Kliks, cash en concentratie: wat blijft er over van onafhankelijke Vlaamse media?
Grote concentratie
De Vlaamse Regulator voor de Media (VRM) windt er in zijn laatste rapport Mediaconcentratie in Vlaanderen 2025 geen doekjes om: de Vlaamse mediasector zit op een kantelpunt. Al jaren zakken advertentie-inkomsten weg richting GAFAN, terwijl de digitalisering het publiek steeds preciezer en dus goedkoper laat bespelen. GAFAN is het acroniem voor Google, Apple, Facebook, Amazon en Netflix.
Dat alles gebeurt in een landschap waar vijf groepen 80 tot 100 procent van de klassieke mediaproducten controleren. Het gaat om VRT, DPG Media, Mediahuis, Roularta en Play Media.[1]
DPG Media, met titels als Het Laatste Nieuws, De Morgen, VTM, Dag Allemaal, Humo, QMusic en Joe duikt werkelijk overal op en is hét voorbeeld van een crossmediaal conglomeraat dat kranten, tv, radio en online in één hand bundelt.
Formeel is er geen enkele speler die de hele sector domineert. Maar als vijf concerns bijna alles bezitten, hoeveel echte keuze blijft er dan nog over voor de mediagebruiker?
Op papier lijkt er niks aan de hand: de omzet stijgt licht. Maar in 2023 kreeg de winst wel een zware klap en in 2024 zakte die nog verder weg. Kosteninflatie, duurdere distributie en keiharde concurrentie vreten de marges aan.
Gevolg: het aantal werknemers daalt, redacties slanken af, vaste jobs verdwijnen en worden vervangen door tijdelijke contracten en freelancers. De mediabedrijven draaien dus nog wel, maar de rek is eruit. En als er gesneden wordt, gebeurt dat zelden bij de aandeelhouders.
Radio, tv en productiehuizen
Op de radiomarkt blijft de concentratie groot: VRT pakt nog altijd meer dan de helft van het marktaandeel, al zakken vooral Radio 2 en Studio Brussel, terwijl Qmusic, Joe en Nostalgie winnen. Ook de radioreclame schuift steeds meer naar een paar grote spelers op, omdat radio goedkoop veel volk bereikt en dus reclamegeld aantrekt.
Wie wil zien hoe hard internationale spelers toeslaan, moet naar het voetbal kijken: alle rechten van de Belgische competitie zitten nu bij DAZN, dat zowel de content als het platform controleert. Lokale zenders staan buitenspel.
De winsten vloeien steeds meer naar het buitenland
VTM en Play trokken eind 2024 aan de alarmbel: vanaf 2026 dreigen ze structureel verlies te draaien. Mensen zeggen hun kabelabonnement op, reclamegeld verhuist naar Netflix, YouTube en TikTok. Play Media stapelt de verliezen op en wordt voorlopig rechtgehouden door Telenet. Ook regionale zenders wankelen. De omzet schommelt en jobs verdwijnen.
De Vlaamse productiesector boekte in 2023 een recordjaar: meer reeksen, grotere budgetten, met Streamz als motor. Dat klinkt goed, maar terwijl de kosten stijgen volgen de budgetten niet. De productiehuizen waarschuwen voor faillissementen en harde besparingen, zoals bij Woestijnvis.
Intussen groeit de buitenlandse greep. Telenet (Liberty Global) en groepen als Banijay, Warner Bros., RTL en TF1 zitten diep in Vlaamse productiehuizen. De winsten vloeien steeds meer naar het buitenland.
Kijkgedrag wijzigt
Volgens de Digimeter kijkt nog 41 procent van de Vlamingen dagelijks lineaire tv, maar die groep krimpt en uitgesteld kijken vangt dat verlies niet meer op. Het totale bereik van tv gaat jaar na jaar omlaag.
Elk jaar knippen 50.000 tot 100.000 gezinnen de kabel door en stappen over op goedkopere of gratis alternatieven: VRT MAX, VTM GO, GoPlay, maar ook vooral sociale media. Bij deze laatste bepalen influencers en algoritmes steeds meer wat we te zien krijgen.
Jongeren groeien op in een wereld waar scrollen belangrijker is dan zappen. Traditionele zenders verliezen hen, en daarmee ook hun rol als gedeeld referentiekader in de samenleving.
