"VS-agressie tegen Venezuela stoppen, is essentieel voor voortbestaan mensheid"
Mijnheer de voorzitter,
Geachte leden van de Veiligheidsraad,
De vraag waarover de Raad vandaag bijeenkomt, betreft niet het karakter van de regering van Venezuela. De vraag is of een lidstaat – door middel van geweld, dwang of economische verstikking – het recht heeft om de politieke toekomst van Venezuela te bepalen, of controle uit te oefenen over zijn beleid.
Deze vraag raakt rechtstreeks aan artikel 2, lid 4, van het Handvest van de Verenigde Naties, dat het gebruik van, of de dreiging met geweld tegen de territoriale integriteit of politieke onafhankelijkheid van een staat verbiedt.
De Raad moet beslissen of dat verbod gehandhaafd blijft, of wordt opgegeven. Het opgeven ervan zou zeer ernstige gevolgen hebben.
Regime-veranderingen
Sinds 1947 hebben de Verenigde Staten in hun buitenlands beleid herhaaldelijk gebruik gemaakt van geweld, geheime acties en politieke manipulatie om regime-veranderingen in andere landen te bewerkstelligen. Dit is een goed gedocumenteerd historisch feit. In haar boek Covert Regime Change (2018) documenteert politicoloog Lindsey O'Rourke zeventig pogingen tot regimeverandering door de VS tussen 1947 en 1989 alleen al.
Deze praktijken zijn niet gestopt aan het einde van de Koude Oorlog. Sinds 1989 voerden de Verenigde Staten meerdere operaties uit met het oog op regimewisseling zonder mandaat van de VN-Veiligheidsraad. Voorbeelden zijn Irak (2003), Honduras (2009), Libië (2011), Syrië (vanaf 2011), Oekraïne (2014) en Venezuela (vanaf 2002)
De gebruikte methoden zijn bekend en goed gedocumenteerd. Ze omvatten openlijke oorlogsvoering, geheime inlichtingenoperaties, het aanwakkeren van onrust, steun aan gewapende groeperingen, manipulatie van de massamedia en sociale media, omkoping van militaire en civiele functionarissen, gerichte moorden en economische oorlogsvoering met als doel het maatschappelijke leven te ontwrichten.
Deze maatregelen zijn illegaal volgens het Handvest van de Verenigde Naties. Ze leiden meestal tot aanhoudend geweld, dodelijke conflicten, politieke instabiliteit en groot leed onder de burgerbevolking.
Het geval van Venezuela
De recente handelingswijze van de Verenigde Staten ten aanzien van Venezuela is duidelijk. In april 2002 was de Verenigde Staten op de hoogte van en stemden ze in met een poging tot staatsgreep tegen de Venezolaanse regering.
In de jaren 2010 financierden de Verenigde Staten organisaties die betrokken waren bij anti-regeringsprotesten, met name in 2014. Toen de regering hard optrad tegen de protesten, reageerde de VS met een reeks sancties. In 2015 verklaarde president Barrack Obama dat Venezuela “een ongebruikelijke en buitengewone bedreiging vormt voor de nationale veiligheid en het buitenlands beleid van de Verenigde Staten”.
In 2017 heeft president Trump tijdens een diner met Latijns-Amerikaanse leiders in de marge van de Algemene Vergadering van de VN, openlijk gesproken over de mogelijkheid dat de VS Venezuela zou binnenvallen om de regering omver te werpen. Tussen 2017 en 2020 legden de VS vergaande sancties op aan de staatsoliemaatschappij. De olieproductie daalde tussen 2016 en 2020 met 75 procent, en het reële bbp per hoofd van de bevolking daalde met 62 procent.
De Algemene Vergadering van de VN heeft herhaaldelijk met overweldigende meerderheid, dergelijke unilaterale dwangmaatregelen afgewezen. Volgens het internationaal recht heeft alleen de Veiligheidsraad de bevoegdheid om dergelijke sancties op te leggen.
Op 23 januari 2019 erkenden de Verenigde Staten eenzijdig Juan Guaidó als “interim-president” van Venezuela en op 28 januari 2019 bevroren ze ongeveer 7 miljard dollar aan Venezolaanse staatsactiva in het buitenland, en gaven ze Guaidó zeggenschap over een deel van die activa. Deze acties maken deel uit van een voortdurende poging van de Verenigde Staten om het regime in Venezuela te veranderen.
