Kandidaat met naziverleden en Pinochet-bewondering wordt president in Chili
Er bestond weinig twijfel over de uitkomst van de tweede ronde van de Chileense presidentsverkiezingen op 14 december. Na overweldigende steun te hebben gekregen van bijna de gehele Chileense rechterzijde, heeft José Antonio Kast het in de tweede ronde gehaald en wordt hij de nieuwe president van Chili.
In de eerste ronde eindigde de linkse kandidaat Jeanette Jara nipt op de eerste plaats met 27 procent. Kast volgde kort daarna met 24 procent van de geldige stemmen, waarmee hij zich ook een plek in de tweede ronde verzekerde. De Chileense rechterzijde riep iedereen op om Kast in de tweede ronde te steunen en sloot zich aan bij zijn campagne.
Zo won de uiterst rechtse kandidaat, die uitkwam voor de Cambio por Chile-coalitie, bij zijn derde poging 58 procent van de geldige stemmen. Hij bleef daarmee ver voor op Jeanette Jara van de Unidad por Chile-coalitie, die 42 procent behaalde. Hoewel de activiste van de Chileense Communistische Partij erin slaagde aanzienlijke steun te verwerven, slaagde zij er niet in een rechtse trend te keren die de meerderheid van het electoraat wist te mobiliseren.
Het is de eerste keer dat een kandidaat wint, die zich openlijk met dictator Pinochet identificeert
In een bericht op X erkende Jara haar nederlaag: "De democratie heeft luid en duidelijk gesproken. Ik heb zojuist met de verkozen president José Antonio Kast gesproken om hem succes te wensen voor het welzijn van Chili. Aan degenen die ons steunden en zich aangesproken voelden door onze kandidatuur: wees ervan verzekerd dat we zullen blijven werken aan een beter leven in ons vaderland. Samen en met opgeheven hoofd, zoals we altijd hebben gedaan."
Kast vierde op zijn beurt zijn overwinning: "Dit is een dag van vreugde. Miljoenen Chilenen besloten zich te verheffen, om op te staan. Dit is geen persoonlijke overwinning of een overwinning van één partij. Chili heeft gewonnen, en ook de hoop om zonder angst te leven.”
“We gaan de wet en het respect voor de wet herstellen in alle regio’s zonder uitzondering, zonder politieke, administratieve of gerechtelijke privileges. We vieren de vooruitgang van de vrijheid."
Nederlaag van centrumlinks
Jara stond voor de voortzetting van de centrumlinkse regering van Gabriel Boric, die tijdens zijn ambtstermijn niet heeft kunnen rekenen op overweldigende populariteit. Het is echter belangrijk te benadrukken dat de neiging om een politiek project niet opnieuw te kiezen, bijna een historische wet lijkt te zijn.
Sinds de terugkeer naar de democratie is het geen enkele regerende partij of coalitie gelukt om herkozen te worden, zodat het Chileense electoraat een soort ideologische slinger lijkt te zijn. In werkelijkheid toont dit de onmacht van de regeringen om mensen ertoe te brengen hun plan onmiddellijk opnieuw te vertrouwen.
Toch is het ook een land waar voormalige presidenten zoals Michelle Bachelet (2006–2010 en 2014–2018) en Sebastián Piñera (2010–2014 en 2018–2022) terugkeerden naar het presidentiële paleis La Moneda, zij het nooit opeenvolgend. Het is echter de eerste keer sinds de terugkeer naar de democratie, dat een uiterst rechtse kandidaat die zich openlijk met Pinochet heeft geïdentificeerd, heeft gewonnen.
Na de bloedige dictatuur van Pinochet (1973–1990), waarbij meer dan 3.000 mensen werden gedood en er meer dan 38.000 slachtoffers waren van mensenrechtenschendingen, was het politiek gezien onhandig om geassocieerd te worden met uiterst rechts en Pinochet. Al weerhield dat velen er niet van hem te bewonderen.