Streamingoorlog
De streamingmarkt zit in een nieuwe fase: giganten als Netflix, Disney, Warner Bros., Discovery en Paramount draaien intussen structureel winst.
In Vlaanderen blijft Netflix de grootste, maar niet langer onaantastbaar. Streamz zag in 2024 de kijktijd met 52 procent stijgen. Dat bewijst dat wie inzet op sterke, lokale verhalen, het publiek zal meekrijgen.
De streamingmarkt lijkt stabiel - 57 procent van de Vlamingen heeft een abo - maar mensen hoppen vlot van platform naar platform. De strijd om onze aandacht is dus nog lang niet gestreden.
Papieren pers
Voor de geschreven pers waren de voorbije jaren een perfecte storm: dalende verkoop, verdwijnende advertenties, duurdere distributie en inflatie.
Kranten die zwaar inzetten op digitale abonnementen - De Tijd, De Morgen en Het Laatste Nieuws - vangen de klap deels op. De HLN-app haalt meer dan drie keer zoveel bezoekers als de eerstvolgende concurrent. Wie die digitale bocht niet neemt, blijft achter.
Nieuws als koopwaar, democratie als bijzaak
De Vlaamse Regulator voor de Media waarschuwt dat door de grote concentratie de diversiteit in het medialandschap in het gedrang komt. Die concentratie is het logische gevolg van het gevecht om omzet, winst, marges en marktaandeel.
Als je het rapport leest, dan lijkt het erop alsof media in de eerste plaats een ‘markt’ is en pas in de tweede plaats een publieke voorziening die burgers informeert en macht kritisch controleert. In die logica is ‘nieuws’ een product en journalistiek een kostenpost.
Dat kan ook moeilijk anders, want de meeste Vlaamse media zitten stevig ingekapseld in grote kapitaalgroepen. Voor die aandeelhouders is winst geen detail, maar de kern van de zaak. Alles wat nieuws, cultuur of kritische duiding heet, moet in dat kader passen. Wat niets oplevert, wordt geschrapt of weggedrukt naar de marge.
Media die in theorie de macht moeten controleren, worden in de praktijk steeds meer gestuurd door diezelfde macht
Daarbovenop blijft reclame de levenslijn van het systeem. Hoe aantrekkelijker je bent voor adverteerders, hoe veiliger je businessmodel. Dat zet redactionele keuzes onder druk: welk publiek willen we? Welke toon verkoopt beter? Welke thema’s houden adverteerders tevreden en welke vermijden we liever? Wie afhankelijk is van advertenties, wordt vroeg of laat afhankelijk van de logica van de adverteerder.
Het gevolg is een perverse omkering. Media die in theorie de macht moeten controleren, worden in de praktijk steeds meer gestuurd door diezelfde macht, in de vorm van grote bedrijven, investeringsfondsen en ‘partners’ zonder enige democratische legitimiteit.
De maatschappelijke rol van journalistiek - burgers informeren, conflicten blootleggen, machtsstructuren doorlichten en alternatieven tonen - verschraalt tot een bijproduct van een commercieel model.
Als we die spiraal willen doorbreken, volstaat het niet om hier en daar een subsidie te verhogen of een nieuw platform te lanceren. Dan moeten we de vraag durven stellen welk mediasysteem we wíllen.
Willen we een landschap gedomineerd door enkele giganten die informatie behandelen als koopwaar? Of willen we een publiek aangestuurd model waarin diversiteit, kritische controle en toegankelijke informatie centraal staan, en waar winst niet de maat van alle dingen is?
Die keuze bepaalt wie aan het woord komt, wie onzichtbaar blijft, en hoe we samen begrijpen in wat voor wereld we leven, en hoe die kunnen verbeteren. In die keuze zijn eigendomsverhoudingen centraal, maar die worden door de media zelf meestal keurig uit het vizier gehouden.
Het is de zoveelste reden waarom alternatieve media als DeWereldMorgen meer dan ooit belangrijk zijn.
Note:
[1] Mediahuis is de uitgever van de Vlaamse kranten De Standaard, Het Nieuwsblad, Gazet van Antwerpen, De Gentenaar, Het Belang van Limburg. Roularta is de groep boven Knack, Trends, De Tijd, De Zondag en Libelle. Play Media bezit verschillende commerciële televisiezenders met de naam Play alsook de radiozender Nostalgie.
