André Bogaert (1934-2026): minzame strateeg achter de grootste vredesmarsen in België
André trad binnen bij de jezuïeten en begon zijn professionele carrière als godsdienstleraar aan het Gentse Sint-Barbaracollege. Daar bracht hij jongeren niet alleen ethiek bij, maar ook een kritisch bewustzijn over de wereld buiten de schoolmuren. Buiten de schoolmuren was hij aalmoezenier bij SJIM, een scoutswerking voor kinderen met een mentale beperking.
Ook toen hij uittrad vormde zijn christelijke achtergrond de onwrikbare basis voor een levenslang streven naar rechtvaardigheid. Voor André was geloof geen abstracte leer, maar een bevrijdende kracht die mensen moest aanzetten tot actie tegen onderdrukking, de wapenwedloop en de dreiging van totale vernietiging.
Vredesbeweging
André Bogaert vond zijn plek in het Gentse vormingscentrum Elcker-Ik, destijds een bruisend laboratorium voor progressieve ideeën en nieuwe sociale strijd.
Toen de Koude Oorlog op scherp kwam te staan door het NAVO-dubbelbesluit van 1979, was de nood aan verzet hoog. De NAVO wilde 572 Amerikaanse kernraketten in Europa plaatsen, waarvan een deel op Belgische bodem in Florennes, wat leidde tot grote onrust.
André werd deels vrijgesteld om als voorzitter van het Vlaams Aktiekomité tegen Atoomwapens (VAKA) het verzet te stroomlijnen. Hij werd het boegbeeld van een brede coalitie die de militaire logica van de supermachten zou uitdagen.
Samen met Paul Janssens van Oxfam fungeerde André jarenlang als de officiële woordvoerder van VAKA. VAKA slaagde er om de oude sociale bewegingen, zoals de vakbonden, te verbinden met de nieuwe bewegingen rond milieu en feminisme.
Onder de bezielende leiding van André groeide de vredesbeweging uit tot een machtsfactor van formaat
De kracht van de vredesbeweging onder zijn leiding was de hybride structuur. Enerzijds was er de discipline en legitimiteit van de grote arbeidersorganisaties, anderzijds de creativiteit en directe actiebereidheid van lokale basiscomités die als paddenstoelen uit de grond schoten.
Tot in de kleinste parochiehuizen en dorpscafés werd er onder zijn impuls avondenlang gediscussieerd over de ethiek van atoomwapens. Vrede was niet langer een ver-van-mijn-bed show, maar een thema dat aan elke keukentafel in Vlaanderen leefde en voor beroering zorgde.
Legendarische marsen door Brussel
Onder de bezielende leiding van André groeide VAKA uit tot een machtsfactor van formaat. De mobilisaties die hij hielp organiseren, waren van een historische omvang die we ons vandaag de dag nog nauwelijks kunnen voorstellen.
Het hoogtepunt was de legendarische vredesmars van 1983, waarbij maar liefst 400.000 mensen door de straten van Brussel trokken. Het was een kleurrijke, hoopvolle massa die luidkeels eiste dat de waanzin van de wederzijdse afschrikking en de kernwapens zou stoppen.
Hoewel de politieke druk de uiteindelijke plaatsing van de raketten niet kon tegenhouden, was de impact blijvend. De grootschalige betogingen hadden de vredesproblematiek uit de hoek van de koude-oorlogsideologie gehaald en er een breed gedragen, democratisch en ethisch thema van gemaakt.
De vredesbeweging was een brede volksbeweging geworden die de politieke agenda van het land mee dicteerde.
Hand in Hand
De netwerken en de enorme ervaring die onder de vleugels van het VAKA waren opgebouwd, bleken later zeer waardevol. Na de schok van ‘Zwarte Zondag’ in 1991, met de doorbraak van het Vlaams Blok (voorloper van Vlaams Belang) werden deze structuren snel geactiveerd voor een nieuwe strijd: die tegen extreemrechts.
André stond mee aan de wieg van de beweging Hand in Hand voor verdraagzaamheid. De bekende slogan ‘Open uw ogen voor extreemrechts ze sluit’ droeg de onmiskenbare stempel van de communicatieve kracht die hij bij het VAKA had helpen ontwikkelen.
Vredesbeweging meer dan ooit nodig
André Bogaert was een bruggenbouwer tussen de progressieve kerk en de seculiere linkerzijde. Hij was minzaam en wars van dogmatisme, waardoor hij mensen van alle slag wist te inspireren om samen de straat op te gaan. Hij leerde ons dat een georganiseerde basis de machtigste wapens ter wereld aan het wankelen kan brengen.
Vandaag, bij het afscheid van André, kijken we naar een wereld die in brand staat. De oorlogskoorts overheerst en de westerse landen militariseren om ter hardst.
Zijn voorbeeld van onvermoeibaar en optimistisch activisme blijft een baken voor iedereen die droomt van een betere wereld
De genocide in Gaza en de medeplichtigheid van het Westen, de escalatie in Libanon, de bombardementen op Iran, de oorlog in Oekraïne, en de vergeten oorlogen in Soedan en Oost-Congo, herinneren er ons aan dat een sterke vredesbeweging meer dan ooit nodig is om een tegengewicht te bieden aan de blinde logica van bewapening en oorlog.
Meer dan ooit hebben we figuren als André nodig. Zijn voorbeeld van onvermoeibaar en optimistisch activisme blijft een baken voor iedereen die droomt van een rechtvaardige en vredevolle wereld.
