De Wever stuurt Belgische militairen naar Oekraïne: een gevaarlijk spel met nucleair vuur
Afgevaardigden van zo’n 35 landen, waaronder 27 staatshoofden en regeringsleiders -ook Oekraïense president Zelensky, de Britse premier Starmer, de Duitse bondskanselier Merz en de Belgische premier De Wever werden ontvangen op het Élysée door de Franse president Emmanuel Macron.
VS-president Trump en zijn minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio, hadden het te druk met andere zaken, zoals de kidnapping van een staatshoofd in Venezuela en het enteren van schepen op volle zee. In hun plaats werden Speciaal Gezant Steve Witkoff en Jared Kushner, de schoonzoon van president Trump en mede-architect van het etnische zuiveringsplan in Gaza, afgevaardigd.
De conclusie van de top van welwillenden was een draaiboek om Kiev, in het geval van een staakt-het-vuren/vredesakkoord met Rusland, op lange termijn te versterken met “robuuste” veiligheidsgaranties. Deze garanties omvatten onder meer de inzet van een multinationale strijdmacht in Oekraïne en bindende steuntoezeggingen in het geval van een nieuwe Russische aanval.
De olifant in de kamer – Trumps recente dreiging om Groenland in te lijven – werd angstvallig ongenoemd gelaten
Keir Starmer verklaarde dat zijn land en Frankrijk, na een staakt-het-vuren, militaire hubs zullen opzetten in heel Oekraïne en “beschermde faciliteiten zullen bouwen voor wapens en militair materieel ter ondersteuning van de Oekraïense defensiebehoeften”. Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Oekraïne ondertekenden dinsdag een afzonderlijke intentieverklaring waarin deze plannen nader worden uitgewerkt.
De door Europa geleide multinationale strijdmacht ter afschrikking van Rusland moet land-, lucht- en zeecomponenten omvatten. Frankrijk en het VK verklaarden al bereid te zijn troepen te sturen, maar de meeste andere leden van de coalitie – waaronder Duitsland – stellen zich voorlopig terughoudend op wat het ontplooien van soldaten ter plaatse betreft.
Premier Bart De Wever liet dinsdagavond optekenen dat ons land zal bijdragen aan de Europese troepenmacht na een staakt-het-vuren in Oekraïne. België zou onder meer de marine en luchtmacht ter beschikking stellen en is zelfs bereid militairen te sturen.
Andere landen stelden voor NAVO-vliegtuigen in te zetten om het Oekraïense luchtruim te bewaken, terwijl Turkije ermee heeft ingestemd het maritieme onderdeel van de troepenmacht te leiden met het oog op de beveiliging van de Zwarte Zee.
Hoe dan ook vereist de inzet van troepen in het buitenland, in België en andere Europese landen, de goedkeuring van het parlement.
De VS welwillend?
De VS maakt officieel geen deel uit van de Coalitie van Welwillenden, maar desondanks hoopten de Europese aanwezigen dat Washington de slotverklaring mee zou ondertekenen. Met dat doel voor ogen werd de olifant in de kamer – Trumps recente dreiging om Groenland in te lijven – angstvallig ongenoemd gelaten.
Het mocht niet baten: de VS ondertekende niet. Al wordt in de slotverklaring wel gesteld dat het mechanisme voor het monitoren en verifiëren van een eventueel staakt-het-vuren geleid zal worden door de VS, maar er staan geen beloften in dat Washington Oekraïne zal blijven beschermen of ondersteunen.
De veiligheidsgaranties lijken het net nog moeilijker te maken om een staakt-het-vuren te bereiken
De VS-deelname aan de multinationale strijdmacht, evenals expliciete verbintenissen dat de VS deze strijdmacht zou ondersteunen op het gebied van inlichtingen en logistiek indien ze wordt aangevallen, werden zelfs expliciet geschrapt uit de gelekte ontwerpverklaring over veiligheidsgaranties in Oekraïne.
Trump zou Zelensky wel enige VS-veiligheidsgaranties beloofd hebben tijdens hun ontmoeting in het presidentieel buitenverblijf Mar-a-Lago op 28 december vorig jaar, al is niet duidelijk wat er concreet uit hun gesprekken is gekomen.
Veiligheidstoezeggingen van de VS onder de onbetrouwbare Trump, die herhaaldelijk heeft benadrukt dat Europa zelf voor zijn veiligheid moet instaan en inmiddels zelfs dreigt met de inlijving van Groenland, zouden Europese leiders sowieso weinig vertrouwen mogen inboezemen.
Kar voor het paard
Ten eerste is er nog helemaal geen staakt-het-vuren met Rusland. Het lijkt logischer om allereerst gezamenlijk tot zo’n onderhandeld akkoord te proberen komen.
