Seks & drugs & rock-'n-roll (Over roes en erotiek)

Vrouwen, drank en gezang’. Het was volgens mijn herinnering een leuze van de rederijkers, en ik had die onthouden uit de lessen Nederlandse literatuur op de Middelbare school. Dacht ik. Ik vond het een fantastische Drievuldigheid, misschien niet meteen een vrome, laat staan een Heilige, maar wel vast en zeker een zalige. Ik vond er een schalkse echo van in een van de meest aanstekelijke rocksongs van Ian Dury, en van de rockgeschiedenis tout court wat mij betreft: ‘Sex and Drugs and Rock and Roll’. Maar ik vond het niet terug op internet. Ik had het al honderd keer opgezocht. Vrouwen, drank en gezang. Zo moeilijk is dat toch niet!? 

En plots, op een dag, hoor ik op de radio een wals van Strauss met Wein, Weib und Gesang als titel. Weer gezocht en wel degelijk gevonden: ‘Wer nicht liebt Wein, Weib und Gesang, der bleibt ein Narr sein Leben lang.’ Wie niet houdt van wijn, vrouwen en gezang, die blijft een dwaas zijn leven lang. Deze spreuk wordt ten onrechte aan Luther toegeschreven, waar het dan wel vandaan komt is onduidelijk. Maar hoewel er nergens sprake is van rederijkers, is het zeer goed mogelijk dat het onder deze poetasters, deze rijmelaars van weleer de ronde deed om er hun tornooien, hun landjuwelen mee op smaak te brengen. Die nar vind ik wel wat uit de lucht vallen, maar er steekt een grond van waarheid in: wie deze zalige Drievuldigheid versmaadt moet wel gek zijn. 

Degoutant Patriarchaal, hoor ik feministen roepen, een zoveelste objectivering van de vrouw. Daar zit wat in, ja. Luther was een macho, haha. Maar ook de rederijkers waren venten uiteraard, die er zeker een variant moeten hebben van gekend, al was het maar wijntje en trijntje  met een refreintje… Maar,  als je denkt aan de hertaling van Dury is dat patriarchale meteen weg. Seks en drugs en rock ‘n roll is gewoon straattaal voor de drie grote geneugten des levens: de erotiek, de roes en het domein van de muzen, de kunsten. Erotiek, roes en kunst zijn universele grootheden en niet in se seksistisch of macho. Mag ik hopen.  Daarom vind ik Dury een stuk beter als strijdkreet of wapenspreuk dan de Duitse oerversie: ‘Sex and drugs and rock and roll / is all my brain and body need.’ Citeer ik graag tegen moralisten, kwezels en asceten. 

Universeel en ook heel uitdrukkelijk anti-dualistisch of toch in elk geval materialistisch, in de zin van anti-idealistisch. Energy is the only life, and it comes from the body. Zei Blake in de Proverbs of Hell. Een grote leverancier voor onliners voor mij persoonlijk. Exuberance is beauty. Mag op mijn graf staan. Omdat het natuurlijk niet waar kan zijn. Exuberantie is buitenmaats en schoonheid is harmonie. Het is een paradox die zich voordoet als tautologie. Die exuberantie past echter als gegoten bij onze triade van de seks, drugs en rock’n roll.   

Dat deze drievuldigheid universeel is, bewees mij een zalig bewijs: een oud, erg academisch artikel over dat thema in de Oudheid, met name in het Assyrische rijk (vond echter geen tijd om het te lezen, en waar heb ik die link gelaten?)… Maar ach, het is in alle tijden en culturen, het is ontegenzeggelijk dat roes en liefde goed samengaan. Een van mijn oude maximes inzake erotiek luidt dat je 24 uur nodig hebt om de liefde te bedrijven. Juist omdat die Drievuldigheid tijd vergt: je moet genieten van tentoonstellingen, wandelingen, langs architectuur lopen, een concert meepikken of een film (dat valt allemaal onder het musische, het kunstige, het gezang of de rock ‘n roll), en dan eten en drinken en smoren enzoverder enzovoort (kortom: drank en drugs), dan pas en dan pas alleen is een vrijpartij helemaal ingebed in een feestelijke sfeer en zijn de violen der geliefden gestemd (voor het derde lid van de triade, de seks, dat als eerste genoemd wordt omdat het natuurlijk de echte inzet is en blijft).

