Cubanen onder druk: Trumps olie embargo en de impact op het dagelijks leven

Sinds begin 2026 heeft de VS vrijwel alle invoer van olie naar Cuba geblokkeerd. Landen die tot voor kort nog leverden, zoals Venezuela en Mexico, werden door Trump bedreigd met hoge importtarieven en trokken zich terug. Voor Cuba, dat slechts ongeveer 27 procent van zijn oliebehoefte zelf produceert, betekent dit dat de beschikbare voorraden sterk gerantsoeneerd moeten worden en ze bovendien slechts volstaan voor enkele weken. Dit heeft directe gevolgen voor de algemene elektriciteitsvoorziening, de productie, de gezondheidszorg, het transport en de bewaring van levensmiddelen.

Historische context: de lange schaduw van de bloqueo

Trumps beleid is een volgende, cynische fase in een lange traditie van spanningen tussen Washington en Havana. Na de revolutie van 1959 nationaliseerde het socialistische Cuba Amerikaanse ondernemingen. In de jaren 1960 reageerden de VS o.m. met een economische ‘bloqueo’ (blokkade) van het eiland. Geleidelijk aan werd dit strikte embargo uitgebreid tot een breed handelsverbod dat al decennia aanhoudt. Tijdens de Koude Oorlog ondersteunde de Sovjet‑Unie Cuba met goedkope olieleveringen. Voor de Cubaanse suiker betaalde Moskou beduidend meer dan de prijs op de wereldmarkt. Toen de Sovjet‑Unie in 1991 uiteenviel, raakte Cuba in een ernstige economische crisis. Tijdens die Speciale Periode, kromp de Cubaanse economie met zo’n 35 procent.  Het dagelijks leven van de gemiddelde Cubaan werd er aanzienlijk door aangetast. De performante gezondheidszorg en de algemene toegang tot alle onderwijsniveaus overleefden echter de crisis.

Onder VS-president Obama werden de diplomatieke betrekkingen tussen de VS en Cuba tussen 2015 en 2016 even hersteld. Zijn opvolgers (Trump I, Biden en Trump II) draaiden die koers weer om en verscherpten opnieuw de blokkade. Cuba werd door Trump II ondertussen ook al herdoopt tot ‘sponsor van staatsterrorisme’. Washington verbiedt VS-burgers nog naar Cuba op vakantie te gaan. Dat is de zoveelste zware slag voor het eiland omdat toerisme (13% van het BBP) er veruit de belangrijkste bron van inkomsten was geworden. Ook alle geldtransfers vanuit de VS naar Cubaanse familieleden op het eiland worden ondertussen geblokkeerd.

Het Cubaanse socialistische model

Havana benadrukt dat het Cubaanse beleid kiest voor sociale gelijkheid en nationale soevereiniteit. Onder het socialistisch systeem zijn aanzienlijke investeringen gedaan in gezondheidszorg en onderwijs. Het land heeft een van de hoogste alfabetiseringsgraden ter wereld (99 procent) en biedt gratis medische zorg aan alle inwoners, inclusief uitgebreide preventieve programma’s. Cuba organiseert ook hoogwaardige en kosteloze medische opleidingen voor talloze buitenlandse (Latijns-Amerikaanse) studenten.

Daarnaast wordt de economie gediversifieerd via biotechnologie, landbouw en toerisme. Ondanks internationale sancties zijn er succesvolle initiatieven geweest die Cuba in staat stelden bepaalde medicijnen en vaccins zelf te produceren en te exporteren. Het beleid is daarmee gericht op sociale voorzieningen voor de bevolking en op onafhankelijkheid van buitenlandse invloeden.

Waarom de VS hardnekkig tegen Cuba blijft

Het Amerikaanse beleid tegen Cuba heeft meerdere lagen. Historisch gezien voelde Washington zich bedreigd door de revolutie van 1959. Castro nationaliseerde Amerikaanse bedrijven en voerde een communistisch beleid. Gedurende de Koude Oorlog was Cuba dan ook een bondgenoot van de Sovjet-Unie. In het kader van het ‘socialistisch internationalisme’ kreeg het Caribische eiland van de USSR directe politieke steun, naast militaire en economische hulp

Die ideologische competitie in de hele geschiedenis een doorslaggevende rol. Het Cubaanse socialistische systeem staat haaks op de Amerikaanse belangen in de regio en wordt door de beleidsmakers in Washington gezien als een mogelijk voorbeeld dat andere landen zou kunnen inspireren. Sancties en ‘bloqueo’s’ zijn daardoor zowel een middel van economische druk als een poging om het Cubaanse model van onafhankelijk bestuur en sociale voorzieningen te kelderen.

