Wiens kas is er leeg? Waarom de Arizona-regering geen geld vindt voor energiesteun
Sinds de brandstofprijzen alsmaar stijgen, maken oliebedrijven in de Europese Unie - na de eerste aanvallen van Trump en Israël op Iran - juist 1,4 miljoen euro extra winst per dag, berekende Greenpeace.
Alleen al in maart streken ze 2,5 miljard euro extra winst op. EU-regeringen moeten dringend extra belastingen heffen op overwinsten uit fossiele brandstoffen om de energiefacturen te verlagen en investeringen in goedkope, veilige en lokale hernieuwbare energie te versnellen, stelt Greenpeace.
Als je het geld laat liggen waar het is, raakt de kas uiteraard heel snel leeg
“Terwijl mensen sterven in West-Azië en miljoenen mensen in Europa worstelen met torenhoge brandstofprijzen, laten regeringen toe dat oliebedrijven hun zakken vullen“, zegt Joeri Thijs van Greenpeace België.
Als je het geld laat liggen waar het is, raakt de kas uiteraard heel snel leeg. Blijkbaar zijn de miljarden (over)winsten van multinationals onaanraakbaar, terwijl personen in kwetsbare posities zelfs ondersteuning zien afkalven of helemaal verdwijnen door 'noodzakelijke, onvermijdelijke besparingen' en mensen zich blauw moeten betalen aan snel stijgende energiekosten.
Centenindex gecontesteerd door vakbonden én werkgevers.
Eén van de besparingsmaatregelen in het grote plan van de Arizonaregering is de zogenaamde centenindex. Het deel van het loon boven 4000 euro bruto zal - voorlopig bij de eerste twee indexoverschrijdingen - niet meer aan de levensduurte worden aangepast. Bij pensioenen, en ziekteuitkeringen wordt alles boven 2000 euro niet meer geïndexeerd.
“De centenindex is een verkeerde politieke keuze op een verkeerd moment. In een context van aanhoudende onzekerheid over gas- en elektriciteitsprijzen en druk op de gezinsbudgetten, is er nood aan bescherming en voorspelbaarheid, niet aan een maatregel die onze indexering, een staaltje van Belgisch vakmanschap, uitholt”, zegt Bert Engelaar van het ABVV.
Samen met de werkgevers, lieten de vakbonden aan de regering weten dat de centenindex een super complexe en weinig efficiënte maatregel dreigt te worden. In de zogenaamde 'Groep van Tien' stelden ze zelfs een gezamenlijk tegenvoorstel op. In plaats van een knip in de ‘hoge’ lonen, stellen zij voor om de berekening van de inflatie zelf aan te passen, speciaal voor de energiecomponent.
Vakbonden en werkgevers willen de impact van schommelende gas- en elektriciteitsprijzen op de index uitvlakken over een periode van twaalf maanden. Hierdoor leiden plotselinge pieken in de energieprijzen niet meer tot meerdere loonindexeringen per jaar.
De schamele 80 miljoen die nu wordt uitgetrokken zal opnieuw van belastingen van werknemers moeten komen
Daarnaast stellen de vakbonden en de werkgevers voor om vanaf juni 2026 de indexberekening over alle lopende energiecontracten uit te voeren, ook de goedkopere vaste contracten, in plaats van enkel over de nieuwe en vaak duurdere tarieven.
Dit systeem zou gelden voor alle lonen en sectoren, wat volgens de sociale partners eerlijker en administratief veel eenvoudiger is dan de complexe centenindex.
Overwinst belasten
“Regeringen moeten dringend hogere belastingen invoeren op alle winsten uit fossiele brandstoffen. Dat geld kunnen ze gebruiken om de energierekeningen van mensen te verlagen, te investeren in goedkope, veilige en lokaal opgewekte hernieuwbare energie, en gemeenschappen te ondersteunen die getroffen worden door de klimaatcrisis", zegt Greenpeace nog.
De voormalige Vivaldi-regering (De Croo) voerde tussen januari 2022 en december 2023 al eens een overwinstbelasting in op energieproducenten om torenhoge energieprijzen - na de inval van Rusland in Oekraïne - aan te pakken. Dat bracht 1,8 miljard euro op in twee jaar
In regeringskringen wordt daartegen opgeworpen dat de rechtszaken die bedrijven tegen die belasting toen aanspanden, nog steeds niet zijn afgerond. Wie extra belastingen op bedrijfs(over)winsten laat afhangen van de goedkeuring van die bedrijven zelf, zal er wellicht nooit kunnen heffen. Dat is dan ook de bedoeling van N-VA en MR.
Het leeuwendeel van die 1,8 miljard euro opbrengst, kwam toen uit de elektriciteitssector. Enkel de elektriciteit uit gascentrales werd door de Oekraineoorlog duurder in productie. Toch mochten de elektricteitsbedrijven plots ook voor hun kilowatts uit duurzame en uit kernenergie bijna dubbel zo veel aanrekenen, zonder dat er extra kosten voor werden gemaakt.
Vandaag beïnvloedt de Iran-oorlog de kilowattuurprijs nauwelijks, net dankzij het sindsdien sterk gegroeide aandeel van de duurzame elektriciteitsproductie.
In tegenstelling tot '22 zou vandaag een gelijkaardige overwinstbelasting vooral voor fossiele bedrijven gelden, maar de opbrengst hiervan kan toch nog steeds een ruimere energiesteun aan de bevolking, volledig financieren. De schamele 80 miljoen euro die nu door de Arizona-regering wordt uitgetrokken, zal daarentegen opnieuw van belastingen van werknemers moeten komen.
Frank Vandenbroucke van Vooruit maakt zich sterk dat Bart De Wever een overwinstbelasting op EU-niveau zal bepleiten. Lovenswaardig initiatief en Europa zou dat zeker moeten doen, maar dat belet niet dat België – zoals in 2022 – er zelf opnieuw één kan invoeren.
Integendeel het zou het pleidooi op Europees niveau heel veel kracht bijzetten. Nu lijkt het er eerder op dat Arizona zich verschuilt achter de EU om niet zelf op de zere tenen van rijke aandeelhouders te moeten trappen.