Het afgelopen jaar hebben de Verenigde Staten bombardementen uitgevoerd in zeven landen. Telkens zonder goedkeuring van de Veiligheidsraad, en zonder dat dit gebeurde uit legitieme zelfverdediging zoals omschreven in het VN-Handvest. De landen die het doelwit waren, zijn Iran, Irak, Nigeria, Somalië, Syrië, Jemen en nu dus Venezuela.
In de afgelopen maand heeft president Trump directe dreigementen geuit tegen ten minste zes VN-lidstaten, waaronder Colombia, Denemarken, Iran, Mexico, Nigeria en natuurlijk Venezuela. Deze dreigementen zijn samengevat in bijlage I bij deze verklaring.
Wat staat er vandaag op het spel
De vraag waarover de leden van de Veiligheidsraad zich buigen, is niet hoe ze Nicolás Maduro moeten beoordelen. De Raad wordt niet gevraagd om te beoordelen of de recente aanval van de VS en de voortdurende zeeblokkade van Venezuela leiden tot vrijheid of tot onderwerping.
De leden van de Raad worden gevraagd het internationaal recht te verdedigen. En met name het Handvest van de Verenigde Naties.
De realistische school van internationale betrekkingen, die door Amerikaans politicoloog John Mearsheimer goed wordt verwoord, beschrijft de toestand van internationale anarchie treffend als “de tragedie van de grootmachtpolitiek”. Realisme is dus een beschrijving van de geopolitiek, geen oplossing voor vrede. De conclusie ervan is dat internationale anarchie tot tragedie leidt.
In de nasleep van de Eerste Wereldoorlog werd de Volkenbond opgericht om door toepassing van het internationaal recht deze tragedie te vermijden. Toch slaagden de leidende naties van de wereld er in de jaren dertig niet in het internationaal recht te verdedigen, wat leidde tot een nieuwe wereldoorlog.
De Verenigde Naties kwamen uit die catastrofe voort als de tweede grote poging van de mensheid om het internationaal recht boven anarchie te stellen. In de woorden van het Handvest werd de VN opgericht “om toekomstige generaties te behoeden voor de gesel van oorlog, die tweemaal in ons leven de mensheid onnoemelijk leed heeft gebracht”.
Aangezien we ons in het nucleaire tijdperk bevinden, mag een mislukking zich niet herhalen. De mensheid zou ten onder gaan. Er zou geen derde kans zijn.
Wat Veiligheidsraad moet doen
Om zijn verantwoordelijkheden van het Handvest na te komen, moet de VN-Veiligheidsraad de volgende maatregelen goedkeuren:
1. De Verenigde Staten moeten onmiddellijk alle expliciete en impliciete dreigingen met, of gebruik van, geweld tegen Venezuela staken en stopzetten.
2. De Verenigde Staten moeten hun zeeblokkade en alle daarmee in verband houdende dwangmaatregelen die zonder toestemming van de Veiligheidsraad zijn genomen, beëindigen.
3. De Verenigde Staten moeten hun strijdkrachten onmiddellijk terugtrekken van het grondgebied van Venezuela en uit de omgeving daarvan, met inbegrip van inlichtingendiensten, marine-, luchtmacht- en andere vooruitgeschoven middelen die voor dwangdoeleinden zijn ingezet.
4. Venezuela moet zich houden aan het Handvest van de Verenigde Naties en aan de mensenrechten die worden beschermd in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens.
5. De secretaris-generaal benoemt onmiddellijk een speciale gezant, die de opdracht krijgt om met de relevante Venezolaanse en internationale belanghebbenden in gesprek te gaan en binnen veertien dagen verslag uit te brengen aan de Veiligheidsraad met aanbevelingen die in overeenstemming zijn met het Handvest van de Verenigde Naties, en de Veiligheidsraad blijft zich prioritair over deze kwestie buigen.
6. Alle lidstaten onthouden zich van eenzijdige dreigementen, dwangmaatregelen of gewapende acties die buiten het gezag van de Veiligheidsraad worden ondernomen, in strikte overeenstemming met het Handvest.
Tot slot
Mijnheer de voorzitter, geachte leden,
Vrede en het voortbestaan van de mensheid hangen af van de vraag of het Handvest van de Verenigde Naties een levend instrument van internationaal recht blijft, of in irrelevantie vervalt.
Dat is de keuze waarvoor deze Raad vandaag staat.
Dank u wel.
Jeffrey Sachs is hoogleraar aan Colombia University en was financieel adviseur van verschillende Zuid-Amerikaanse en Oost-Europese regeringen. Hij was ook speciaal adviseur van de secretarissen-generaal van de VN Koffi Annan en Ban Ki-Moon. Dit artikel verscheen eerder op Other News. De vertaling is van Gaston Van Dyck.