Verschuiving naar uiterst rechts
Een van hen is de nieuwe president van Chili. De 59-jarige Kast stelde zich in 2017 en 2022 ook al kandidaat voor het presidentschap. Toen werd hij wel steeds geconfronteerd met een sterke weerstand van de meerderheid van het Chileense electoraat, vanwege zijn uiterst rechtse uitspraken ten gunste van de dictatuur en zijn voorstel om abortus in het Zuid-Amerikaanse land te verbieden.
De vader van Kast is in Duitsland geboren en was lid van de Duitse Nazipartij
De vader van Kast is in Duitsland geboren en was lid van de Duitse Nazipartij. Enkele jaren geleden zei Kast dat hij op Pinochet zou stemmen, als hij nog leefde. Dit viel toen niet goed in een land dat nog steeds probeert een sociaal trauma te verwerken.
Maar voor de huidige verkiezingen besloot Kast een minder controversiële houding aan te nemen en beloofde rekening te houden met de politieke programma’s van de andere rechtse kandidaten. Kast won veel mensen voor zich met zijn populistische, alarmerende campagne en door zijn imago op te bouwen als een soort held die Chili zal redden.
Onder de slogan ‘Chili valt uit elkaar’ beloofde Kast een "noodregering" op te starten om wat hij "de ergste crisis in de geschiedenis van Chili" noemt, aan te pakken. Talloze problemen wijt Kast aan migranten uit buurlanden die werk zoeken in het Zuid-Amerikaanse land.
De grens wil hij daarom versterken met hekken en greppels om te voorkomen dat zij het land binnenkomen. Bovendien begon hij tijdens zijn campagne een aftelling tot de dag waarop de meer dan 380.000 ongedocumenteerde migranten die in Chili werken, het land vrijwillig zullen verlaten. Als zij dat niet doen, heeft de extreemrechtse politicus beloofd hen op te sporen en uit te wijzen.
Wat economische kwesties betreft, belooft Kast - een zelfverklaarde bewonderaar van de Argentijnse president Javier Milei - een radicale neoliberale hervorming: het terugdringen van de overheidsuitgaven met meer dan 6 miljard dollar in slechts 18 maanden, zonder naar verluidt de sociale uitgaven te raken. Dit wordt door verschillende Chileense economen als onmogelijk beschouwd, tenzij hij het budget voor sociale programma’s verlaagt.
Kast heeft zijn steun uitgesproken voor Trump
Op diplomatiek vlak heeft Kast zijn sterke steun uitgesproken voor president Donald Trump. Door verschillende analisten wordt dit geïnterpreteerd als een herschikking van het internationale beleid van Chili in lijn met Washington.
En hoewel de vorige president Boric niet bijzonder kritisch was tegenover Washington, hield hij wel een zeer kritische houding aan ten aanzien van de Palestijnse genocide en was hij voorstander van grotere regionale integratie. Kast zal die diplomatieke standpunten vermoedelijk snel laten varen om in Washington in de smaak te vallen.
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio schreef: "Wij feliciteren de verkozen president van Chili, José Antonio Kast, met zijn overwinning. De Verenigde Staten kijken ernaar uit om met zijn regering samen te werken om de regionale veiligheid te versterken en onze handelsrelatie nieuw leven in te blazen”.
Zo zijn in minder dan twee maanden tijd twee landen, Bolivia (Rodrigo Paz) en Chili (José Antonio Kast), naar rechts opgeschoven. Zij hebben zich aangesloten bij verschillende Zuid-Amerikaanse landen die worden bestuurd door regeringen die dicht bij Washington staan, zoals Ecuador, Peru, Paraguay en Argentinië.
Aan de andere kant handhaven Brazilië, Colombia, Uruguay en Venezuela nog steeds centrumlinkse en linkse politieke projecten, die weerstand bieden aan wat sommige analisten ‘de verschuiving naar rechts in Zuid-Amerika’ hebben genoemd.
Dit artikel verscheen eerder op Peoples Dispatch.
