Afstomping van beleidsnormen is beleidsnorm geworden

In navolging van het Bendedossier werd, om de vastgestelde fouten en gebreken te ontzien, een wet goedgekeurd om sanctionering ervan te vermijden. De voortzetting van het vooronderzoek en de verlenging van de verjaring van de openbare vordering hebben tot gevolg dat ook de geheimhouding kan worden voortgezet. 

Dat heeft dan weer tot gevolg dat, hoewel justitieminister Koen Geens (CD&V, 2014-2018) en procureur-generaal Christian De Valkeneer moesten bekennen dat in deze dossiers werd “gemanipuleerd”, niemand weet hoe dat juist gebeurde en wie er bij betrokken was. 

Manipulatie in een strafdossier werd zo voortaan een toelaatbare politieke handigheid. Het liet dezelfde justitieminister toe die handigheid te misbruiken om de afkoopwet [1] door het parlement te jagen. En alweer werden alle fouten en gebreken die in het daaropvolgende parlementair onderzoek werden vastgesteld in de besluitvorming onder de mat geveegd. 

Hoewel hoge politici en hoge magistraten danig hun boekje te buiten gingen werd in het corruptieschandaal van de Kazachgate [2] niemand gesanctioneerd. In het onderzoek over de Operatie Kelk [3], de huiszoekingen en de inbeslagnames bij de Kerk, manipuleerde justitieminister Stefaan De Clerck (CD&V, 1995-1998, 2008-2011) de gehele rechtsgang. Hoewel dat als ‘samenspanning van ambtenaren’ kan worden bekeken maakte een parlementair onderzoek van deze praktijk ‘goede trouw’.

Om dezelfde reden bedacht het parlementair onderzoek over het vorige onderzoek-Dutroux twee nieuwe begrippen. Enerzijds werden vastgestelde fouten en gebreken omschreven als ‘afstomping van de norm’. Om niet te moeten aangeven over welke norm het ging, wie er in de fout ging, en wat er moest aan gedaan worden om de norm te herstellen werd vervolgens ‘disfunctie’ bedacht. 

In tegenstelling tot de begrippen fout en nalatigheid, die wél tot gevolgen kunnen leiden, is ‘disfunctie’ een leeg begrip waar je alle kanten mee opkan en waarmee je sanctionering kan vermijden. De voornaamste vraag, te weten of Julie en Mélissa [4] stierven van ontbering tijdens geheime rijkswachtoperaties werd niet verder onderzocht. 

Dat leden van het Vast Comité van Toezicht op de Politiediensten een vervalst rapport opstelden werd voor ongezien gelaten. Om het afgeschermd te houden werden rijkswachtkolonel Henri Verberckmoes en de nationale magistraat Eric Van Dooren, respectievelijk hoofd van de enquêtedienst en voorzitter van het nieuw samengestelde Comité P de verantwoordelijken voor de geheime rijkswachtoperaties. 

De daaropvolgende politiehervorming maakte van de rijkswacht een federale politiedienst en ontnam de onderzoeksmagistratuur zijn eigen politiedienst, de gerechtelijke politie bij de parketten, die in 1919 was opgericht om de georganiseerde misdaad te bestrijden. 

Het strafrechtelijk beleid werd zo aan de rechtsspraak en de rechtsleer onttrokken en werd het monopolie van één politiek mandataris. De procureurs-generaal mogen hem wel hun advies geven maar zijn verplicht de ministeriële richtlijnen uit te voeren. 

Ondanks dat het Grondwettelijk Hof deze afkoopwet afkeurde blijft de afkoop van gerechtigheid een afgeschermde aangelegenheid wanneer de machtiging van een deal door de onderzoeksgerechten en dus met gesloten deuren gebeurt.

De afstomping van de norm was ook in de werking van het gewestelijk beleid erg zichtbaar. In het Publifin-onderzoek [5] kwamen alle disfuncties boven water. De parlementaire commissie maakte er ook een verslag over aan de procureur-generaal. De hoofdbetrokkene mocht evenwel en tot driemaal toe zijn schuld en boete afkopen. 

