Wat blijft er na WOI en WOII over van de slogan ‘Nooit meer oorlog’?

Een oorlog is een gewapende strijd tussen minstens twee partijen, volkeren of staten gericht op het verslaan van de vijand en het bezetten van terrein. Vredestijd is een toestand waarin diplomatieke, economische, informatieve en militaire middelen in combinatie met elkaar worden ingezet om nationale doelstellingen te bereiken. 

Een conflict is een unieke omgeving waarin het leger nauw samenwerkt met diplomatieke leiders om vijandelijkheden te beheersen en de nationale doelstelling is gericht op het terugkeren naar vredesomstandigheden. 

Pacifisme is een levensovertuiging en politieke stroming die streeft naar duurzame vrede en principieel geweld, oorlog en bewapening afwijst. Voor wie bewust wil leven is het een essentiële vraag: welke levensovertuiging hebben wij?

Flanders Fields

Het staat op de toren in Flanders Fields Nooit meer oorlog. Daar is een verklaring voor waar je stil van wordt. In de Westhoek liggen meer dan 150.000 militairen van het Britse Gemenebest op meer dan 150 begraafplaatsen. 

Passendale is de grootste militaire begraafplaats ter wereld, met bijna 12.000 graven en meer dan 35.000 namen van vermisten. Er liggen ruim 8.000 soldaten op het Deutscher Soldatenfriedhof in Hooglede. Het Deutscher Soldatenfriedhof in Menen-Wald telt bijna 48.000 doden. De vier grote Duitse begraafplaatsen in Vlaanderen (Vladslo, Langemark, Hooglede, Menen) herbergen in totaal tienduizenden graven. 

Er zijn 9 grote Belgische militaire begraafplaatsen in de Westhoek, waaronder die in Houthulst (ongeveer 1.800 graven), De Panne (met ruim 3.000 graven de grootste), en Adinkerke. 

Afbeelding

Elk jaar wordt op 11 november en 4 mei Nooit meer Oorlog wereldwijd herdacht. Tot in de jaren 1980 was de vredesgedachte nadrukkelijk aanwezig. Meer dan 400.000 mensen trokken in 1983 door Brussel en Amsterdam uit verzet tegen de kernwapenwedloop, wat leidde tot de grootste betogingen in de geschiedenis van beide landen. Is het nu op de andere dagen eerder een toeristische aangelegenheid geworden?

America First

Met deze slogan wist president Trump de wereld op zijn kop te zetten. Nieuw is dat evenwel niet. America First stamt uit het Amerikaanse nativisme van de 19de eeuw dat de belangen van de oorspronkelijke migrantenbevolking vooropstelde. 

Daaruit groeide de grote isolationistische beweging in de jaren 1930-1940 via het America First Committee dat Amerikaanse inmenging in de Tweede Wereldoorlog bestreed. Het Amerikaans politiek beleid werd door drie gedachten beheerst, de containmentpolitiek, de dominotheorie en het ideaal van de Manifest Destiny. 

Containment en indamming waren gericht op het inperken en stoppen van de invloed en uitbreiding van het communisme en de Sovjet-Unie. De dominotheorie van president Dwight Eisenhower (1953-1961) stelt dat als één land in een regio communistisch wordt, de buurlanden als dominostenen zullen volgen. 

Manifest Destiny duidt op Amerika’s  ‘goddelijke lotsbestemming’ om de wereld vrijheid en democratie te brengen. Er is dus de slogan Make America Great Again (MAGA) helemaal niets nieuw en het zal na Trump ook niet verdwijnen.

Bondgenoot?

Dat de VS in het kader van de NAVO onze grote bondgenoot waren en zorgden voor de grootse inbreng had tot gevolg dat ook het Amerikaans politiek beleid erdoor gedragen werd. Dat had meerdere gevolgen. 

Het was één van de oorzaken van de Koude Oorlog, maar eveneens van meerdere echte oorlogen. De Golfoorlog (1990-1991), de Afghaanse Oorlog (2001-2021) en de Irakoorlog (2003-2011) gingen vooral over olie. De huidige oorlog in het Midden-Oosten gaat daar ook over.

Dat het bondgenootschap nu zowel door Trump als in Europa in vraag wordt gesteld heeft oorzaken. Enkel de Franse president Charles De Gaulle (1959-1969) had het verschil in opvatting tussen Europa en Amerika reeds veel eerder begrepen. 

De anderen liepen het door president Ronald Reagan (1981-1989) hernieuwde America First achterna. Dat was overigens niet enkel een militaire aangelegenheid maar hield een ware maatschappijhervorming in. Het algemeen belang, de verworvenheid van onze welvaartsstaat, werd ingeruild voor het privébelang en de rol van de staat werd afgebouwd.

Pacifisme

De door Trump toegelaten genocides in Gaza en Libanon, de eis voor een grotere bijdrage aan de NAVO en de afwisselende douaneheffingen doen meerdere Europese leiders aarzelen. Temeer dat Europa worstelt met besparingen. Dat heeft tot gevolg dat Europa zichzelf herontdekt. 

In een Knack-interview stelt onderzoeker internationale politiek aan de Universiteit Gent Michelle Haas de juiste vraag; “Mag je nog pacifist zijn? Wie grootschalige bezetting of terreur begint te vergoelijken vanuit doorgedreven realisme of postkoloniaal denken, moet zichzelf wakker schudden. Begrijpen is niet hetzelfde als goedkeuren.”

“Je kunt verklaren waarom autoritaire regimes handelen zoals ze doen – dat is zelfs nuttig. Je kunt hun motieven analyseren, dat heet in mijn vakgebied strategic empathy. Maar je mag nooit uit het oog verliezen dat er een wezenlijk verschil is tussen geweld om jezelf te verdedigen en geweld om te onderdrukken”. 

“Gelukkig ligt er veel tussen pacifisme en militarisme. Je kunt oprecht naar vrede streven, en tegelijk erkennen dat geweld in sommige situaties noodzakelijk kan zijn ter zelfverdediging. Je kunt defensie-investeringen steunen, zonder je blind te staren en een kick te krijgen van nieuwe pantservoertuigen of oorlogsschepen.” 

“Uiteindelijk draait het defensiedebat om nuance. Je hoeft niet fundamenteel te kiezen tussen geweld of geen geweld, maar wel bereid zijn om dat steeds af te wegen”. 

Beter kan je het niet verwoorden. Van ons eigen politiek beleid mag je het dan ook verwachten.

Michelle Haas. Komt er oorlog? En 33 andere vragen over defensie