Minneapolis en de dodelijke prijs van ontmenselijking

De voorbije weken werden Renée Good en Alex Pretti, beiden 37 jaar oud, in Minneapolis doodgeschoten tijdens federale immigratieacties. Op Pretti werden 10 kogels afgevuurd terwijl de man ongewapend op de grond lag. De twee moorden veroorzaken wereldwijd grote verontwaardiging en leiden in de VS tot grote protesten en een open conflict tussen federale diensten en lokale autoriteiten.

Dit gaat niet over ‘foute agenten’ maar over een apparaat dat steeds agressiever optreedt en zich steeds minder laat controleren. Deze doden zijn geen ‘accidenten’, maar het logische eindpunt van een proces van ontmenselijking dat daar aan de gang is. 

Ontmenselijking 

Het is verleidelijk om dit brutaal geweld af te doen als een exces van de Amerikaanse cultuur of de grillen van een autoritaire president. De waarheid is veel ongemakkelijker. Wat we in de VS zien, is de fysieke vertaling van een politiek klimaat dat migranten en mensen op de vlucht systematisch herleidt tot ‘het probleem’. En helaas zien we dat dit ook in Europa al lang de norm is geworden.

Zodra we mensen beschouwen als profiteurs, parasieten of een ‘tsunami’, wordt de stap naar fysiek geweld gevaarlijk klein

Zodra we in ons politiek discours mensen louter nog beschouwen als profiteurs, parasieten of een ‘tsunami’, wordt de stap naar fysiek geweld gevaarlijk klein. In een gepolariseerde wereld waar menselijkheid wijkt voor electorale scoringsdrift, wordt een kogel of een gewelddadige arrestatie een aanvaardbaar instrument.

We moeten niet naar de overkant van de oceaan kijken om slachtoffers van dit dodelijke beleid te vinden. In België dragen we de littekens van Semira Adamu. In 1998 stierf zij nadat rijkswachters haar met een kussen verstikten tijdens een gedwongen uitwijzing. Een techniek die de autoriteiten destijds nog als "volkomen legitiem" verdedigden.

Twintig jaar later stierf de tweejarige Mawda door een politiekogel tijdens een dolle achtervolging op een bestelwagen vol vluchtelingen. Deze drama’s zijn geen incidenten, maar de gevolgen van een beleid dat mensen opjaagt als wild. 

De voortdurende jacht op mensen zonder papieren creëert een klimaat waarin de waarde van een migrantenleven devalueert tot een administratieve last die moet worden geëlimineerd.

Europa’s vuile werk in de achtertuin

Terwijl de VS een muur bouwt aan de grens met Mexico, hanteert de Europese Unie een nog cynischer strategie: de ‘externalisering’. We besteden de wreedheid uit aan landen aan de buitengrens. Via miljardendeals met autoritaire regimes in Tunesië, Egypte en Libië laten we anderen het vuile werk opknappen, ver weg van de kritische blikken van onze eigen burgers.

We financieren de kustwacht van dictaturen die migranten de woestijn in drijven of in martelkampen opsluiten

We financieren de kustwacht van dictaturen die migranten de woestijn in drijven of in martelkampen opsluiten. Zolang de cijfers in Brussel maar dalen, knijpt Europa beide ogen dicht voor de grove mensenrechtenschendingen die met ons belastinggeld worden gefinancierd.

De Middellandse Zee is ondertussen een veel dodelijker grens dan de beruchte grens tussen Mexico en de VS. Jaarlijks laten meer dan 3000 asielzoekers het leven bij hun oversteek naar Europa. 

Migratie en kapitaal

Waarom houden we dit gewelddadige systeem in stand? Omdat migratie in wezen een structureel product is van het wereldwijde kapitalisme. Dit systeem creëert ongelijkheid, oorlog en klimaatschade, waardoor mensen moeten vertrekken. Tegelijk trekken rijke landen arbeidskrachten aan die ze nodig hebben, maar houden ze anderen buiten. Zo ontstaat een systeem van ‘gewenste’ en ‘ongewenste’ migratie.

Dit mechanisme dient de maximale winst. De ‘reserve’ aan kwetsbare mensen zonder papieren is uiterst nuttig voor sectoren als de bouw, schoonmaak en landbouw. Het houdt de lonen laag en creëert een rechteloze klasse die gemakkelijk kan worden uitgebuit. Tegelijkertijd wordt de angst voor de migrant gevoed om de werkende klasse onderling te verdelen.

Wanneer arbeiders vrezen voor hun eigen sociale zekerheid, is de migrant een gemakkelijke zondebok

Door de migrant aan te wijzen als de ‘profiteur’, voorkomen regeringen dat burgers naar boven kijken, naar de ware profiteurs van het systeem. De ontmenselijking in Minneapolis en de pushbacks aan onze grenzen dienen hetzelfde doel: het normaliseren van uitsluiting om de status quo van de machtige minderheid te beschermen.

Wanneer arbeiders vrezen voor hun eigen sociale zekerheid, is de migrant een gemakkelijke zondebok. Extreemrechtse partijen maken hier gretig gebruik van, maar ook de zogenaamde centrumpartijen schuiven steeds verder op naar rechts in een race om het strengste asielbeleid. Het resultaat is een traag hellend vlak richting volledige ethische blindheid.

Alternatief 

Wat is het alternatief? Dat begint bij het creëren van legale migratiekanalen. Als Europa laagbetaalde arbeid nodig heeft, moet dit legaal en met volledige rechten gebeuren. Dit voorkomt loondumping en haalt mensen uit de klauwen van smokkelaars. 

Tegelijkertijd moet Europa stoppen met het voeren van oorlogen en het steunen van dictaturen die mensen dwingen tot vluchten. Als Europa mee oorlogen aanwakkert of laat aanslepen, kan het de opvang niet zomaar afschuiven op buurlanden. Voor Oekraïne hebben we getoond dat we wél mensen kunnen opvangen, het kán dus.

De doden in Minneapolis tonen wat er gebeurt als je een samenleving laat wennen aan het idee dat sommige levens minder tellen

Met de herkomstlanden moeten we werken aan langdurige en eerlijke relaties. We moeten ook serieus investeren in opvang in de regio. Landen als Libanon en Kenia vangen veruit de meeste mensen op, maar precies daar knijpen we de middelen dicht. Als er één les uit de Turkije-deal overeind blijft, dan is het deze: degelijke financiering maakt wél een verschil.

Wake-up call voor Europa

De doden in Minneapolis tonen wat er gebeurt als je een samenleving laat wennen aan het idee dat sommige levens minder tellen. Vandaag zijn het migranten zonder papieren. Morgen, zoals in Minneapolis, burgers die, solidair zijn of ‘in de weg staan’.

We moet echt niet denken dat Europa zoveel beter is dan de VS. We moeten ons eerder de vraag stellen hoeveel doden we uit het zicht houden: in de woestijn, op zee, in detentie, in achtervolgingen, bij uitzettingen. En hoeveel politieke carrières gebouwd worden op de belofte van ‘het strengste beleid ooit’.

Als we niet willen eindigen met Minneapolis-scènes op onze straten, moeten we nu stoppen met ontmenselijken

Als we niet willen eindigen met Minneapolis-scènes op onze straten, moeten we nu stoppen met ontmenselijken. Geen uitbesteding van geweld. Geen normalisering van pushbacks. Geen taal die mensen tot plaag herleidt. Het alternatief heet simpelweg: gelijke rechten, veilige routes, en een beleid dat menselijkheid niet als luxe behandelt.