Veiligheidsgaranties zouden moeten behandeld worden bij de gesprekken over een staakt-het-vuren en erna gedetailleerder worden uitgewerkt in een onderhandeld vredesakkoord. De veiligheidsgaranties die nu werden ‘overeengekomen’, lijken het net nog moeilijker te maken om zo’n staakt-het-vuren te te bereiken.
Daar zijn meerdere redenen voor. De veiligheidsgaranties bouwen voort op het – eveneens zonder Rusland tot stand gekomen – raamwerk voor vrede van Oekraïne en zijn westerse bondgenoten, waarnaar in de pers vaak onterecht verwezen wordt als het 20-puntenplan. Verschillende uitgangspunten ervan worden door Moskou verworpen. Rusland ziet het dan ook eerder als een ultimatum dan als een vredesbemiddelingsvoorstel.
België, als hoofdkwartier van zowel de NAVO als de Europese Unie wordt zo blootgesteld aan een mogelijke nucleaire aanval
Ook de tamelijk gedetailleerde recente veiligheidsgaranties voor Oekraïne stellen Moskou eerder voor verregaande voldongen feiten, dan dat ze voer bieden voor onderhandelingen over een gezamenlijke naoorlogse veiligheidsarchitectuur.
Een mogelijk Oekraïens lidmaatschap van de NAVO was een van de belangrijkste achterliggende aanleidingen voor deze agressieoorlog en wordt als een absolute rode lijn beschouwd door Moskou. De aanwezigheid van een aanzienlijke troepenmacht van Europese NAVO-lidstaten in buurland Oekraïne, zou de facto precies neerkomen op een nieuwe uitbreiding van de NAVO richting Rusland.
Uitbreiding van de oorlog tot heel Europa
Bovendien omvatten de ‘juridisch bindende’ veiligheidsgaranties ter ondersteuning van Oekraïne in de slotverklaring van 6 januari, “het gebruik van militaire capaciteiten”. Dit kan geïnterpreteerd worden als een collectief verdedigingsmechanisme gelijkaardig aan Artikel 5 van het NAVO-handvest.
Dat artikel stelt dat een gewapende aanval op één NAVO-lid wordt beschouwd als een aanval op alle NAVO-leden, waarbij deze leden het aangevallen land collectief te hulp moeten schieten – zelfs via militair geweld. Gezien de kans groot is dat een staakt-het-vuren erg wankel zou uitvallen, zou dit ons gevaarlijk dicht bij een potentiële rechtstreekse oorlog tussen de betrokken NAVO-landen en Rusland brengen.
Voor België zou dat kunnen leiden tot een algemene mobilisatie. Bovendien zou ons land als hoofdkwartier van zowel de NAVO als de Europese Unie worden blootgesteld aan een mogelijke nucleaire aanval. De Belgische toezegging om troepen te leveren is dus een beslissing die zeer verregaande gevolgen kan hebben.
Bij de wapenproducenten zal de champagne op de nieuwjaarsrecepties rijkelijk vloeien
De veiligheidsgaranties in de slotverklaring van Parijs maakt het in theorie dus mogelijk voor Oekraïne om beroep te doen op een soort Artikel 5-mechanisme zonder officieel deel uit te maken van de NAVO. Niet alleen bouwt dit een groot risico in op toekomstige militaire escalatie, vanuit Russisch oogpunt is het een extra argument om Oekraïne in alles – behalve de naam – als een NAVO-lidstaat te gaan beschouwen.
Zeker als je de laatste veiligheidsgarantie in de slotverklaring leest: intentie om de langdurige defensiesamenwerking tussen de ondertekende Europese landen en Oekraïne te verdiepen.
“We zijn overeengekomen dat we de wederzijds voordelige defensiesamenwerking met Oekraïne zullen blijven ontwikkelen en verdiepen, onder meer door training, gezamenlijke productie binnen de defensie-industrie (waarbij ook gebruik wordt gemaakt van relevante Europese instrumenten) en inlichtingensamenwerking.”
Galopperende militarisering
Dit punt past volledig in de militariseringsgolf die Europa vandaag in zijn greep heeft. Nog voor deze oorlog nog maar een begin van een einde kent, wordt de naoorlogse Europese veiligheidsarchitectuur al volledig gebaseerd op militaire slagkracht en een bewapeningswedloop. Geen sprake van gemeenschappelijke veiligheid en vertrouwenwekkende maatregelen.
Deze aanpak is niet duurzaam, houdt een permanent risico in op militaire escalatie. Bovendien vormt ze een gevaar voor de menselijke veiligheid omdat grote overheidsbedragen afgeleid worden naar militarisering in plaats van naar noodzakelijke investeringen in welzijn, klimaatmaatregelen, armoede- en ongelijkheidsbestrijding, enz.
Bij de wapenproducenten daarentegen zal de champagne op de nieuwjaarsrecepties rijkelijk vloeien.