In het Oosterweel-dossier werd de rol van het Politiek Stuurcomité, waarin de bevoegde ministers en de verantwoordelijken van de stad zetelen, ontzien en werd alles onder de noemer van “een cascade van collectieve beslissingen” gebracht.

Actueel

“De discussie over de verloning van de medewerkster van Bart Somers komt boven op een reeks eerdere dossiers die de voorbije maanden voor politieke ophef zorgden: de vermoedelijke inzet van jobstudenten voor verkeersovertredingen, de betwiste administratieve kosten bij snelheidsovertredingen en het dossier rond de verkoop van het voormalige meubilair van topchef Seppe Nobels”, staat te lezen in De Morgen op 24 augustus 2026.

Dat gewezen Vlaams minister-president Bart Somers (Open VLD / Anders) de normvervaging “institutionaliseerde” was voorheen reeds erg duidelijk. Bart Somers is niet gelijk wie: gewezen Vlaams minister-president, gewezen Vlaams Volksvertegenwoordiger, gewezen partijvoorzitter, gewezen voorzitter van de Open VLD-fractie in het Vlaams Parlement, gewezen voorzitter van de ALDE-fractie voor het Europees Comité van de Regio's.  Omdat hij erin slaagde zijn stad te verfraaien werd hij in 2016 zelfs met de "World Mayor Prize" verkozen tot beste burgemeester ter wereld. Hoe burgemeester Somers het deed kwam pas later boven water. 

Somers kondigde glunderend de fusie aan tussen Mechelen en Boortmeerbeek. Dankzij de fusie zou Somers 50 miljoen euro van de Vlaamse overheid ontvangen, waarmee hij de schuld van Mechelen, in 2020 bijna 295 miljoen euro, of 3400 euro per inwoner en de hoogste schuldgraad van alle Vlaamse centrumsteden, kon afbouwen.

Bovendien zou zijn fusiegemeente meer dan 100.000 inwoners tellen, wat hem jaarlijks nog meer geld uit het Gemeentefonds [6] zou opleveren, ook al gefinancierd door Vlaanderen. Kortom, de financiële put die burgemeester Somers sinds 2001 in Mechelen had gegraven, zou met Vlaams geld worden gevuld (Ewald Pironet, Knack, 3 maart 2022). 

Als Vlaams minister van Binnenlands bestuur weigerde Somers de wantoestanden in de samenwerking tussen immo-burgemeesters en bouwpromotoren tijdens parlementaire interpellaties te bespreken. Het parlement was daar volgens hem “niet de geschikte plaats” voor. 

In het hem bezorgde dossier over de gemeente Boechout ging Somers zelfs zo ver dat hij ambtshalve het bewijs van strafbare corruptie uit het dossier haalde. Naar aanleiding van geweld tegen leden van zijn politiekorps vond Somers op VRT NWS dat de regering het nultolerantiebeleid niet waarmaakt. 

"Ze hebben die nultolerantie aangekondigd tegen iedereen die geweld gebruikt tegen politiemensen, dus we begrijpen dit niet. Politiemensen voelen zich in de steek gelaten. Op deze manier leg je de lat voor geweld tegen politie een stuk lager." 

Naar aanleiding van geweld op een bus van De Lijn vond Somers een maand busverbod voor de daders te kort. “Maar dit busverbod is wel het minste dat ik kan doen om buschauffeurs en andere reizigers te beschermen. Het alternatief is mijn kop in het zand steken, en dat doe ik niet.” 

In de zaak Sihame El Kaouakibi, het meisje uit Boom dat het in een sneltempo tot Vlaams parlementair bracht maar nu vervolgd wordt voor gesjoemel en subsidiefraude stak Somers wél zijn kop in het zand. Zijn meer dan actieve rol bleek evenwel erg duidelijk uit het op Youtube gebrachte filmpje “Bart Somers stelt Sihame El Kaouakibi voor”

Pragmatisme

Bij de NV-A heeft de afstomping van de norm een nieuwe naam gekregen. Federaal Kamervoorzitter Peter De Roover noemt deze manier van werken “pragmatisme”. Daardoor tracht hij het extralegaal beleid van de premier en zijn NV-A ministers te verhelen. 

