Armoede is geen 'eigen schuld, dikke bult'
Het individuele schuldmodel primeert in de beleidskeuzes en in hoofden van de gemiddelde burger. Er is de reflex om te denken dat we toch een heel sociaal systeem hebben dat voldoende garanties biedt. Nochtans loopt 18,2 procent van de Belgische bevolking en 12,8 procent van de Vlamingen het risico op armoede of sociale uitsluiting.
Ondanks dat er vaak sprake is van ‘sociale fraude’ komt dat maar voor in 4 à 5 procent van de gevallen. Terwijl meer dan 40 procent van de mensen met recht op leefloon, het leefloon niet ontvangt.
De stijgende voorwaardelijkheid geeft uiting aan een diepgeworteld wantrouwen en negatieve beeldvorming ten aanzien van mensen in armoede. Vooral mensen in maatschappelijk kwetsbare posities ervaren steeds meer onderbescherming.
Zij hebben de facto recht op bepaalde rechten en ondersteuning, maar vragen die niet aan omwille van de vele bewijslast, vernedering, hoge verwachtingen en administratieve voorwaarden. De moeilijke toegang tot rechten bevindt zich op verschillende levensdomeinen, zoals wonen, werk, vrije tijd, inkomen en onderwijs, maar het geldt ook voor de waardering van vrijwilligerswerk en de toegang tot kinderopvang.
Voornaamste drempels
De Belgische Grondwet waarborgt in artikel 23 het recht op een menswaardig bestaan voor iedereen. De toegang tot grondrechten wordt echter steeds moeilijker voor mensen in maatschappelijk kwetsbare positie, omwille van de verbinding van voorwaarden aan de toegang tot rechten. Maar ook door de digitaliseringstrend en de complexiteit van regelgeving en administratie.
De voornaamste drempels zijn de beperkte participatie van mensen in armoede, aangezien armoedebeleid nog te vaak wordt ontwikkeld zonder de betrokkenen zelf. Daarnaast worden grondrechten steeds vaker gekoppeld aan strengere voorwaarden, soms over verschillende levensdomeinen heen, zoals werk en sociaal wonen. Ook de versnelde digitalisering van hulp- en dienstverlening vormt een belangrijke drempel, omdat veel mensen hierdoor uit de boot vallen.
Aanbevelingen voor toegang tot grondrechten
We hebben samen met mensen in armoede uit onze verenigingen een aantal algemene aanbevelingen geformuleerd om de toegang tot grondrechten te verbeteren en toegankelijker te maken, evenals een aantal specifieke aanbevelingen voor verschillende thema's, zoals gezondheid, sociale bescherming, wonen, werk, onderwijs en vrije tijd.
Zo is participatie van mensen in armoede van belang door met hen in dialoog te gaan. Het toekennen van grondrechten moet geautomatiseerd worden, zodat de non-take-up van rechten afneemt. Ook administratieve procedures moeten vereenvoudigd worden. En er zijn investeringen nodig in digitale inclusie.
Zaterdag 17 oktober is het Werelddag tegen Armoede. Klik hier voor het programma van acties tegen armoede in België, georganiseerd door organisaties verbonden aan Netwerk Tegen Armoede.
