De politie, uw vriend? 'De blauw' laat je alle kanten van de combi zien
Een interventieteam staat op het punt het skatepark in het Oostendse Maria Hendrikapark binnen te rijden, waar wij als publiek buiten op de stenen trappen zitten. Er is een klacht van een buurtbewoner rond overlast.
Nog voor de combi aanzet, horen we via zendmicrofoons welke positie de agenten innemen tegenover hun opdracht. "Het zijn ook altijd dezelfde", foetert de een, die staat voor veiligheid, orde en regels. "Ook degenen die bellen", reageert zijn collega, op zoek naar verzoening en de-escalatie. Dan scheuren ze de ‘overlastlocatie’ op, met sirene en zwaailichten. Wij zitten in hun vizier. "Dames en heren. Wat denken we dat we aan het doen zijn?"
Het ‘systeem’
Voor de derde keer snijdt Lara Staal een gepolariseerd debat aan, waarbij ze de belangen van verschillende betrokken partijen tegenover elkaar zet, om ze vervolgens weer op één lijn te proberen plaatsen – die van de menselijkheid, van het wederzijds begrip.
Dat deed ze eerder ook al in de voorstellingen Dissident (2022, over het onderwijssysteem) en De gevangenis (2024, over het detentiesysteem). Nu is het thema van De blauw, opnieuw gemaakt bij NTGent, de spanning tussen ordediensten en jongeren, vooral van kleur.
Steeds zweeft boven die individueel gesprokkelde verhalen vol frustratie ‘het systeem' als ultieme schuldige: een maatschappelijk ingesleten machtsverhouding die de partijen, zelfs wanneer ze van goede wil zijn, bewegingsvrijheid ontneemt. Daarbij trekt 'De blauw' en passant ook een ironische parallel in de wederzijdse stigmatisatie: wat één lid van de groep doet, wordt de hele groep aangesmeerd, of het nu de Marokkaanse 'hangjongere' of de coke snuivende agent is.
Maar hoewel Staal erg haar best doet om ook het kwetsbare perspectief van de machthebbenden (leerkrachten, gevangenismedewerkers, ordediensten) te benadrukken, blijft in mijn hoofd de wijsheid van Pippi Langkous malen: “Wie sterk is, moet ook aardig zijn.”
Alles is duidelijk in scène gezet, zodat het publiek zich bewust zou worden van het kijken zelf
Staal vertrekt voor haar artistieke proces altijd van uitgebreide research en documentair onderzoek. Voor ‘De blauw’ nam ze interviews af met agenten, jongeren en jeugdwerkers, en dook ze ook in de geschiedenis van etnische profilering.
Je ziet die historische lijn mooi terugkeren in de voorstelling, helemaal tot aan de wortels: van het straffeloze racisme van de rijkswacht met hun Golf GTI’s ("He, makak!"), via de mensonwaardige behandeling van de eerste generatie arbeidsmigranten, tot de vroegste kolonisatie van de landen waar die arbeidsmigranten later zouden worden gehaald.
Eeuwen van vernedering, daar kan alleen diepgewortelde haat tegen de politie uit voortkomen. Tegelijkertijd ontbreekt het de agenten in een steeds complexer wordende wereld aan mentale ondersteuning en een handelingskader bij situaties die steeds vaker en steeds grover uit de hand lopen.
Combi-decor
Hoe verander je de wereld? Met feitelijk inzicht of toch eerder met straffe fictie? Het is boeiend om te zien hoe Staal in haar theaterwerk telkens balanceert tussen beide strategieën, maar in elk geval heeft ze lak aan beroezende verhaaltjes.
In De blauw laat ze de machinerie van het theater duidelijk zien: alles is duidelijk in scène gezet, zodat het publiek zich bewust zou worden van het kijken zelf, van de eigen blik. Een technicus loopt af en aan met een mobiele rookmachine om wat drama toe te voegen, een hardhandige fouilleerscène loopt uit op een gestileerde choreografie van gewelddadige handelingen.
Met de combi als mobiel decorstuk veranderen acteurs Armin Mola en Arber Aliaj gezwind van kledij, rol, kamp en accent
Doorheen de hele voorstelling zullen acteurs Armin Mola en Arber Aliaj in wisselende rollen ‘bad cop, good cop’ mogen spelen. De Rambo versus de wijkagent. De die hard racistische flik versus de uitgeputte agent van kleur die wel wil, maar niet meer kan. Maar ook: de bijdehante vlogger die zijn rechten kent, de mondige rapper (muziek: Joram Kunde Boumkwo) die zich niet zomaar laat verjagen en de blowende bro’s van de wijk.
Met de combi als mobiel decorstuk veranderen Mola en Aliaj gezwind van kledij, rol, kamp en accent. Het verleent De blauw de noodzakelijke vaart en dynamiek, want Staal en NTGent willen met deze locatievoorstelling op scholen en buurtpleintjes gaan spelen.
Alleen zit tussen de acties van de flikken nog steeds tekst, heel veel tekst. Feiten, cijfers, stellingnames, getuigenissen – zo van de interviewband de dialogen ingepleurd, lijkt het wel. Het resultaat zijn, niet voor het eerst bij Staal, talking heads.
De ‘personages’ zijn geen dragers van lichamen, persoonlijkheid en psychologie, maar van informatie. Zeer wetenswaardige informatie, wraakroepende informatie, informatie die ons boos zou moeten maken. Maar is dat wel mogelijk, wanneer we niet affectief worden aangesproken?
Dissident leed aan dezelfde kwaal, in De gevangenis koos Staal voor een theatralere aanpak en een sterke personagevorming, maar in De blauw lijkt de documentaire humus opnieuw zonder veel bemiddeling in een dramaturgisch kader te zijn beland.
Het R2D2-achtige politierobotje dat de hele tijd op de bühne staat, vat de boodschap nog eens woordloos samen: ook een agent is maar een mens, geen robot. Zullen de jongeren op de pleintjes, die hopelijk in grote getale Staals voorstelling zullen zien, daar aan denken, wanneer ze de volgende keer worden gefouilleerd? Of zullen ze het ook echt voelen?
Achteraf blijf ikzelf zitten met de vraag: wat doen we nu met wat Staal ons leert?
'De blauw' van NTGent en Lara Staal speelt nog in Harelbeke op 5 sep, in Gent van 26 sep tot 2 okt en in Berchem op 22 mei 2027.
Deze recensie past in een vaste samenwerking tussen DeWereldMorgen en recensiewebsite pzazz. Op geregelde basis recenseert één van de 20 critici uit het schrijverscollectief van pzazz een voorstelling met een maatschappelijke inslag.
Wil je ook andere theaterrecensies lezen? Check www.pzazz.theater.
