De digitale euro: een Europees schild tegen de VS
De plannen voor het invoeren van de digitale euro zijn al vergevorderd. De Europese Raad is voor. Enkel het Europees Parlement moet het plan nog bespreken, en dat kan binnen enkele maanden gebeurd zijn. De ECB, de Europese Centrale Bank in Frankfurt zal de knoop doorhakken.
Dit nieuwe betaalmiddel kan ons leven flink veranderen, het is dus best opmerkelijk dat de nationale politiek, iets verderop aan de Wetstraat, er amper over spreekt. De website van de federale overheid meldt bij het zoekwoord ‘digitale euro’: ‘Geen resultaten voldoen aan je zoekopdracht’.
Waarom zo weinig aandacht voor de 'digitale euro'?
Veel mensen zijn de bankencrisis van 2008 nog niet vergeten. Sindsdien creëren private banken nog altijd geld wanneer ze kredieten verstrekken. Dat leidt tot een steeds grotere hoeveelheid ‘bankengeld’ in omloop, met mogelijke gevolgen voor schulden, vastgoedprijzen en financiële stabiliteit. Tegelijk groeit de bezorgdheid over hoe beslissingen in de VS - zoals rente- en valutabeleid - ook hier indirect invloed kunnen hebben.
Net daarom zou je verwachten dat de digitale euro breder besproken wordt, maar in de programma’s van onze nationale partijen komt het amper aan bod. Wat meer aandacht en publiek debat kan geen kwaad.
Wero versus de digitale euro
Tegelijk wordt er in de Europese wandelgangen druk gelobbyd. Commerciële banken hebben veel belang bij het handhaven van de status quo. Ze proberen de komst van de digitale euro de pas af te snijden met een eigen financieel product, de Wero. Dat is een uitbreiding van het Payconiq dat we nu kennen.
Bij de omzetting van Payconiq naar Wero verandert niets aan de status van je bezit: het blijft een vorm van privaat geld. De digitale euro daarentegen krijgt een stabielere status. Het is net als een papieren bankbiljet publiek geld.
Wie wil, zet tegen 2030 een bedrag op zijn nieuwe zichtrekening, rechtstreeks bij de Europese Centrale Bank in Frankfurt, en kan er overal mee betalen. Je nieuwe eurogeld komt dan op een chipkaart (zoals nu je rittensaldo op een MoBIB-kaart) of je zet het in je gsm.
Je bezit wordt daarop getokeniseerd: een beveiligingsvorm die geld omzet in een waardecode die alleen betekenis heeft binnen een beschermd systeem. Je geld bij de ECB zal trouwens net zo renteloos zijn als je huidige zichtrekening maar je hele saldo is wel gegarandeerd opeisbaar. Het wordt niet belegd.
Geen privaat, maar publiek geld
“Wero is net zo veilig en betrouwbaar als je gewend bent”, zeggen de commerciële banken. Maar het volledige verhaal is dat de digitale euro nog “een tikkie veiliger” zal zijn, omdat het geen privaat maar publiek geld is.
De gezamenlijke banken in Europa proberen de digitale euro dus voor te zijn met de Wero. Ze gebruiken daarbij woorden, de kleur en symbolen van de Europese Unie. Door in de merknaam ‘we’ en ‘euro’ samen te voegen wordt er een gevoel van collectiviteit geschapen. Toch blijft de Wero een privaat initiatief.
Geldschepping
Het verschil tussen publiek en privaat geld is wel degelijk van belang. Publiek geld is meteen en onbeperkt opvraagbaar, rechtstreeks bij de ECB zelf. Privaat geld dat je onderbrengt bij een commerciële bank is juridisch niet je eigendom, maar een schuldvordering op je bank. Zou iedereen een groot deel van zijn saldo ineens komen opeisen dan ontstaat er een probleem, want de banken hebben het grotendeels vastgezet in uitstaande leningen.
Het systeem vertrouwt er dus op dat niet iedereen zijn saldo opeist aan de bankautomaat. Momenteel circuleert er opgeteld 8,6 biljoen euro waarvan het merendeel niet meteen opeisbaar is. Daarvoor zijn er niet eens genoeg bankbiljetten.
