Kim De Witte: "Opgebouwde pensioenrechten afpakken is diefstal"

“Eén seconde alsjeblieft”, zegt econoom en pensioenspecialist Kim De Witte als ik hem bel. Hij zit op de trein en een bezorgde treinbegeleider heeft hem juist aangesproken met een vraag over de impact van de meerjarenbegroting op zijn pensioen. 

“Het is onaanvaardbaar”, hoor ik De Witte tegen hem zeggen. "In internationale wetgeving staat dat toegekende pensioenrechten niet met terugwerkende kracht mogen worden afgepakt. De federale regering mag dit dus niet doen.” 

Recht op rust en vrijheid

“Pensioendiefstal”, zo noemt De Witte de pensioenmaatregelen uit de recent afgesproken meerjarenbegroting van de federale regering, als ik hem daarna aan de telefoon spreek. “Een deel van de mensen verliest het recht op rust en vrijheid aan het einde van het leven.”

In 2015 besloot regering Michel-De Wever al om de pensioenleeftijd te verhogen naar 67 jaar. "Zij stelden mensen toen gerust dat er nog wel alternatieven overblijven om vroeger te stoppen met werken", vertelt De Witte. "Het brugpensioen, het vervroegd pensioen, en er zou een regeling komen voor zware beroepen." 

Zware beroepen bestaan blijkbaar niet meer

“Maar wat zien we nu?”, vervolgt hij. “Het brugpensioen heeft de huidige regering definitief afgeschaft. Een regeling voor de zware beroepen komt er niet. Bestaan die dan ineens niet meer in ons land? Totaal absurd! En vervroegd met pensioen gaan, wordt een stuk strenger gemaakt door de pensioenmalus: je moet nu minstens 45 jaar lang halftijds effectief gewerkt hebben en 35 jaar lang élk jaar minstens 156 effectief gewerkte dagen hebben. Zo niet, dan krijg je een dikke boete als je vóór 67 jaar op pensioen gaat.”

Die malus zal vooral vrouwen hard raken, omdat zij vaker deeltijds werken. Daardoor is het lastiger om aan het minimumaantal gewerkte jaren en dagen te komen om met vervroegd pensioen te mogen. "En dat terwijl zij zeker niet minder hard werken", stelt De Witte. 

“Vrouwen werken juist méér dan mannen. Gemiddeld besteden zij 4,5 uur per dag aan zorgtaken en huisarbeid. Mannen komen gemiddeld aan 2,5 uur. Bovendien kregen vrouwen sowieso al een lager pensioen. Eén op de drie vrouwen die vorig jaar op pensioen gingen, had een pensioen onder de armoedegrens. Eén op de drie! De malus zal nu dus nog meer vrouwen in de armoede duwen.” 

Maar door verzet van onderuit hiertegen, heeft de regering in het begrotingsakkoord toch ook enkele stappen terug gezet, vertelt De Witte. “Voor een korte ziekteperiode kan je geen malus meer krijgen. In het regeerakkoord stond nog dat iemand die halftijds werkt en één dag ziek is, meteen een volledig werkjaar in de loopbaanteller zou verliezen. Nu word je dan niet meer gestraft."

"Hetzelfde geldt voor tijdelijke werkloosheid. In veel sectoren kan een werknemer er namelijk niets aan doen als de werkgever te weinig werk heeft en jou op tijdelijke werkloosheid zet. Huishoudhulpen bijvoorbeeld zijn vaak tijdelijk werkloos. En in het recente akkoord is ook afgesproken dat langdurige ziekteperiodes, zoals kanker, toch geen sanctie meer mogen opleveren voor je pensioen.”

Gevolg: de malus zal nog maar bij één op vier in plaats van één op drie mensen, die vóór 67 jaar met pensioen gaan, tot een boete leiden. Maar nog steeds blijven vrouwen het grootste slachtoffer: 36,7 procent zal nog steeds een malus krijgen. "Dat blijft natuurlijk onaanvaardbaar", vindt De Witte.

“Huishoudhulpen die bijvoorbeeld 44 jaar lang halftijds hebben gewerkt, verliezen 20 procent van hun pensioen als ze op 63 jaar stoppen met werken. Dat is toch schandalig? Op een halftijds loon bouw je sowieso maar een half pensioen op. Waarom mag de regering daar nu nog eens 20 procent van afpakken als die eerder wil stoppen met werken dan 67 jaar? En dan spreken we hier ook nog over een zwaar beroep.”

Al twintig jaar lang wordt er telkens een stukje van ons recht op rust afgepakt

“De malus is ingrijpend, onrechtvaardig en elitair”, stelt De Witte. “Bovendien zal de regering de voorwaarden om géén malus te krijgen, alsmaar strenger maken. Dat zien we bij alle pensioenmaatregelen. Al twintig jaar lang wordt er telkens een stukje van ons recht op rust afgepakt.”

