Kerstcadeau van Arizona: controles en sneller ontslag voor langdurig zieken
Zonder veel publiek debat stemde het federaal parlement op 18 december de dikke bundel maatregelen rond langdurige ziekte, die op 1 januari al van kracht zijn. Volgens het ACV kiest de regering hiermee voor het "goedkoop en snel afschrijven van zieke werknemers".
Zowel de mensen die dit beleid op het terrein moeten opvolgen als diegenen die er de gevolgen van dragen, worden binnen twee weken geconfronteerd met ingrijpende regels. De uitwerking van dit beleid is voor een groot deel nog onduidelijk, wat voor veel onzekerheid zorgt op de werkvloer.
Het ACV is dan ook bikkelhard voor deze gang van zaken: “Met de stemming van de ‘Terug Naar Werk’-wet nog vlak voor het kerstverlof, duwt de regering zonder veel debat een beleid door dat de problematiek van langdurige ziekte nog groter zal maken”.
Ontslagmachine draait warm
In het regeerakkoord was afgesproken om prioritair in te zetten op preventie. In de praktijk blijkt dat luik een dode letter. De regering pakt de gekende oorzaken van ziekte niet aan, maar richt haar pijlen op de zieke werknemer zelf.
We weten waarom de cijfers stijgen: mensen moeten langer werken, terwijl hun job of gezondheid dat niet toelaat. Er zijn steeds meer aandoeningen door ziekmakend werk en de werkdruk in sectoren met veel vrouwelijke tewerkstelling is vaak niet vol te houden tot aan het pensioen.
Een beleid dat deze structurele oorzaken negeert en enkel focust op sancties, is volgens de vakbond simpelweg “dweilen met de kraan open”. In plaats van ondersteuning komen er zwaardere uitkeringssancties. Wie bijvoorbeeld een afspraak met een arbeidsarts mist, kan zijn volledige ziekte-uitkering verliezen.
Dit beleid ondergraaft cruciale hefbomen voor de terugkeer naar werk
Een van de meest schadelijke punten in de nieuwe wet is de versoepeling van het ontslag. De regering wil het mogelijk maken om aanzienlijk sneller het arbeidscontract van zieke werknemers te beëindigen zonder dat er een ontslagvergoeding betaald moet worden.
Dit beleid ondergraaft cruciale hefbomen voor de terugkeer naar werk, zoals het behoud van de arbeidsrelatie en de ruimte voor re-integratie. Het ACV waarschuwt dat de regering hiermee een “ontslagmachine” aanmoedigt die nu al verantwoordelijk is voor zo’n 26.000 procedures per jaar.
In plaats van werknemers te beschermen, moedigt de hervorming werkgevers aan om de kosten van een zieke werknemer af te schuiven op de sociale zekerheid. De wettelijke verplichting om voor aangepast werk te zorgen, wordt zo heel gemakkelijk omzeild.
Mythe van de 'profiteur'
Om dit asociale beleid te rechtvaardigen, wordt vaak een sfeer van achterdocht gecreëerd. De PVDA wijst erop dat er bewust 'fake news' wordt verspreid om miljardenbesparingen op de kap van zieken te vergoelijken. Zo wordt beweerd dat België veel slechter scoort dan Duitsland, een claim die volgens RTBF niet overeind blijft.
Vandaag zijn er meer dan een half miljoen mensen in België die al langer dan een jaar ziek zijn. Dat is een verdubbeling sinds 2010. Dit komt niet door een plotseling leger van profiteurs, maar door de realiteit op de werkvloer. Twee derde van deze mensen lijdt aan fysieke slijtage of mentale aandoeningen zoals burn-out.
Achter de kille cijfers zitten mensen die jarenlang de samenleving draaiende hebben gehouden
Het onderzoek van het RIZIV, dat beweerde dat een kwart van de zieken 'vals' zou zijn, bleek volgens de krant Le Soir onbetrouwbaar. Toch werden deze cijfers gelekt op een politiek strategisch moment. De realiteit is dat de meeste zieken arbeiders, vrouwen en 55-plussers zijn die simpelweg ‘op’ zijn.
Achter de kille cijfers zitten mensen die jarenlang de samenleving draaiende hebben gehouden. De PVDA brengt hun verhalen naar buiten om de menselijke kost van het beleid te tonen. Paul, Maria en Marc zijn geen nummers, maar werknemers die gebroken zijn door hun job.