Roesmiddelen helpen want het zijn ontremmers: ze maken mensen los uit hun sleur en uit hun remmingen. En daarom zijn het afrodisiaca. Let wel, niet alle afrodisiaca zijn roesmiddelen. Afrodisiacum zouden een hele tekst op zich vergen, maar dat zou ons te ver leiden. Laat ons volstaan met te zeggen dat het middelen zijn om de geslachtsdrift te stimuleren. Ze spreken al eeuwen en in alle culturen tot de verbeelding. Vaak mythisch en exotisch zoals de intussen verboden Spaanse Vlieg, vaak suggestief van vorm, zoals oesters of asperges. Maar het kan ook heel lokaal. Op de markten van Oost-Vlaanderen werd ooit door een vriendin deze schalkse verkoopslagzin gehoord: “van andyv’ wordt alles styf.” Geen onsterfelijk vers, maar toch wel origineel. En in elk geval een beetje grappig. 

Ook Alcohol en vooral cannabis zijn welbekende libidinale ontremmers. Vrijen onder invloed van cannabis zou een heel hoofdstuk op zich verdienen, maar omdat ik over de geneugten van de cannabis al uitgebreid schreef in mijn ‘Kleine esthetica van roes’ (uit het boek Archeologie van de kick), en bij monde van Baudelaire, Huxley en Benjamin, de vertraging en verdieping van de gewaarwordingen onder invloed op filosofisch-poëtische wijze bezong, kan ik hier kort zijn. Het is fantastisch omdat cannabis de lustsensaties uitvergroot, intensifieert en ook een openheid voor experimenten in de hand werkt. Zoals je high of stoned als het ware in een muziekstuk kan kruipen dat je beluistert en je mentaal tussen de instrumenten kan bewegen, zo kan je onder de hoede van de Maharadja van Marihuana het kosmische van de liefde ervaren en beleven in een overgave zonder weerga, waarin tijd niet meer bestaat en tien minuten een eeuwigheid lijken of omgekeerd uren zijn verstreken voor je het beseft. Elke sensatie wordt uitvergroot en je geest wordt helemaal lichaam. Cannabis opent een tijdruimte waarin het spelen en delen van genot voorwereldlijk vanzelfsprekend is en de grenzen tussen het spirituele, affectieve en bestiale niet meer bestaan. Totale vervoering, vergaan van genot. Letterlijke ex-stasis: buiten zichzelf zijn, een vorm van immanente levitatie of innerlijke opstijging.   

Het kan natuurlijk ook misgaan met de roes als prelude tot de liefde: ladderzat lukt het natuurlijk ook niet om een fijnbesnaard pizzicato te tokkelen op en rond het lichaam van de geliefde. Drank is ook, zoals bekend, niet bevorderlijk voor de potentie, en zeker cannabis niet. Enzoverder enzovoort… De roes is en blijft altijd instabiel.  Een heel hoofdstuk, met ook wel wat trieste taferelen van huiselijk geweld en zo. Who is afraid of Virginia Woolf -toestanden: echtelieden die onder invloed van veel drank met alle mogelijke en onmogelijke wapens in elkaars ziel kerven. De acteurs uit de film deden dat ook met elkaars ziel in het echte leven naar verluidt. Scènes uit een huwelijksleven… ach, ach, ach… En toch, en toch: de erotiek, de roes en de kunsten, het blijft voor eeuwig een zalige Drievuldigheid. 

Blijkt bij nader onderzoek echter dat ‘Wein, Weib und Gesang’, geen theologische drie-eenheid is, maar een stilistische of linguïstische. De stijlfiguur heet een ‘hendiatris’, ofte drielingsformule, ook wel drieslag genoemd, als speciaal geval van het ‘hendiadyoin’ ofte tweelingsformule. Het krioelt in onze Germaanse talen van die tweelingsformules: in vuur en vlam, met raad en daad, haast en spoed, door weer en wind, met hebben en houden, gave en goed, met kop en schouders, met lijf en leden, en ga zo maar door.  Een vaste formule of staande uitdrukking als retorische versterker. De hendiatris (letterlijk: een uit drie) komt in het Nederlands veel minder voor. Bloed, zweet en tranen is zowat de enige die ik kon redden uit een lijst van Duitse voorbeelden op wikipedia, toen ik nog eens op mijn Duitse formule zat te zoeken. Maar mijn artificieel intelligente zoekmachine komt ook met horen zien en zwijgen, hoop, geloof en liefde aandraven en met vrijheid gelijkheid en broederschap, dus er zijn er wel wat. En ze wijzen op meer dan alleen retorische versterking, ze wijzen op betekeniskaders, wezenlijke zingeving en duiding in het teken van het drietal.

