Honderden mensen met een handicap uit heel Europa in Brussel voor recht op onafhankelijk leven
De betoging kadert in een driedaags evenement voor het recht op onafhankelijk leven, tweejaarlijks georganiseerd door ENIL. ENIL’s politieke Eisenpakket stelt inclusiefinanciering, betaalbare en aangepaste huisvesting, volwaardige tewerkstelling, ondersteunde besluitvorming en gendergelijkheid voorop. De Europese Unie, de lidstaten en hun regio’s zouden recht op onafhankelijk leven moeten waarmaken, niet bemoeilijken, benadrukken de actievoerders.
Nadia Hadad, co-voorzitster van ENIL en bestuurslid van GRIP vertelt: “Dit jaar is de leuze 'No more excuses, our time is now!' Veel jonge mensen nemen deel. Ze hebben een heel leven voor zich. Ze willen meetellen en bijdragen. Ze willen inclusie. Maar daarvoor moeten ze wel de kans krijgen. En daar wringt het schoentje. Ze botsen op veel drempels en worden nog gemakkelijk verwezen naar aparte circuits op vlak van onderwijs, wonen, werken, vrije tijd. Dat moet stoppen. Iedereen zou welkom moeten zijn in de samenleving. Investeringen en hervormingen moeten onafhankelijk leven en inclusie ondersteunen en dit is in het belang van iedereen. Daarom marcheren wij.”
Overal in Europa, ook in België en Vlaanderen zijn er grote uitdagingen. Sinds 2000 kan je in Vlaanderen met een eigen persoonlijke-assistentiebudget (PAB) of persoonsvolgend budget (PVB) zelf beslissen over je ondersteuning. Maar in Wallonië is er geen systeem voor persoonlijke assistentie. “Zelfs in ons land zijn er nog altijd grote ongelijkheden. Het PAB en PVB, met brede bestedingsmogelijkheden, zijn nochtans de sleutel om een gewoon leven te leiden. Ook voor mensen met een grote ondersteuningsnood. We kiezen zelf wie ons ondersteunt, waar, wanneer, waarvoor en hoe. Die eigen regie is cruciaal", aldus Hadad.
“Met dit plan, gesteund door de Vlaamse regering, rollen we erop achteruit"
In plaats van de toegang tot een eigen budget te versterken, wil minister Gennez nu de toegang en de bestedingsmogelijkheden tot PVB en PAB beperken. In mei 2025 keurde de regering de conceptnota van minister Gennez (Vooruit) met het hervormingsplan goed. “Met dit plan, gesteund door de Vlaamse regering, rollen we erop achteruit. Dit is onaanvaardbaar. Al sinds de publicatie van de conceptnota in mei 2025 verkeren we in onzekerheid. Mensen worden wanhopig, omdat ze geen gehoor vinden bij de ministers. De impact op mensen zal nog groter worden als de hervormingen worden doorgevoerd. Zo blijven mensen met een handicap tweederangsburgers”, vertelt Hadad.
Inclusie-financiering
Het recht op een onafhankelijk leven is ingeschreven in het VN-Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap, maar is nog verre van algemeen gerealiseerd. Het is een strijdpunt in heel veel Europese landen, waaronder België en Vlaanderen. “Nog steeds wordt er in elk Europees land en in de Vlaamse samenleving massaal geïnvesteerd in aparte settings voor personen met een handicap. Dat houdt inclusie tegen. Men moet evolueren naar een inclusief beleid”, stelt Hadad.
“We willen dat EU-fondsen enkel worden gebruikt om de samenleving aan te passen en mensen te ondersteunen om volwaardig in de maatschappij te leven en participeren. Die middelen zouden mensen met een handicap moeten helpen om zelf de regie te kunnen voeren over hun leven en over hun ondersteuning. Bovendien moet er een kader voor ondersteunde besluitvorming worden ontwikkeld zodat ook mensen met grotere uitdagingen toch zoveel mogelijk zelf keuzes kunnen maken en aangeven wat ze willen.”
