De oorlog in Iran als kantelpunt: kiezen we voor einde van kapitalisme of einde van de wereld?
Toen ik vanmorgen wakker werd, zag ik een paar deprimerende – en verontwaardiging opwekkende – krantenkoppen. “BP en Shell zullen 5 miljard pond verdienen aan de oliecrisis”, schreef The Telegraph. “Aandelen van oliemaatschappijen stijgen naar recordhoogte nu de oorlog in het Midden-Oosten de prijs per vat de hoogte in jaagt”, schreef The Guardian.
Dit nieuws is natuurlijk niet verrassend. Ik schreef vorige week een paar artikels waarin ik erop wees dat oliemaatschappijen, dankzij de oorlog in Iran, grote winsten maken. Maar het is niet omdat dit soort dingen normaal zijn in een kapitalistische economie, dat we het ook moeten normaliseren.
De oorlog tegen Iran heeft op onthutsende manier de verbanden blootgelegd tussen oorlog, uitbuiting en de vernietiging van ons milieu. Enkele van de grootste en machtigste bedrijven ter wereld - bedrijven die al decennialang de planeet verwoesten - liegen daarover en corrumperen onze politiek om te voorkomen dat ze moeten betalen voor de sanering. Zij precies profiteren nu van een oorlog die voor alle anderen leidt tot armoede, ontworteling en de dood.
Deze oorlog heeft eens te meer aan het licht gebracht dat het economische systeem waaronder we allemaal leven irrationeel, onverdedigbaar en fundamenteel anti-menselijk is. Het is nog nooit zo duidelijk geweest dat we echt voor de keuze staan tussen het einde van de wereld en het einde van het kapitalisme.
Kapitalisme en de Apocalyps
Mark Fisher liet ooit de beroemde uitspraak noteren dat het veel gemakkelijker was om zich het einde van de wereld voor te stellen dan het einde van het kapitalisme. Dit komt deels door wat hij ‘kapitalistisch realisme’ noemde – het gegeven dat de kapitalistische ideologie zo diep in onze samenlevingen is ingebed dat het onmogelijk is geworden om ons een alternatief voor te stellen.
Het einde van de wereld lijkt tegenwoordig niet zo ver weg
Een andere reden waarom het gemakkelijker is om je het einde van de wereld voor te stellen dan het einde van het kapitalisme, is dat het einde van de wereld tegenwoordig niet zo ver weg lijkt. Bij elke nieuwe oorlog, elk nieuw virus en elk nieuwsbericht over een dreigende ecologische ineenstorting zien we beelden van de Apocalyps voorbijflitsen.
Leven in een kapitalistische economie maakt het niet alleen moeilijker om je een alternatief voor het kapitalisme voor te stellen – het maakt het ook gemakkelijker om je het einde van de wereld voor te stellen.
Het is geen toeval dat Amerikaanse militairen te horen krijgen dat de oorlog in Iran de volgende stap is op weg naar de Apocalyps. Er kwamen talloze klachten van militairen in de hele VS nadat hen naar verluidt was verteld dat ze in de “eindtijd” leefden en dat deze oorlog deel uitmaakte van “Gods goddelijke plan”.
Commandanten kregen expliciet de opdracht om de troepen te mobiliseren door te citeren uit de Apocalyps, waarin een oorlog in het Midden-Oosten wordt beschreven die leidt tot het begin van Armageddon en de wederkomst van Christus.
Deze boodschap is zo overtuigend omdat het economische systeem waarin we leven zo destructief is
Dit religieuze fanatisme draait niet alleen om het cultiveren van een rigide en exclusieve groepsidentiteit via christelijk nationalisme; het gaat erom mensen gerust te stellen dat ze gelijk hebben als ze het gevoel hebben dat ze de eindtijd doormaken. Je leven wordt steeds slechter, er loert overal een nieuwe crisis en je hebt niet veel hoop voor de toekomst – maar dat geeft niet, want het maakt allemaal deel uit van een veel groter plan.