Impact op het dagelijks leven

De olieblokkade van vandaag heeft duidelijke gevolgen: het transport loopt vast, ziekenhuizen moeten dringende ingrepen uitstellen door elektriciteitsbeperkingen en een opstroppende aanvoer van medicijnen. De toeristische sector verliest inkomsten door geannuleerde vluchten. Cuba kan immers niet langer garanderen dat vliegtuigen die toeristen aanvoeren voldoende kerosine kunnen innemen voor de terugvlucht. 

Voor de bevolking betekent dit alles langere reistijden, stroomuitval, stijgende prijzen en beperktere toegang tot essentiële diensten. De maatregelen treffen vooral de gewone Cubaanse gezinnen, terwijl de politieke beslissingen over de ‘bloqueo’ ver van hun bed, aan de andere kant van Trumps ‘Golf van Amerika’ (sic), worden genomen.

Internationale reacties en diplomatie

Een (magere) troost voor de Cubanen is allicht dat de internationale kritiek op de VS-aanpak groeit. De Verenigde Naties waarschuwen dat Cuba zonder voldoende energievoorziening tegen ernstige humanitaire uitdagingen aanloopt. De verwoestende Amerikaanse maatregelen om olieleveringen aan Cuba te blokkeren hebben al tot enkele scherpe reacties geleid. 

De Cubaanse regering veroordeelt het beleid als een poging om de lokale economie te “verstikken” en de energievoorziening te ondermijnen. De Cubaanse president Miguel Díaz-Canel benadrukte dat “Cuba een vrije, onafhankelijke en soevereine natie is [en dat] niemand ons vertelt wat we moeten doen.” Hij beschuldigt Washington ervan onder “valse voorwendsels” de economie van zijn land te willen “verstikken” door de olie-import te belemmeren. 

Ook andere bondgenoten uiten kritiek: Mexico, Colombia, China en Rusland hekelen de Amerikaanse aanpak als een poging tot “versmachting” van Cuba. Zij overleggen momenteel met Havana over welke hulp mogelijk is. 

Internationaal waarschuwen VN-functionarissen dat de blokkade de energietekorten, black-outs en stijgende voedsel- en transportkosten verdiept en dat ze ongetwijfeld tot een humanitaire crisis zal leiden. Helaas blijven de meeste regeringen terughoudend uit vrees voor VS-sancties.

België overweegt zelfs de sluiting van zijn ambassade in Havana. En dat na meer dan 120 jaar aanwezigheid. Als de minister van Buitenlandse Zaken, Maxime Prévot, een dergelijke beslissing neemt, draagt hij wetens en willens bij aan een verdere isolatie van het eiland en ondermijnt hij meteen alle Belgische mogelijkheden voor diplomatieke en humanitaire ondersteuning. 

Een volk tussen geopolitieke belangen

De olie‑blokkade toont aan hoe economische sancties worden ingezet als politiek wapen. Het illustreert vooral hoe gewone burgers er de directe gevolgen van moeten dragen. Met de olieblokkade schendt Trump eens te meer algemeen aanvaarde internationale regels en normen. Hoewel er geen expliciet verbod bestaat op economische sancties, mogen ze slechts in beperkte mate worden toegepast. Ze moeten, naar VN-instructies, “respect tonen voor de mensenrechten, humanitaire toegang toelaten en disproportioneel burgerleed vermijden.” 

Washington treedt al deze normen met de voeten. Cuba vecht al meer dan 65 jaar voor het behoud van zijn nationale soevereiniteit en moet daarbij opboksen tegen de genadeloze, onmenselijk wurggreep van Washington. Als we willen vermijden dat de Cubanen de Palestijnen van Latijns-Amerika worden, moeten België en de EU hun ‘bondgenoot’ aan de andere zijde van de Atlantische oceaan dringend tot de orde roepen.