Pensioendiefstal

“Lang geleden was het pensioen een liberaliteit: een soort vrijgevigheid van de werkgever”, legt De Witte uit. “Je kreeg het als je heel je leven bij één werkgever bleef.” 

“Gaandeweg is het pensioen een recht geworden. Een collectief recht, afgedwongen door de werkende klasse. Dat recht is berekenbaar en in geld waardeerbaar. Daarom kwalificeert het Europees Hof voor de Rechten van de Mens het als ‘eigendom’. Die kwalificatie geldt ook al in de opbouwfase, dus voordat je het pensioen opneemt.” 

“De federale regering wil nu ook een deel van die opgebouwde rechten gaan afpakken. Daardoor gaan mensen een lager pensioen krijgen dan tot nu toe was afgesproken”, vertelt De Witte. 

“Neem ambtenaren: hun pensioen werd berekend op basis van hun gemiddelde wedde van de laatste tien jaar. Voortaan wil de federale regering de berekening baseren op de wedde van de laatste 45 jaar. Ook bij mensen die al jaren hebben opgebouwd wil de regering dit aanpassen. Dat betekent een enorme daling van hun pensioen.”

Verworven pensioenrechten mag je niet zomaar afpakken

"Er bestaat veel rechtspraak over het feit dat je verworven rechten niet zomaar mag afpakken. Doe je dat wel, dan is dat onteigening”, vertelt De Witte. “In de volksmond dus diefstal. Verschillende Europese landen zijn daar al voor veroordeeld door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Zij moesten hun plannen terugschroeven. En die rechtspraak geldt meteen voor alle lidstaten.” 

In België verliezen ambtenaren nu door deze maatregelen gemiddeld 12 procent van hun pensioen, werknemers 9 procent. “Op de lage pensioenen van werknemers - gemiddeld 1.523 euro netto - kan dat tellen”, waarschuwt De Witte. 

“Bovendien gaat de Studiecommissie voor Vergrijzing bij de berekening van dit verlies ervan uit dat iedereen langer zal werken”, merkt hij op. “Wie dat niet kan, verliest nog méér pensioen.”

Overwinningen dankzij maatschappelijke druk

Hoewel deze pensioenplannen in het regeerakkoord, zomerakkoord en de meerjarenbegroting staan, kunnen we er nog steeds voor zorgen dat de uiteindelijke wetten er niet komen. “We moeten iedereen duidelijk maken dat dit foute plannen zijn en dat er sociale alternatieven bestaan”, aldus De Witte.

Dat geldt des te meer omdat bijna alle partijen in 2024 - de N-VA, de MR, de CD&V en Vooruit - in hun verkiezingsprogramma juist hogere pensioenen beloofden. De Witte: “Dit is kiezersbedrog.”

De genomen maatregelen zouden nodig zijn, omdat de vergrijzing het pensioen onbetaalbaar zou maken. “Maar dat klopt niet”, benadrukt De Witte. “Berekeningen van de Studiecommissie voor Vergrijzing tonen dat het perfect betaalbaar blijft. Tegen 2050 komt er minder dan 2 procent van het bbp bij aan vergrijzingskosten. Procentueel blijven we dan nog altijd minder uitgeven dan heel wat Europese landen vandaag al doen. Hoe kan het dan onbetaalbaar zijn?”

“Tegelijk beslist de regering om in de komende tien jaar 3,8 procent van het bbp extra te besteden aan militaire uitgaven. Daarover hoor je niemand zeggen dat het onbetaalbaar is. Twee maten, twee gewichten. Het zijn politieke keuzes. Laten we daarover een breed debat voeren.”

Dankzij druk op de regering zijn in de meerjarenbegroting ook overwinningen behaald

De Witte onderstreept nogmaals dat dankzij druk van vakbonden en middenveldorganisaties enkele pijnlijke maatregelen al zijn afgezwakt. Hoe zwaar de pensioenmaatregelen ook wegen, maatschappelijke druk uitoefenen op de regering heeft wel degelijk nut. 

“Zo houdt de regering nu bij de berekening van het recht op vervroegd pensioen voor vrouwen wel rekening met moederschapsrust. Aanvankelijk was dat niet voorzien."

Er is dus verbetering, hoewel de plannen om onze pensioenen verder af te breken niet van de baan zijn", besluit De Witte. "Maar ze zijn ook nog niet gestemd.” 

“Het is duidelijk dat de regering hierover verdeeld is en voelt dat ze véél tegenwind krijgt. Dat maakt indruk en zorgt voor discussie. Wij hebben al de laagste pensioenen van West-Europa, op Duitsland na. Deze regering wil ze verder verlagen. Leg dat maar eens uit aan je buurman of je kinderen.”

“Daarom moeten we druk blijven zetten. Pensioen is altijd een strijdpunt geweest binnen het kapitalisme: vroeger, nu en straks. Maar, onder druk wordt alles vloeibaar.”