Deze boodschap is zo overtuigend omdat het economische systeem waarin we leven zo destructief is. Hoe moeilijker het wordt om in hun levensonderhoud te voorzien, hoe dichter mensen bij de armoede komen, hoe banger ze worden voor een klimaatramp, en hoe vaker ze horen over dood en oorlog, hoe makkelijker het is om te geloven dat het einde daadwerkelijk nadert.
De profiteurs
Het kapitalisme is bezig mensen, de planeet en onze collectieve verbeeldingskracht langzaam te vernietigen – maar alleen voor de meerderheid. Voor de kleine minderheid die dit systeem bestuurt – de kapitaalbezitters, de politieke leiders en de bureaucraten die de hele machine aansturen – leveren oorlog, dood en vernietiging onvoorstelbare rijkdom op.
Van de oliemaatschappijen die megawinsten maken door de planeet te vernietigen, tot de CEO’s van techbedrijven die al onze hulpbronnen opslokken om hun mensonvriendelijke technologieën te voeden, tot het militaire apparaat dat apocalyptische beelden gebruikt om jonge mannen en vrouwen ervan te overtuigen te gaan sterven in weer een nieuwe oorlog die wordt gevoerd uit hoogmoed en voor de hebzucht van corrupte politici. Het systeem is niet voor iedereen disfunctioneel.
De miljardairs die dit hebben veroorzaakt zullen vertrekken, en de rest van ons moet zich gewoon voorbereiden op wat daarna zal komen
Deze kleine groep wil ons doen geloven dat het einde nabij is. In feite geloven ze dat zelf ook – en ze reageren daarop door te investeren in privélegers, militaire bunkers en missies naar Mars. Ze willen ons doen geloven dat er geen hoop is voor de toekomst – althans niet voor de meeste mensen, en niet op deze planeet.
Het zieke aan de huidige tijd is dat hoe meer ravage deze mensen aanrichten, hoe makkelijker het voor de rest van ons wordt om te geloven dat ze gelijk hebben – dat er echt geen alternatief is. Het einde komt eraan, de miljardairs die dit hebben veroorzaakt zullen vertrekken, en de rest van ons moet zich gewoon voorbereiden op wat daarna zal komen.
De strijd om de toekomst
Het ziet er op dit moment inderdaad somber uit, maar het einde – hoe dat er ook uit mag zien – is nog niet gekomen. En de strijd tegen degenen die deze wereld vernietigen, is niet hopeloos.
Voor elke miljardair die gif in de atmosfeer en via de ether verspreidt, zijn er tienduizenden mensen die vechten voor hun bestaan. Ze strijden tegen onvoorstelbare kansen in om weerstand te bieden aan imperialistisch geweld, uitbuiting van arbeiders, de aantasting van de planeet en de vernietiging van hun gemeenschappen. Af en toe winnen ze. Soms slagen ze er zelfs in iets nieuws op te bouwen.
Ik schrijf vaak over hun strijd. Ik heb er ook over geschreven in mijn laatste boek. Want deze verhalen vertellen ons iets wat de miljardairsklasse niet wil dat we het geloven: er is geen einde. Geen einde van de wereld, geen einde van de geschiedenis, geen einde aan de strijd. Alleen maar dezelfde strijd die keer op keer opnieuw gevoerd moet worden.
De wereldvernietigers willen dat we al onze energie steken in ongerustheid over de Apocalyps. Je proberen voorstellen hoe een nieuwe wereld eruit zou kunnen zien – al is het maar in onze eigen buurt – is een vorm van verzet. Het kan ons helpen de nodige inspiratie te vinden om eraan te beginnen bouwen.
Dit artikel verscheen eerder op de substack van Grace Blakeley. Daar kan je je ook abonneren op haar nieuwsbrief. De vertaling is van Toon Danhieux.