Zo mag federaal minister voor Vreemdelingenbeleid, Asiel en Migratie Anneleen Van Bossuyt (N-VA) rechterlijke veroordelingen van haar beleid miskennen. Zo mag federaal minister van oorlog Theo Francken (N-VA) buiten de regelgeving van openbare aanbesteding gaan om antidrone-materiaal te bestellen en in een krant handigheden aanwenden om het te verklaren.

Zo mag Vlaams minister van mobiliteit Annick De Ridder (N-VA) herhaaldelijk liegen over haar subsidiëring van privéjets. Politicoloog Bart Maddens stelt daarbij de vraag of N-VA nog wel een Vlaams-nationale partij is. 

Als je er de geschiedenis van het Vlaams nationalisme bij haalt is het antwoord daarop duidelijk. Het is immers de derde maal dat het zich bezondigt aan incivisme, aan extralegaal beleid, miskenning van de wet en van de rechterlijke toepassing ervan.

Incivisme

Het politiek beleid is, zowel federaal als gewestelijk, niet enkel ‘pragmatisme’, een handigheid om regels en waarden te ontlopen. Het is ronduit ‘incivisme’, gebrek aan burgerzin, fatsoen of respect voor de samenleving en de openbare orde geworden. 

‘Gewoon Doen’ heeft daardoor de grenzen van het ondoenbare en het ontoelaatbare, overschreden. De vraag of de N-VA nog een partij is kan je veralgemenen tot alle politieke partijen. Daar is één algemene ‘disfunctie’ voor aan te wijzen: “De Welvaartsstaat heeft plaats gemaakt voor het Verdienmodel”. 

Om dit in stand te houden moet ook de rechtsstaat, als sterke arm van de welvaartsstaat, worden hervormd. Daar moet de laatste ingreep, het intussen door Sander Loones voorbereidde ‘volksberoep’, voor zorgen. Dat geeft de vraag van politicoloog Maddens zijn ware betekenis: Wat is het verschil met het destijds door het nationaalsocialisme en het Vlaams-nationalisme beleden ‘volksbelang’?

Notes (n.v.d.r.):

1. Officieel de ‘verruimde minnelijke schikking’ laat grote bedrijven en gefortuneerden toe vervolging voor fiscale en andere financiële fraude letterlijk af te kopen door een onderhandelde geldsom te betalen, die steeds slechts een klein deel is van de werkelijk som die betrokkenen aan de overheid verschuldigd zijn. Deze wet is niet toegankelijk voor gewone burgers met schulden, die wel de volle laag van het gerechtelijk apparaat over zich heen krijgen. 
2. In 2012 kwam een groot corruptieschandaal aan het lucht. Drie Kazachse zakenlieden waren er in geslaagd een wet goedgekeurd te krijgen die gerechtelijke vervolging van hun witwaspraktijken stopzette, de fameuze ‘afkoopwet’. Deze drie zakenlieden waren vervolgens de eersten die van deze wet gebruik maakten.
3. Het gerechtelijk onderzoek naar seksueel misbruik in de katholieke Kerk.
4. Beide meisjes stierven in 1995 van honger en dorst na hun ontvoering en maandenlange gevangenschap door Marc Dutroux.
5. Een onderzoek over financiële corruptie in de Waalse interncommunale Publifin. Lokale politici kregen enorme zitpenningen voor vergaderingen waar ze vaak niet eens aanwezig waren of waar amper enig werk verricht werd.
6. Hoewel dit nergens wettelijk vastligt, past het Gemeentefonds in de praktijk een financieringsregel toe op basis van het bevolkingsaantal, waarbij de toelagen groter zijn naargelang het bevolkingsaantal.