‘Verheimelijking’ ondergraaft vertrouwen in politiek en justitie

Uit recent onderzoek van de Vlaamse overheidsinstelling Statistiek Vlaanderen en de krant De Morgen blijkt dat slechts 7 procent van de bevraagden vertrouwen heeft in politieke partijen. Uit de Justitiebarometer van de Hoge Raad voor de Justitie blijkt dat het vertrouwen van de bevolking in het gerecht gedaald is tot 54 procent. 

Basisprincipes

Het politiek beleid steunt op het principe van de openbaarheid van bestuur. Dat betekent dat elke burger het recht heeft om overheidsdocumenten in te kijken, er uitleg over te krijgen en er een afschrift van te ontvangen. 

Ministeriële verantwoordelijkheid houdt in dat ministers in het parlement geïnterpelleerd worden en zij gehouden zijn behoorlijk te antwoorden. Omdat justitie zichtbaar moet gebeuren zijn zittingen openbaar en moet de rechter zijn uitspraak motiveren, aangeven op wat hij zich steunt. 

Het strafonderzoek is daarentegen geheim in het stadium van het vooronderzoek door het parket (opsporingsonderzoek) of door de onderzoeksrechter (gerechtelijk onderzoek). De behandeling tijdens het definitieve onderzoek op de openbare zitting is evenwel tegensprekelijk en openbaar. Hoewel het om grondwettelijk verankerde principes gaat worden die in de werkelijkheid steeds verder miskend.

Miskend

Toen Bart Somers (Anders – Open VLD) als Vlaams minister van Binnenlands bestuur (2019-2023) werd geïnterpelleerd over de schandalen in de duistere samenwerking tussen burgemeesters en bouwpromotoren weigerde hij daar in het Vlaams parlement op te antwoorden. Hij vond het parlement  niet de geschikte plaats. 

Federaal minister van defensie Theo Francken (N-VA) moest toegeven dat zijn verhaal over de bedreiging door drones niet klopte. Vlaams minister van mobiliteit Annick De Ridder (N-VA) loog herhaaldelijk over haar subsidiëring van privéjets. 

Zelfs tijdens parlementaire onderzoeken wordt in de besluitvorming de waarheid geweld aangedaan. De manipulatie door justitieminister Stefaan De Clerck (CD&V, 1995-1998 en 2008-2011) van Operatie Kelk, de huiszoekingen en inbeslagnames in de kerk, werd afgedaan als een uiting van ‘goede trouw’. 

Kazachgate, het onderzoek op de wordingsgeschiedenis van de afkoopwet, stopte tot ergernis van de voorzitter van de parlementaire onderzoekscommissie, bleef zonder enig gevolg. Het Grondwettelijk Hof keurde die afkoopwet af omdat er geen rechterlijk toezicht op was. 

Openbaar toezicht op afkoopdeals wordt nu omzeild door de afhandeling in de onderzoeksgerechten die met ‘gesloten deuren’ werken. In het Oosterweelschandaal verving het Politiek Stuurcomité de dagvaarding van het bouwbedrijf 3M in een vergoeding van alle schade door een dadingovereenkomst. Om deze deal afgeschermd te houden worden de betrokken documenten geheimgehouden. Zij die erbij betrokken waren zijn verplicht ‘vertrouwelijkheidsverklaringen’ te ondertekenen. 

Deze manier van handelen gebeurt op alle niveaus, federaal, fewestelijk en zelfs gemeentelijk. De gemeenteraadsleden van Boechout moesten een dergelijke verklaring ondertekenen om kennis te kunnen nemen van de twee rapporten van Audit Vlaanderen over het wanbeleid van hun burgemeester. De behandeling in openbare zitting van die dossiers werd verschoven naar een gesloten zitting van een daartoe opgerichte deontologische commissie.

Geheim

Iedereen weet dat over de achtentwintig moorden door de Bende van Nijvel geen openbaar proces kan worden gehouden omdat de vereisten van het eerlijk proces en de miljoenen pagina's van het dossier dat onmogelijk maken.  Toch werd een wet gemaakt om de geheimhouding van het aangehouden vooronderzoek te bestendigen. Ieder jaar komt er een verhaal in de media om de verderzetting van deze geheimhouding te verantwoorden, veelal zijn die argumenten oude koek. 

