Oleksandra Matviichuk stelt hoop op Oekraïne tribunaal

Dat heeft ze op dinsdag 26 mei gezegd, in de marge van de plechtigheid in het Europees Parlement in Straatsburg waar ze samen met 19 anderen de allereerste Europese Orde van Verdienste overhandigd kreeg. De EU en 36 landen waaronder België maakten recent bekend dat ze hieraan hun medewerking willen verlenen an de oprichting van dit tribunaal. De Europese Commissie maakt voor de opstart 10 miljoen vrij.

Matviichuk kreeg de erkenning voor de wijze waarop ze in het kader van de oorlog tegen haar land tot dusver al meer dan 100.000 Russische oorlogsmisdaden documenteerde en meer algemeen in haar land al jarenlang het respect voor de mensenrechten, het internationaal recht en democratische principes verdedigt. In Oekraïne leidt ze het Center for Civil Liberties, een organisatie die in 2022 om gelijkaardige redenen de Nobelprijs voor de Vrede kreeg. Reeds in 2014 stond ze in eigen land slachtoffers van de zogenaamde ‘euromaiden-protesten’ op het Maidanplein in Kiev bij. “Oekraïne kreeg nadien een unieke kans om een democratisch land uit te bouwen waar een onafhankelijke rechtsmacht de rechten van iedereen beschermt. Met de Russische invasie in 2022 hebben we hiervoor echter een bijzonder zware prijs betaald. Oekraïne was op dat ogenblik een neutraal land. Poetin begon deze oorlog immers niet omdat hij bang was dat we tot de NATO zouden toetreden - niemand in Oekraïne was hier voorstander van - maar omdat de vrijheidsidee dichterbij kwam”, aldus Matviichuk. 

Vrij snel na de Russiche invasie startte Matviichuk met haar team met het documenteren van gruwelijke Russische oorlogsmisdaden. Haar team registreerde ter plekke dode burgerslachtoffers op straat, in tuinen, in auto’s, in massagraven… “De oorlogsmisdaden worden niet alleen gepleegd bij het veroveren van Oekraïens territorium, maar eveneens bij het besturen van de door Rusland bezette gebieden. Wat de internationale gemeenschap niet lijkt te begrijpen is dat de oorlog niet eindigt wanneer Rusland een Oekraïens gebied verovert. In deze gebieden werden vele duizenden Oekraïeners gevangengenomen en/of gedeporteerd naar Rusland. Om de controle op het bezet territorium te vergroten elimineert men actieve lokale mensen, journalisten, schrijvers, organisaties, kinderen… louter en alleen omwille van hun sympathie voor Oekraïne. Wie niet loyaal is aan het Russische bestuur wordt opgesloten en vaak gefolterd. Een jaar geleden kwam een vijfjarig meisje naar mij in Kiev waarvan de moeder opgesloten werd in een gevangenis in bezet Oekraïens gebied en daarna gedeporteerd naar Rusland. Het meisje begon te huilen en vroeg mij om haar moeder te kunnen zien. Ik was er kapot van want heb geen legale wapens om dit te kunnen doen”. 

“Het probleem is dat er momenteel geen internationaal gerechtshof bestaat dat de Russen voor hun agressie ter verantwoording kan roepen. Er zijn immers vier soorten internationale misdaden, met name misdaden tegen de mensheid, genocide, oorlog en agressie. Het Internationaal Strafhof van Den Haag kan niet optreden tegen gevallen van oorlogsagressie. Omdat alle misdaden die we op het terrein zien het gevolg zijn van het feit dat de Russen deze oorlog begonnen zijn is er een dergelijk ad-hoc internationaal tribunaal nodig. Gelijkaardige tribunalen in Nuremberg, Rwanda, Sierra Leone, Joegoeslavië en dergelijke waren bovendien initiatieven die na de oorlog opgezet waren door winnaars. Het nieuwe tribunaal zal laten zien dat recht niet alleen voorbehouden is voor winnaars”. De juridische basis voor een veroordeling vindt Matviichuk in het VN-charter met betrekking internationaal recht tegen agressieve oorlogen.

Matviichuk ontkent dat een veroordeling van Poetin bij verstek door dit nieuwe internationaal strafhof een louter symbolische waarde heeft. “In maart 2023 veroordeelde het Internationaal Strafhof in Den Haag Poetin en zijn kindcommissaris Maria Lvova-Belova voor de deportatie van duizenden Oekraiense kinderen naar Rusland dat het bestempelde als een oorlogsmisdrijf. Het Strafhof vaardigde voor beiden een arrestatiebevel uit. Dit had wel degelijk praktische consequenties voor Poetin. Even later reisde hij om die reden niet naar Zuid-Afrika voor de BRICS-summit van opkomende economiëen. Een jaar later bleef hij ook weg op de G20-top in Brazilië waarvoor president Lula hem had uitgenodigd. Het maakt de wereld kleiner voor hem. Een veroordeling blijft bovendien ook generaties later van kracht, ongeacht of een regering van samenstelling verandert. Een mogelijke veroordeling is ontzettend belangrijk voor Oekraïeners. Op een recente rondvraag bij oorlogsslachtoffers in Cherson bleek dat men in de eerste plaats wil dat de wereld weet wat er gebeurt”. De uitkomst van dit tribunaal zal volgens Matviichuk ook belangrijk zijn voor andere landen in de wereld die slachtoffer zijn van een dergelijke agressie. “Het zal hen aanmoedigen op te komen voor rechtvaardigheid”.