Inderdaad: op een dieper niveau is de drie-eenheid fascinerend als fundamenteel schema in het mens- en wereldbeeld van zowat alle culturen, van ying en yang over Hegel tot Jip en Janneke (ik schreef er in Van de grote woorden en de kleine dingen een heel stuk over, en droom eigenlijk van een heel boek over die alomtegenwoordigheid van triades in het menselijke denken). Onze formule is een goed voorbeeld van dergelijke drie-eenheid, ook en vooral omdat het echt ook een drie-eenheid is: de liefde bedrijven is een roes, muziek is een roes, roes is afrodisiacum par excellence, kunst is de beste verleidingstruc. Daarbij vergeleken verbleekt het dogma van de goddelijke Drievuldigheid als hocus-pocus, als kunst- en vliegwerk. Ze zijn niet zozeer onlosmakelijk als wel spiegelbeelden van elkaar, echo’s, zoals God de vader, God de zoon en God de heilige geest, drie zeer verschillende gestalten zijn van hetzelfde. Blasfemie past de erotomanie als gegoten, van de renaissancistische rederijkers tot de meest rauwe rock ’n roll. Amen. 

---

On the occasion of Valentine’s Day I publish a diptych—I found myself, once again, unable to choose: a romantic, elevated, almost rhapsodic text, a declaration of love disguised as a philosophical-anthropological meditation on the mythology of love, and a mischievous, anti-romantic ode to sex, drugs, and rock ’n’ roll. The synthesis I leave to the reader. For both poles—the exalted and the earthbound—must be thought together within love. Self-evident, perhaps, and yet… a daring venture in words. Both texts are a prepublication

Sex & Drugs & Rock & Roll’ (On Intoxication, and Eroticism)

“Women, drink, and song.” According to my memory, it was a motto of the rhetoricians of the renaissance and onwards, and I had retained it from my secondary-school classes in Dutch literature. Or so I thought. I found it a magnificent Trinity—not exactly pious, still less Holy, but certainly blessed, in the sense of full of bliss. I heard a roguish echo of it in one of the most infectious rock songs by Ian Dury, and indeed in the entire history of rock as far as I am concerned: Sex& Drugs & Rock & Roll. But I never found it on the internet. I had searched a hundred times already. Women, booze, and singing. That shouldn’t be so difficult!?

And then suddenly, one day, on the radio, I hear a Strauss waltz entitled Wein, Weib und Gesang. Bingo. I search again, and this time I find it indeed: ‘Wer nicht liebt Wein, Weib und Gesang, der bleibt ein Narr sein Leben lang.’ He who does not love wine, women, and song remains a fool his entire life.’ The saying is wrongly attributed to Luther; where it truly comes from remains unclear. Yet although there is no mention of rhetoricians anywhere, it is entirely possible that it circulated among those poetasters, those rhymesters of old, lending flavour to their tournaments and poetic pageants. That “fool” in the German phrase strikes me as somewhat arbitrary, but there is truth in it nonetheless: whoever spurns this blessed Trinity must surely be mad.

Disgustingly patriarchal, I hear feminists cry—a further objectification of women. And yes, they have a point. Luther was a macho, haha. But the rhetoricians too were men, of course, and must surely have known some variant of it, like ‘Wijntje, treintje, refreintje (little wine, little women, and a little refrain)… Yet when you think of Dury’s modern rendering, the patriarchal element vanishes at once. Sex and drugs and rock ’n roll is simply street language for the three great pleasures of life: eroticism, intoxication, and the domain of the muses—the arts. Eroticism, intoxication, and art are universal forces, not inherently sexist or macho. One may hope. Which is why I find Dury far superior as a battle cry or heraldic device than the German ur-version: ‘Sex and drugs and rock and roll / is all my brain and body need.’ A line I gladly quote to moralists, prudes, and ascetics.

Universal, and explicitly anti-dualist—or at least materialist, in the sense of anti-idealist. Energy is the only life, and it comes from the body, Blake wrote in the Proverbs of Hell. A prodigious supplier of one-liners, for me personally. Exuberance is beauty. It may be engraved on my grave. Though of course it cannot be true. Exuberance is excess, and beauty is harmony. It is a paradox masquerading as a tautology. Yet exuberance fits our triad of sex, drugs, and rock ’n roll like a glove.

That this Trinity is universal was confirmed for me by a delightful piece of evidence: an old, highly academic article on the same theme in Antiquity, specifically in the Assyrian empire (though I never found the time to read it—and where did I put that link?). But really, it exists in all times and cultures; it is undeniable that intoxication and love are natural companions. Also in the quatrains of the poet-astronomer Omar Khayyam wine and women are omnipresent. 