Over de zaak Dutroux werd wél een assisenproces gehouden. De vraag wie Julie en Mélissa vermoordde werd daarin niet gesteld. Om mogelijke betrokkenheid van de Rijkswacht te verhelen maakte het Vast Comité P een vervalst rapport. 

De parlementaire onderzoekscommissie stopte haar werkzaamheden met de bedenking dat, mocht die betrokkenheid een gevolg zijn geweest van de geheime operatie Othello, het een waar drama zou zijn. Verder onderzoek bleef uit. 

Wanneer een burger zich verzet tegen een beslissing van seponering van een rechtszaak, de zonder gevolg klassering door een procureur, wordt, zoals dat in Antwerpen gebeurt, een openbare behandeling door de strafrechter geweigerd met de bewering dat de eisende burger gee persoonlijk belang bij de betrokken zaak kon bewijzen.

Doofpotdecreet

Volgens het Vlaams Bestuursdecreet vallen interne e-mails of nota's tussen ambtenaren onderling en documenten die nog niet finaal of onvolledig zijn niet onder de toepassing van openbaarheid van bestuur. De rapporten van het onafhankelijk Vlaams agentschap Audit Vlaanderen zijn geheim om de privacy van de betrokken te eerbiedigen. 

Dat het over handelingen van openbare ambtenaren in uitoefening van hun dienstverlening gaat speelt daarbij geen rol. Hoewel belangenneming in bouwdossiers in Vlaanderen een fenomeen is geworden, omschreven als ‘appartementisering’, en onafhankelijke media er herhaaldelijk en met documenten over rapporteren, wordt deze vorm van belangenneming in het Strafwetboek sterk afgezwakt. Het werd toelaatbaar als er ook openbaar belang komt bij kijken en als het niet geheim gebeurt.

Vertrouwen

Het gebrek aan geloofwaardigheid heeft een erg duidelijke en voor iedereen begrijpelijke oorzaak:  ‘verheimelijking’. Hoe kan de burger nog enig vertrouwen hebben in zowel het politiek beleid als in de werking van justitie als hij er buiten gehouden wordt en alles met opzet geheim wordt gehouden?

“Het Rekenhof waarschuwt al jaren voor de hoge kosten van Oosterweel, die zijn opgelopen tot meer dan 13 miljard euro. Het ‘uitblijven van een financiële langetermijnvisie’ brengt volgens het Rekenhof de toekomst van de bijbehorende leefbaarheidsprojecten in het gedrang. Voor veel projecten is er geen enkel perspectief op realisatie binnen een redelijke termijn", schreef het Rekenhof in 2025. 

Er is geen langetermijnvisie, de prioriteiten zijn niet objectief en er zit geen lijn in hoe de budgetten geraamd worden. De manier waarop Vlaams minister van Mobiliteit Annick De Ridder (N-VA) met haar Geïntegreerd Investeringsprogramma (GIP) miljarden verdeelt voor infrastructuurwerken aan wegen, tunnels of fietspaden, draait vierkant, oordeelt het Rekenhof in een nieuw rapport, dat De Standaard kon inkijken. 

De Ridder, die ook fel bekritiseerd werd in het Vlaams Parlement wegens besparingen op het leerlingenvervoer, reageerde niet op vragen van De Standaard en haar interpellatie over de subsidiëring van de gewestelijke luchthavens werd uitgesteld tot na haar vakantie.

De Natie

Volgens het grote grondwettelijk principe gaan alle machten uit van de Natie. En de Natie, dat zijn wij met zijn allen. België telt in totaal 38 ministers verdeeld over de federale regering en vijf deelregeringen en zes parlementen met honderden volksvertegenwoordigers. Die zitten er zoals de burgers bij en kijken met open mond naar wat enkele oligarchen hebben beslist. 

Om te beletten dat die burgers het ook te weten komen worden geheime deals gesloten en moeten zij alle betrokken personen vertrouwelijkheidsverklaringen ondertekenen. Omdat het Bendedossier ook de geschiedschrijving is van wat in de naoorlogse periode is misgegaan moet ook daarover de geheimhouding worden voortgezet.

 In de zelfverklaarde kwaliteitsmedia lees je er enkel vage algemeenheden over. Wat door onafhankelijke onderzoeksjournalistiek toch naar buiten komt wordt door hen voor ongelezen gelaten of als lasterlijk omschreven. 

Je zou voor minder het vertrouwen in politiek en justitie verliezen!