Het Midden-Oosten bestaat niet, het is West-Azië
Het is even wennen en we zullen ons zeker nog wel eens vergissen, de kracht der gewoonte. We gaan bij DeWereldMorgen de eerste tijd nog West-Azië (het Midden-Oosten) schrijven om onze volgers de tijd te geven deze nieuwe gewoonte te kennen. Maar in ieder geval zetten we deze kleine maar betekenisvolle stap. Het had trouwens al veel langer gemogen.
In Azië is de term al helemaal ingeburgerd. Daar heeft men het niet langer over het Midden-Oosten en het Verre Oosten (Middle East, Far East) maar over West-Azië, Midden-Azië en Oost-Azië. Muggenzifterij? Helemaal niet. Dit heeft alles te maken met de veranderende geopolitieke machtsverhoudingen in de wereld en het denken daarover.
Nawal el Sadaawi
De bekende Egyptische auteur, arts en activist Nawal el Sadaawi (1931-2022) schreef niet alleen over het patriarchaat, over klasse en seksualiteit. Ook kolonialisme en zijn hedendaagse nazaten waren onderwerp van haar boeken, lezingen, artikels en interviews.
Tijdens een live interview in 2015 in Amsterdam onderbrak ze de interviewende journaliste toen die om haar mening vroeg over ‘de situatie in het Midden-Oosten’. Het interview is al elf jaar oud maar ging recent opnieuw viraal.
In dit fragment onderbreekt ze haar gesprekspartner vriendelijk maar kordaat en legt ze uit hoe koloniaal die naam is en waarom ze die term dus niet langer zou moeten gebruiken. “Van wat en voor wie is het Midden-Oosten het ‘midden’?”, vraagt ze de interviewster.
En inderdaad, namen op de kaart, landen, streken, regio’s, ook de namen van volkeren die er wonen, we zijn ze zo gewoon dat we ons nooit afvragen waar ze vandaan komen, maar vooral: “Wie heeft ooit beslist om ze zo te noemen?”
Ten oosten van Londen en Parijs
De reden is heel eenvoudig. Voor de Britse en Franse koloniale machten lagen hun Aziatische kolonies ten oosten van Londen en Parijs (Egypte ligt weliswaar in Afrika maar werd toch altijd bij dat Aziatische Midden-Oosten vernoemd). In de Aziatische media is ondertussen de term West-Azië reeds lang ingeburgerd, (nog) niet zo hier in het verre Westen.
“Wanneer ik naar Londen ga, zeg ik dat ik in het Midden-Westen ben, wat de mensen dan grappig vinden", vertelt El Sadaawi in het interview. "Wanneer ik naar de VS ga, ga ik dus naar het Verre Westen. Wanneer ik zeg dat ik van het Midden-Oosten kom, vinden ze dat niet grappig.”
Dat Verre Westen kennen filmliefhebbers misschien in zijn Engelse versie als de ‘Far West’. Daarmee werd het Westelijk deel van de huidige Verenigde Staten bedoeld. Rond die 'Far West' werd bij het ontstaan van de filmindustrie in de VS een koloniale mythologie gecreëerd gebaseerd op leugenverhalen van dappere cowboys en wilde ‘indianen’.
Die oude 'Far West' was ook al een koloniale naam. De pioniers van de 'Far West' waren immers koloniale massamoordenaars van de autochtone volkeren. En de echte koejongens waren zwaar door de veebedrijven uitgebuite landarbeiders die onder vreselijke omstandigheden voor grote veebedrijven werkten. Het is dus niet dát koloniale 'Far West' waar Nawal el Sadaawi naar verwijst. Voor haar is heel de Verenigde Staten de 'Far West'.
Nawal el Sadaawi: “Wanneer jullie het ‘Midden-Oosten’ niet grappig vinden, dat is kolonialisme. Dat is koloniale taal, we moeten de taal dekoloniseren". Ze had die opmerking ook al eerder gemaakt in 2012 op het Sociaal Wereldforum in Porte Alegre, Brazilië. “Namen als ‘het Midden-Oosten’ zijn een weerspiegeling van een koloniale kijk op de wereld die aan die wereld werd opgelegd door de Westerse koloniale machten.”
“Deze geografische termen geven vorm aan het denken over de eigen identiteit van mensen in het westen, een geografische term die impliciet als goed, verstandig en beschaafd wordt ervaren, tegenover dat verre wilde en onbeschaafde oosten. Als mensen zich willen bevrijden en echte vrijheid en democratie bereiken, dan moet ook het kolonialisme uit de alledaagse taal verwijderd worden.”
Eigenlijk hadden ook wij bij DeWereldMorgen dat reeds veel eerder kunnen beseffen. Daarom, met jaren vertraging, schakelen wij voortaan over op West-Azië wanneer we het hebben over Irak, Israël, Jordanië, Libanon, Palestina en Syrië, over de Golfstaten Bahrein, Koeweit, Saoedi-Arabië, Oman, Qatar, Verenigde Arabische Emiraten, over Jemen en over Iran en Turkije. En Egypte hoort daar niet langer bij. “Dat noem je voortaan Noord-Afrika”, zei Nawal el Sadaawi nog in Amsterdam.
CODA: Tot in de jaren 1950 werd ook nog de term ‘Nabije Oosten’ gebruikt (Near East). Daar vielen eveneens een aantal Europese landen onder: Albanië, Bulgarije, Griekenland en de toen nog Joegoslavische deelstaten Macedonië (nu Noord-Macedonië), Montenegro en Servië. Het zijn de Europese landen die tot de Eerste Wereldoorlog deel uitmaakten van het Ottomaanse rijk (NL: Osmaanse Rijk). Ook die naam bevestigde Eurocentrisch racisme tegenover ‘Oosterse’ landen.