Je tegoed bij de bank dient dus als onderpand. Banken kunnen dankzij hun kredietverlening ‘geld erbij maken’ dat daarmee ook door iemand anders kan worden uitgegeven. Op die manier neemt de totale geldhoeveelheid op papier toe. Deze digitale boekhoudkundige operatie heet geldschepping.
Straks zijn er drie betaalvormen: contant, via je bankrekening en de digitale euro
Commerciële banken zien de digitale euro als concurrent. En ook grote betalingsinstellingen als Visa en Mastercard raken een stukje van hun markt kwijt zodra we met de digitale euro gaan betalen. Ze oogsten ook minder betalingsdata: informatie over onze transacties is dan niet meer verhandelbaar.
Bij betalingen met de digitale euro verschuift er wel geld van de ene naar de andere ECB-rekening, maar de banken zijn geen tussenpersoon meer en ze kunnen niet bij die transactiedata.
Concentratie
Op steeds meer terreinen werken de grote banken samen. Ze fuseren, worden groter en groter en ze weren nieuwkomers op de markt. De vier grootste (KBC, Belfius, ING en BNP Paribas Fortis) hebben samen Itsme geïntroduceerd.
Ze verkopen die dienst ook aan verzekeraars en zelfs aan de overheid als identificatiemiddel. Nog even en niemand kijkt er nog van op dat je als burger je identiteit via een privaat middel moet aantonen. Overheid en markt lijken te versmelten.
Dat de vier systeembanken een belang hebben bij meer digitale betalingen zal duidelijk zijn. Ze sluiten tal van kantoren en ze hebben de afgelopen jaren via Batopin het merendeel van onze betaalautomaten gesloten.
Dat heet een gevolg te zijn van het toenemende digitale betaalverkeer maar het verdwijnen van bankbiljetten uit onze portemonnee heeft ook als oorzaak dat cash minder toegankelijk wordt gemaakt. Batopin verklaart trots dat er geldautomaten worden ‘geopend’, maar een koel feit is dat er van de bijna zesduizend uit 2021 binnenkort nog maar ruim duizend over zijn.
Overheid en markt lijken te versmelten
Een half miljoen Belgen moet straks minimaal een uur stappen om een Bancomat te vinden. Minimaal, want de banken berekenen de afstand van vijf kilometer via de lucht. Op steeds meer plekken, zoals in de bus, bij snelwegtoiletten en bij parkeer- en verkoopautomaten is cash afgeschaft. In supermarkten is er soms nog maar één kassa voor cash en worden honderdeurobiljetten vaak geweigerd.
Met de invoering van de digitale euro zal het belang van cash echter nog minder groot worden. De digitale euro moet namelijk overal geaccepteerd worden en wordt een wettig betaalmiddel dat ook werkt bij verstoringen.
Too big to fail
De opmars van digitaal betaalgemak helpt niet de onstuimige groei van private geldcreatie in te dammen. De voorstanders van publiek geld vinden dat we daardoor in de gevarenzone zitten. Zo wijzen de initiatiefnemers van de ngo ‘Ons Geld’ erop dat nu al zo’n 90 procent van onze geldhoeveelheid bestaat uit bankgeld: “Dit zorgt voor inflatie, hoge huizenprijzen, meer ongelijkheid en instabiliteit.
Geld komt niet terecht op plekken in de reële economie waar het nodig is, maar hoopt zich juist steeds verder op waar meer dan genoeg is. Dit concentreert macht en welvaart en ondermijnt de democratie en samenleving.”
Gaat een kleine bank failliet dan heb je een garantiestelsel om het vertrouwen te steunen. Maar valt een systeembank om, dan weten we nog van de bankencrisis dat deze andere bankreuzen kan meetrekken in zijn val. Omdat systeembanken too big to fail zijn moest de publieke sector, lees de belastingbetaler, na ‘2008’ opdraaien voor het speculatieverlies. De miljardenschuld van Dexia-bank is anno 2026 nog steeds niet afgelost.