Paul (63), een bouwvakker, getuigt: “Ik heb mijn hele leven in de bouw gewerkt. Mijn rug en schouders zijn gebroken en eerlijk gezegd heb ik geen energie meer. Ik ben aan het eind van mijn latijn.” Maria (57), een huishoudhulp, zag haar lichaam bezwijken onder de "dubbele werkdag" van zwaar poetswerk en haar eigen huishouden.
Ook Marc (49), logistiek medewerker in de haven, kan niet meer. “Mijn schouders zijn helemaal versleten. Ik heb zelfs hulp nodig om mijn jas aan te trekken. Als ik hoor dat we tot ons 67e moeten doorwerken, vraag ik me af in welke wereld dat haalbaar is.” Voor deze mensen is de pensioenleeftijd van 67 jaar een wrede illusie.
Kiezen voor winst boven mens
Het ABVV stelt vast dat de nieuwe wetgeving werknemers flagrant discrimineert. Bert Engelaar van het ABVV is duidelijk over de ongelijkheid: “Er wordt weer eens met twee maten en twee gewichten gewerkt. De regering-De Wever trekt de sancties voor werknemers op, maar niet voor zelfstandigen.”
Wanneer een werknemer een afspraak bij de terug-naar-werkcoördinator mist, stijgt de financiële sanctie naar 10 procent van de uitkering. Voor zelfstandigen blijft diezelfde sanctie echter op 2,5 procent staan.
Bovendien worden werkgevers nauwelijks geresponsabiliseerd. De solidariteitsbijdrage voor bedrijven geldt enkel als ze meer dan vijftig werknemers tellen en enkel voor personeel jonger dan 55 jaar. De zieke werknemer daarentegen wordt altijd en overal gestraft, ongeacht zijn leeftijd of de grootte van het bedrijf waar hij werkte.
De huidige gezondheidscrisis op de werkvloer is het resultaat van een systeem dat productiviteit boven alles stelt
De huidige gezondheidscrisis op de werkvloer is het resultaat van een systeem dat productiviteit boven alles stelt. Vakbonden en gezondheidsexperts trekken aan de alarmbel omdat de arbeidsvoorwaarden steeds verder verslechteren.
“Systemen die winst boven mens stellen, hebben vaak onomkeerbare gevolgen voor de gezondheid van werknemers”, stelt de gezondheidscoalitie. In sectoren zoals de schoonmaak is elke dag één op de vijf werknemers ziek. Dat is geen toeval, maar het gevolg van zware fysieke belasting en chemische stoffen.
De drang naar constante flexibiliteit, nachtwerk en het combineren van meerdere jobs maakt mensen ziek. De regering kiest er echter voor om deze "ziekmakende arbeidswereld" in stand te houden en de slachtoffers ervan te stigmatiseren als lui of bedrieglijk.
Hardvochtig gelaat
Een effectief beleid begint bij het aanpakken van de oorzaken, niet bij het straffen van de zieken. Om de toename van het aantal langdurig zieken echt te stoppen, is er een radicale koerswijziging nodig die vertrekt vanuit menselijke waardigheid.
Dit betekent dat er fors geïnvesteerd moet worden in risicopreventie op de werkvloer en dat de arbeidsduur collectief moet worden verminderd om de werkdruk te verlichten. Ook het opnieuw invoeren van een waardig brugpensioen voor zware beroepen is essentieel om te vermijden dat mensen volledig opgebruikt aan de zijlijn belanden.
In deze kerstperiode zullen Vooruit en CD&V dit wellicht moeilijk aan hun achterban kunnen uitleggen
Echte oplossingen liggen in gezonde werkomstandigheden, voldoende personeel in knelpuntberoepen en een respectvolle begeleiding van wie uitvalt. Alleen door het ziekmakende systeem zelf te veranderen, kunnen we werknemers echt gezond aan de slag houden.
Met de ‘Terug Naar Werk’-wet toont de Arizona-regering zijn hardvochtige gelaat. Ze voert een beleid dat mensen reduceert tot kostenposten, net wanneer ze bescherming nodig hebben. Extra pijnlijk is dat deze wet vertrekt vanuit besparingsoverwegingen en niet uit oprechte zorg voor langdurig zieken.
In deze kerstperiode zullen Vooruit en CD&V dit wellicht moeilijk aan hun achterban kunnen uitleggen.
Lees ook: Langdurig zieken: beleid pakt symptomen van probleem aan in plaats van oorzaken
