Desinformatie als verdienmodel: X is een gevaar voor de democratie
Jarenlang was ik actief op Twitter, nu X. Onder mijn handle 'Hafsa Hopsasa' zond ik droge en ironische berichten de wereld in om mijn hart te luchten. Ondertussen keerden heel wat democraten dit platform de rug toe. Digitale platformen als Twitter waren ooit bedoeld als publieke pleinen voor snelle ontmoetingen.
Vandaag creëren ze (niet enkel digitaal) een voedingsbodem voor ontwrichting en desinformatie. Hoe meer clicks op gewelddadige beelden en views van fake news, hoe meer vijandbeelden over ‘de ander’ worden gevoed. Dit is geen toeval, maar een bewuste strategie van de platform-eigenaren.
Zo is X uitgegroeid tot het nieuwe propagandamachine van een globaal en zeer goed georganiseerd netwerk van extreemrechts. Dit ligt er ook vingerdik op als we naar de recente verkiezingsoverwinning van AfD in Duitsland kijken. “Gut gemacht!”, schreef Elon Musk op X om de extreemrechtse partij te feliciteren. AfD-lijsttrekker Ulrich Siegmund reageerde direct met een uitgereikte hand om hun succesvolle samenwerking verder te zetten.
Wanneer gaan progressieve middens hier écht een dam tegen opwerpen?
Al jarenlang wordt gewaarschuwd voor extreemrechtse propagandamachines die bijzonder actief blijken tijdens verkiezingscampagnes. De vraag stellen, is ze beantwoorden: wanneer gaan progressieve middens hier écht een dam tegen opwerpen?
Digitale platformen zijn geen neutrale dorpspleinen, maar worden gestuurd door algoritmes die gericht reacties opwekken. Ze bepalen wat zichtbaar wordt, wat zonder gevolg blijft en wat versterkt wordt. Het voedt angst, voedt woede, en leidt uiteindelijk tot haat die makkelijk te verkopen valt.
En zolang meer bereik en engagement voor meer money zorgt, zal deze destructieve machine blijven draaien. Een van de resultaten zien we op tal van plaatsen in Europa, waar extreemrechts de bevolking opjut om asielcentra en mensen van kleur aan te vallen. Dit is niet meer virtueel. Dit is een reëel gevaar voor onze democratie.
Musks money machine
Sinds de overname van Elon Musk in 2022 is X een verdienmodel van anti-migratieretoriek en racisme, maar ook seksuele intimidatie, deepfakes en AI-beelden van minderjarigen worden er verspreid. De AI-tool Grok vergroot deze problematiek substantieel en lag al voor ontelbare redenen onder vuur. Een unieke kenmerk is de integratie met X en dit zorgt ervoor dat problematische content zich sneller kan verspreiden en viraal kan gaan.
Het is niet toevallig dat er een onderzoek tegen X en Grok loopt vanuit de Europese Commissie in kader van de Digital Services Act. Hun officiële account op X werd hierdoor wel geblokkeerd. Tot zo ver de 'vrijheid' waar Musk voor pleit. Naast de toename van anonieme trollen en bots, werd wereldwijd in sneltempo de rode loper voor extreemrechtse politieke kopstukken uitgerold.
Van een vrij platform waar meningen konden botsen veranderde X naar een plaats 'zonder moderatie'. Moderatie op haat en racisme wordt er weggezet als ‘censuur’, maar kritiek op Elon Musk door onder andere journalisten en onderzoekers leidt dus al snel tot geblokkeerd worden.
In een gezonde democratie is er ruimte voor botsing en wrijving. We staan echter op een kantelpunt, want de democratie heeft ook bescherming nodig tegen dit extreemrechtse geweld. We moeten maatregelen nemen tegen deze vorm van machtsconcentratie die ons maatschappelijke weefsel ontwricht voor louter financiële winsten. Vandaag kan je de boel in de fik steken en tegelijk ontkennen dat je de lucifer vasthield.
Democratie betaalt de prijs
Het ontwrichtende effect van dit normenvrije speelveld zien we ook terug in wetenschappelijk onderzoek, bijvoorbeeld hoe de effecten op gebruikers bewust gestuurd worden. De studie gepubliceerd in het toonaangevende tijdschrift Science leert ons dat veranderingen in de tone of voice van berichten op X tot versterkte gevoelens van politieke polarisatie kunnen leiden.
Veranderingen in de tone of voice van berichten op X kunnen leiden tot versterkte gevoelens van politieke polarisatie
Waar vroeger tot drie jaar ‘voeding’ voor nodig was, ontwikkelen deze extreme opvattingen zich nu digitaal op slechts enkele dagen. Hoe langer we op sociale media scrollen, hoe meer dollars terugvloeien naar de ontwikkelaars van deze blauwdrukken.
Uiteraard juichen we toe dat Europa grote platformen via de Digital Services Act meer verantwoordelijkheid tracht op te leggen. We moeten ook bijkomend durven ingrijpen.
Transparantie over algoritmes en onafhankelijke controle op moderatie is nodig en moet worden afgedwongen. Sancties mogen geen afkoopbeleid worden, maar moeten leiden tot reële verandering. Sociale media zijn geen speeltjes van miljardairs, maar publieke infrastructuur. Dit vraagt publieke en politieke verantwoordelijkheid. Zijn we bereid deze te nemen?
