeuw was ook de eeuw van het nationalisme. Nederlands trots ging pleinen opsieren: Oranjes, staatslieden, kunstenaars, zeehelden en ook kolonialen als Coen. Zijn beeld in Hoorn werd in 1893 onthuld.

Nieuw protest kwam met de golf van maatschappijkritiek die in de jaren zestig opkwam. Waren de in steen vereeuwigde Hollandse helden wel helden? In 1965 kreeg de jonge Relus ter Beek (later in zijn leven minister van defensie voor de PvdA) vijftig gulden boete voor het plaatsen van een kritisch bord bij het beeld van generaal Van Heutsz in diens geboorteplaats Coevorden. In 1967 was het monument voor dezelfde pacificator van Atjeh doelwit van een bomaanslag. Een jaar eerder werd een tunnel onder het Noordzeekanaal in Amsterdam nog gewoon Coentunnel genoemd.

Het beeld in Hoorn bleef sommige mensen ergeren. De aanstaande aanpassing van de tekst volgt uit een burgerinitiatief. “Zowel tijdgenoten als historici uitten kritiek op Coens bijzondere handelspolitiek”, memoreert het nieuwe bijschrift, waarna het “bijzondere” wordt uitgelegd met het voorbeeld van de Banda-eilanden.

Het beeld van Jan Pieterszoon Coen in Hoorn blijft, maar de tekst erbij gaat wel wat meer recht doen aan ‘s mans schaduwzijden. Kritiek op zijn optreden was er al van tijdgenoten.

EINDE NOTEN
Creative Commons

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!