Oorlog als pharmakon

Op 24 februari 2022 viel Rusland Oekraïne binnen. Deze invasie was slechts de zoveelste stap in een conflict dat al jaren groeit. Sinds de Tweede Wereldoorlog was er voor het eerst opnieuw een klassieke oorlogsvoering op het Europese vaste land. Vrijwel direct kwamen er uit heel West-Europa steunbetuigingen voor Oekraïne. Miljarden aan euro’s werden vrijgemaakt, wapens werden gekocht, en deze werden verscheept naar het front. Plots leek 50 jaar vrede slechts een kort intermezzo in het draaien van de oorlogsmachine. Rusland werd sancties opgelegd, en voor het eerst in een lange tijd werd een algemene Europese oorlog opnieuw een mogelijkheid.

Iets minder dan twee jaar later, op 7 oktober 2023 viel de verzetsgroepering Hamas, de zionistische entiteit Israël binnen, en kondigde daarmee de start aan van de grootste slachtpartij op het Palestijnse volk, sinds de start van de Nakba in 1948. Opnieuw kwam er uit heel Europa vrijwel direct steunbetuigingen. Deze keer echter niet voor de slachtoffers, maar voor de daders. Israël werd overladen met steunbetuigingen van zo goed als heel de westerse wereld, en kreeg vrij spel om te ‘reageren’ naar hoe ze geschikt zagen. 

Hoewel het conflict tussen Rusland en Oekraïne, en de uitmoording van de Palestijnen niets nieuw waren, zorgde de intensivering van deze oorlog en deze genocide, voor een groeiend gevoel van globale onrust onder de Europese burger. En hier sprong het westers oorlogsapparaat maar al te graag op in. Mediacampagnes werden op poten gezet, er werd reclame uitgezonden voor het leger: “Uw toekomst, onze missie.”. Programma’s zoals Special Forces en Kamp Waes werden gemaakt, waar burgers en media persoonlijkheden werden uit genodigd om een tijd mee te lopen met het leger, die het idee van de moedige soldaat die vecht voor het vaderland opnieuw populair maakt. En hier slaagde het oorlogsapparaat in. Soldaat zijn wordt opnieuw geromantiseerd en gepopulariseerd. 

Oorlog als pharmakon

Inspelend op de groeiende onrust van de Europese burger, werd deze mogelijke oorlog met Rusland plots een onvermijdelijk gegeven. Het herinvoeren van de dienstplicht werd een centraal punt binnen de verkiezingen. Met elke vermelding van drones boven één of andere luchtbasis, buitenlandse missies van het leger en meer budget voor defensie, wordt de bevolking alsmaar meer voorbereid op een verdere militarisering. 

De militarisering van de samenleving, en het normaliseren van de bewapening wordt naar voorgeschoven als ons pharmakon: het geneesmiddel dat ons zal verlossen van de ingebeelde ziekte die Rusland heet. Het zou de enige manier zijn om een oorlog met Moskou te vermijden, en als deze dan toch niet te vermijden blijkt, is het ook de enige manier om deze oorlog kunnen winnen. 

Maar een pharmakon zou geen pharmakon zijn, moest het geneesmiddel niet tegelijkertijd een vergif zijn. Het populariseren en normaliseren van het leger dat ons met de paplepel in gegoten wordt, is precies waar het pharmakon zijn ware aard toont, niet als geneesmiddel, maar juist als een giftige appel dat ons alsmaar dichter bij dood, verderf en oorlog brengt. Wat zogezegd nodig is om de vrede te bewaren, vernietigt tegelijkertijd elke voorwaarde voor vrede. Het normaliseert oorlog, en dwingt ons om angst als een moreel kompas te accepteren. Het pharmakon corrumpeert het instinct van zelfpreservatie, en maakt plaats voor het winstbejag van de overheid en zijn kapitalistische handlangers. Dit allemaal zodat wanneer de oorlog aan de poorten staat, en ons vriendelijk vraagt om binnengelaten te worden, wij de poort wagenwijd openen. 

Mijn boodschap

Maar wat belangrijk is om te onthouden is dat dit niet de realiteit is. Het narratief van de onvermijdelijke oorlog is een constructie. Het benoemen van een oorlog als onvermijdelijk is juist hetgeen wat deze onvermijdelijk maakt. Een gif vergiftigt pas wanneer deze wordt ingenomen. Hier kunnen wij tegen ingaan, wanneer de overheid het ons toereikt kunnen we het weigeren. Vervolgens kunnen we ook de overheid aanspreken op hun perverse handelingen, waar ze onze kwetsbaarheid, behoefte aan veiligheid en onze empathie omvormt tot grondstoffen binnen een militair economisch project. Oorlog is geen natuurverschijnsel dat ons stomweg overkomt, het is het gevolg van een politieke economische keuze, die telkens opnieuw gemaakt moet worden.

Wanneer wij weigeren om mee te gaan in dit discours van onvermijdelijkheid, verliezen de militair-economische belangen die hiervan afhankelijk zijn, hun grip op ons. Laat ons niet spreken in termen van dreiging, heldendom en noodzakelijkheid. Het zien van het pharmakon voor wat het werkelijk is, een sluipend gif, is geen naïviteit of jeugdig optimisme, maar de enige manier hoe we oorlog kunnen vermijden, en samen vrede levend te houden. Vrede sterf niet door oorlog, maar door de illusie dat oorlog noodzakelijk is.