Afhankelijkheid
En dan is er nog een groeiend probleem dat de komst van de digitale euro kan oplossen: onze onderhorigheid aan buitenlandse financiële dienstverleners. Marktleiders als Visa en Mastercard domineren het betalingsverkeer. Velen vinden die ontwikkeling niet gezond, ook niet voor de privacy.
De digitale euro vormt op deze ontwikkeling een antwoord: er vindt geen handel plaats in je betalingsdata, de digitale euro is net zo anoniem als papiergeld, is ook geschikt voor instantbetalingen tussen burgers onderling en werkt zonder tussenpersoon. Het is een geldvorm die zelfs offline werkt. Je kunt er dus ook mee betalen als het internet platligt, bij sabotage en bij stroomuitval.
Daarnaast moet de digitale euro overal geaccepteerd worden als wettig betaalmiddel, in de winkel en via internet. Niet alleen in België, maar in het hele eurogebied. Zonder transactiekosten. De wettelijke acceptatieplicht van de digitale euro gaat straks ook gelden voor bankbiljetten. Bordjes met ‘cards only’ mogen dan niet meer.
Als Trump besluit om ons betalingsverkeer te saboteren, dan hoeft hij maar met een pennenstreek een executive order te signeren
Er gingen al jaren van voorbereiding aan vooraf, maar er is ook een actuele reden voor het invoeren van een digitale euro. Als het genie Trump in zijn presidentiële wijsheid besluit om ons betalingsverkeer te saboteren, dan hoeft hij maar met een pennenstreek een executive order te signeren. De kans is groot dat Visa, Mastercard en ook techreuzen als Google-Pay, Amazon en Apple-Pay braaf volgen wat hij beveelt.
En dat dat soort bedrijven daartoe bereid zijn, is al aangetoond. Er zijn sinds begin januari 2026 al elf juristen van het Internationaal Strafhof in Den Haag op last van de Trump-regering afgesloten van hun e-mail en banktegoed vanwege hun arrestatiebevel tegen Benjamin Netanyahu.
En de Belgische grootbanken? Die zijn geen haar beter. Ze werken bijvoorbeeld gedwee mee aan de VS-boycot van Cuba, zelfs bij betalingen aan humanitaire doelen. Van Viva Salud, een Brusselse mensenrechten-ngo die kritiek had op de beleggingen van BNP-Paribas in Israël werd eenzijdig de bankrekening opgezegd. Zonder uitleg of excuus. We moeten daar niet licht over denken.
Bankenlobby
De digitale euro betekent een extra betalingsmogelijkheid voor de burger en een voordeel voor de collectiviteit. Het betekent minder afhankelijkheid van grote techbedrijven en minder kans op afpersing door de VS. Daarnaast betekent het een toenemend belang van de euro tegenover de hegemonie van dollar. Met een digitaal alternatief hoeven we minder beducht te zijn voor monetaire chantage door Amerikaanse internetreuzen, want de digitale euro moet draaien op Europese techniek.
De banken propageren het Europese publieke betaalmiddel vooralsnog niet. Ze lobbyen er in Brussel zelfs tegen. Over het gevaar van de toenemende geldschepping reppen ze helemaal niet in hun lobbyverklaring. Om de impact van de digitale euro te kunnen beheersen willen sommigen zelfs dat je als burger niet meer dan 3.000 euro op je nieuwe betaalrekening bij de ECB in Frankfurt zou mogen zetten. De liberale aap komt uit de mouw: keuzevrijheid kent grenzen.
Privaat bankgeld heeft als functie dat het economische innovatie prikkelt. Publiek geld schraagt het vertrouwen in het betalingsverkeer en zorgt voor stabiliteit. Een scheiding tussen spaar- en zakenbanken zal die ontwikkeling ook versterken. Het is belangrijk dat de politiek daar balans in weet aan te brengen, dat is geen taak die in veilige handen is van banken.
Daarom zou het goed zijn als ook onze politieke partijen zorgen voor een openbare discussie over de komst van de digitale euro. Het gesprek met de Europese beslissers in Brussel en met de ECB in Frankfurt moeten we niet aan lobbyisten overlaten.
