Zelfrijdende auto’s en sociale bescherming: laat Vlaanderen zich de weg wijzen door Tesla?

Full Self Driving-technology (FSD) is de nieuwste stap van Tesla richting volledig zelfrijdende auto's. Eigenlijk kan deze software de wagen al volledig aansturen, maar er blijft een chauffeur 'nodig' om toe te kijken en eventueel in te grijpen. 

“Wat enkele jaren geleden nog sciencefiction leek, is vandaag realiteit. Robottaxi’s voeren in San Francisco en Phoenix al honderdduizenden ritten uit zonder bestuurder", aldus voorzitter Frank Moreels van de socialist transportvakbond BTB-ABVV. De vakbond waarschuwt dat grote technologie- en platformbedrijven miljarden investeren om menselijke chauffeurs op termijn overbodig te maken.

De beslissing die nu voorligt bij Annick De Ridder (N-VA), Vlaams minister van Mobiliteit, om de FSD-Tesla op Vlaamse wegen toe te laten, heeft niet alleen grote gevolgen voor particuliere Tesla-bestuurders. Vandaag zit er nog iemand achter het stuur. Morgen zullen bedrijven argumenteren dat die menselijke tussenkomst niet langer nodig is, vreest de transportvakbond.

Technologische innovatie gaat al jarenlang sneller dan sociale regelgeving

“Overheden mogen niet dezelfde fouten maken als bij de opkomst van platformbedrijven zoals Uber en Deliveroo, waar technologische innovatie jarenlang sneller ging dan sociale regelgeving", aldus Moreels. “Toen werd gezegd dat technische innovatie niet mocht worden afgeremd. Achteraf bleek dat werknemersbescherming, sociale rechten en regelgeving volledig achterophinkten. Dat risico bestaat opnieuw.”

Maatschappelijke gevolgen van innovatie

De sociale bescherming van werknemers werd door de zogenaamde Uberisering in snel tempo uitgehold. Platformwerkers, zoals bezorgers of chauffeurs, worden vanaf het begin beschouwd als zelfstandigen, in plaats van dat ze bij het platform in dienst zijn. Zo hebben ze geen recht op dezelfde sociale bescherming zoals werknemers in loondienst. Denk hierbij aan betaalde vakantie, ziekteverzekering of pensioenopbouw. 

Pas na vele jaren wisten vakbonden een deel van de platformwerkers te organiseren en minimale verbeteringen in verloning te bekomen. Bij één maaltijdbedrijf, Takeaway, slaagden ze erin af te dwingen dat koeriers nu wel in loondienst werken.

Volledig autonome voertuigen zullen ook enorme gevolgen hebben voor de werkgelegenheid in de transportsector zoals taxi’s, goederen -en personenvervoer. Een voertuig dat permanent inzetbaar is, geen loon vraagt en geen rij- of rusttijden kent, verandert de volledige economische logica van mobiliteit. De vraag is niet óf dat impact zal hebben op chauffeurs, maar hoe groot die impact zal zijn en hoe ermee om te gaan.

Een breed maatschappelijk debat is hoognodig. Ten eerste over strikte veiligheids- en aansprakelijkheidsregels en dat moet verder gaan dan het technische rapport dat bij De Ridders administratie ligt. Een transparante evaluatie van de technologie is daarvoor noodzakelijk.

Verder is monitoring nodig van de impact op werkgelegenheid en sociale bescherming en omscholing voor chauffeurs. De controle op de uitrol van autonome mobiliteit moet in publieke handen blijven.

Vooruitgang zonder sociale verantwoordelijkheid is geen vooruitgang

“Technologie ontwikkelen is één zaak, maar een samenleving moet ook beslissen hoe ver ze daarin wil meegaan en onder welke voorwaarden. Vooruitgang zonder sociale verantwoordelijkheid is geen vooruitgang", aldus Moreels.

Self Driving Politics?

Van deze vragen noch van andere is sprake in het bericht van de mobiliteitsminister De Ridder op X. Bijvoorbeeld of dit de eerste beleidsprioriteit voor mobiliteit moet zijn. Zelfrijdende auto’s nemen evenveel ruimte in op de openbare weg als mens bestuurde auto’s en zullen dus niets afdoen aan de nog steeds groeiende files, in tegenstelling tot goed functionerend openbaar vervoer.

Een andere vraag is of de chauffeur - die niets anders te doen krijgt dan klaarzitten om in te grijpen - niet heel snel afgeleid raakt door wat links en rechts te zien is, of op schermen in de auto of op de telefoon? Wanneer de auto toch een ongeval veroorzaakt, zal Tesla graag de aansprakelijkheid toewijzen aan de - niet tijdig ingrijpende - bestuurder. 

“Ik heb naar aanleiding van het Tesla FSD-testproject in Nederland gevraagd hun dossier aan ons over te maken. Dat ligt nu bij mijn administratie", aldus De Ridder op X. "Die heb ik de opdracht heb gegeven om tegen het einde van de week duidelijkheid te verschaffen over een mogelijke snelle homologatie (technische goedkeuring, red.). Want innovatie moet je niet afremmen, maar doordacht en zo veilig mogelijk maken. Zo houden we Vlaanderen op kop als vooruitstrevende regio.”

Het lobbywerk van Tesla om zo snel mogelijk haar FSD uit te mogen rollen, blijkt dus goed te werken. Zelfrijdende personenwagens worden als het vanzelfsprekende walhalla voor de mobiliteit voorgesteld. Uiteraard door de ontwikkelaars en producenten ervan, die snel grote winsten willen boeken, maar dus ook door de minister van Mobiliteit, zonder verdere vragen.

Dat Anick De Ridder ook niet meteen de grootste pleitbezorger is van sociale aspecten van mobiliteit, blijkt uit haar besparingen in De Lijn, die nu ook tot diep in het bot van het openbaar vervoer doordringen.

700.000 mensen per jaar moeten nu een andere oplossing dan het openbaar vervoer zoeken. Terwijl De Ridder wel met vuur de subsidieslurpende luchthaven van Deurne verdedigt, waar de belastingbetaler 65 euro per vliegticket toesteekt aan de bemiddelde tot (ultra)rijke gebruikers.

Niet zonder reden dus, is er bezorgdheid of de Vlaamse minister van Mobiliteit meer zal luisteren naar Tesla dan naar de chauffeurs en hun vakbonden.