Volwaardige tewerkstelling
ENIL eist ook echte kansen op een volwaardige job. “Mensen met een handicap krijgen nog vaak te horen: voor jou is er een plek in een speciaal bedrijf. Tewerkstelling van personen met een handicap in maatwerkbedrijven wordt nog steeds hard gesubsidieerd", benadrukt Hadad. "Het VN-Verdrag Handicap heeft het echter over het recht op echt betaald werk op de gewone arbeidsmarkt. Een aparte setting kan hoogstens een tijdelijk station zijn. Er is nauwelijks doorstroming naar de gewone arbeidsmarkt. Er moet dus veel meer ingezet worden op gelijke kansen, aanpassingen en ondersteuning voor volwaardige jobs.”
“Ik sta al meer dan veertien jaar op de wachtlijst voor een eigen ondersteuningsbudget"
Volgens GRIP zien beleidsmakers te weinig de voordelen om volop te investeren in persoonsvolgende budgetten en persoonlijke-assistentiebudgetten. GRIP-vrijwilligster Marleen Billen had een gewone job bij de VDAB die ze graag deed. Ze moest die echter opgeven door tekort aan ondersteuning. Billen getuigt: “Ik sta al meer dan veertien jaar op de wachtlijst voor een eigen ondersteuningsbudget van het VAPH (Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap). Daarmee had ik de nodige persoonlijke assistentie kunnen regelen thuis, voor verplaatsingen en op de werkvloer. Met mijn persoonsvolgend budget (PVB) in de hand had ik niet moeten stoppen met werken. Nu betaalt de staat een uitkering voor mij, moet ik heel wat ondersteuning zelf betalen, en hang ik zelfs deels af van mijn 90-jarige vader. Dat zegt toch alles?”
Het is een kwestie van politieke prioriteiten waar het geld aan besteed wordt, vindt Billen. “De begroting zou de ondersteuningsnoden moeten volgen. De regering zou bij wet verplicht moeten worden om ons het PVB te geven waar we een erkenning voor hebben. Maar de hervormingen van minister Gennez, met steun van de Vlaamse regering, zullen miljoenen euro’s rechtstreeks laten wegvloeien naar VAPH-voorzieningen. En ons juist afhankelijker maken van allerhande diensten en voorzieningen, in plaats van ons budget te geven. Vlaanderen wordt decennia terug in de tijd geschoten.”
Betaalbare en aangepaste huisvesting
Ook zonder inclusief woonbeleid is het moeilijk om onafhankelijk te leven in de maatschappij. Billen: “Daar moet dringend meer aandacht voor komen. Het is enorm moeilijk om een betaalbare woning te vinden die aangepast is aan je noden. Eigenlijk zouden alle nieuwbouw- en renovatieprojecten verplicht moeten zijn om volgens universeel ontwerp te werken. Het gaat vaak om eenvoudige zaken waardoor iedereen vlot binnen kan, het toilet kan gebruiken, alle kamers kan gebruiken enzovoort. Sommige andere landen hebben daarin al belangrijke stappen gezet. Vlaanderen hinkt hopeloos achterop.”
Gendergelijkheid
Ann Van den Buys, voorzitster van Persephone, vereniging van vrouwen met een handicap, werkt al 30 jaar rond gendergelijkheid: “Vrouwen met een handicap hebben het doorgaans moeilijker dan vrouwen zonder handicap om te participeren. En moeilijker dan mannen met een handicap. Er is dringend nood aan een beleid dat echt rekening houdt met die verschillen. Vrouwen met een handicap zitten ook in een kwetsbare positie wat betreft geweld. Ze zijn vaak financieel en voor het invullen van ondersteuningsnoden afhankelijk van anderen. Ook daarom is autonomie, een volwaardig eigen inkomen en zelf keuzes kunnen maken over wie je assisteert cruciaal.”