One of my old maxims concerning eroticism is that one needs twenty-four hours to make love. Precisely because this Trinity demands time: you must savor exhibitions, strolls, architecture, attend a concert or a film (all of which belong to the muses, to art, to song, to rock ’n roll), and then eat and drink and smoke, and so on and so forth (in short: drink and drugs). Only then, and only then, is lovemaking fully embedded in a festive atmosphere, and the violins of the lovers properly tuned (for the third element of the triad—sex—which is mentioned first because it remains the true stake, the true center).

Intoxicants help, for they are disinhibitors: they liberate people from routine and restraint. That is why they are aphrodisiacs. Mind you, not all aphrodisiacs are intoxicants. Aphrodisiacs would require an entire treatise unto themselves, but that would lead us too far afield. Let it suffice to say that they are substances that stimulate sexual behaviour. For centuries and across cultures they have captured the imagination. Often mythical and exotic, like the now-forbidden Spanish fly; often suggestive in shape, like oysters or asparagus. But they can also be resolutely local. On the markets of East Flanders, a friend once heard this cheeky sales pitch: ‘Van andyv’ wordt alles styf’ (Endive makes everything stand up.) Not an immortal verse, perhaps, but certainly original. And, at the very least, faintly amusing.

Alcohol and especially cannabis are well-known disinhibitors of libido. Lovemaking under the influence of cannabis would deserve an entire chapter of its own, but since I have already written at length on the pleasures of cannabis in my Little Aesthetics of Intoxication (from the book Archaeology of the Kick, unfortunately only available in Dutch), and—through the voices of Baudelaire, Huxley, and Benjamin—have sung the slowing and deepening of perception under its influence in philosophical-poetic terms, I may be brief here. It is marvellous because cannabis magnifies and intensifies sensations of pleasure, and fosters an openness to experiment. Just as, when high or stoned, one can enter into a piece of music and move mentally among its instruments, so too, under the patronage of the Maharaja of Marijuana, one may experience the cosmic dimension of love in an incomparable surrender, where time no longer exists and ten minutes seem an eternity—or hours have passed before one realizes it. Every sensation is magnified, and the mind becomes entirely body. Cannabis opens a time-space in which the sharing and playing of pleasure becomes primordial and self-evident, and the boundaries between the spiritual, the emotional, and the bestial dissolve. Total transport, dissolution in pleasure. Literal ec-stasy: standing outside oneself, a form of immanent levitation or inward ascent.

Of course, intoxication as a prelude to love can also go wrong: blind drunk, one cannot pluck a subtle pizzicato on and around the beloved’s body. Drink, as is well known, is no friend to potency—and cannabis is no exception. And so on and so forth. Intoxication remains inherently unstable. An entire chapter could be devoted to its darker scenes: domestic violence and the like. Who’s Afraid of Virginia Woolf? situations—spouses, under the influence of too much alcohol, carving into each other’s souls with every conceivable and inconceivable weapon. The actors in the film reportedly did the same in real life. Scenes from a marriage… ah, ah, ah… And yet, and yet: eroticism, intoxication, and the arts remain forever a blessed Trinity.

Closer inspection reveals that Wein, Weib und Gesang is not a theological Trinity, but a stylistic or linguistic one. The figure of speech is called a hendiatris, or triplet formula, a special case of the hendiadys, the twin formula. Our Germanic languages teem with such twin formulas: by fire and flame, by wind and weather, with might and main, goods and chattels, and so on. Fixed expressions serving as rhetorical intensifiers. The hendiatris (literally: one through three) is rarer in Dutch. Blood, sweat, and tears is nearly the only one I salvaged from a list of German examples on Wikipedia when I searched yet again for my German formula. But my artificially intelligent search engine also offers hear no evil, see no evil, speak no evil, as well as hope, faith, and charity, and liberty, equality, fraternity—so there are indeed several. And they point to more than mere rhetorical emphasis: they gesture toward frameworks of meaning, toward essential structures of human understanding under the sign of the triad.

Indeed, at a deeper level, the triad fascinates as a fundamental schema in the human and cosmic imagination across cultures—from yin and yang through Hegel. Our formula is a fine example of such a Trinity, and above all because it truly is one: lovemaking is intoxication, music is intoxication, intoxication is the aphrodisiac par excellence, art is the ultimate instrument of seduction, art brings us in a state of enthusiasm, outside ourselves. Compared to this, the dogma of the divine Trinity pales as hocus-pocus, as sleight of hand. They are inseparable mirror images of one another, echoes—like God the Father, God the Son, and God the Holy Spirit, three profoundly different manifestations of the same. Blasphemy fits erotomania like a glove, from the Renaissance rhetoricians to the rawest rock ’n roll. Amen.