Vlaanderen zet deur verder open voor wapens naar oorlogszuchtige regimes
Vredesactie heeft op 10 december 2025 in Antwerpen haar nieuwe rapport Wapens voor oorlogsmisdadigers? gepresenteerd. De organisatie legt daarin uit hoe de Vlaamse regering sleutelt aan een nieuw wapenhandeldecreet dat de controle op de export en doorvoer van wapens verder uitholt.
Die hervorming past naadloos in de roep tot militarisering binnen de EU en in het Vlaams Defensieplan, dat sterker inzet op de belangen van de wapenindustrie dan op mensenlevens en internationaal recht.
Vandaag heeft Vlaanderen op papier een duidelijk engagement: geen wapens leveren die kunnen worden ingezet bij oorlogsmisdaden. Dat vloeit voort uit internationale afspraken zoals het VN-Wapenhandelsverdrag en Europese regels rond wapenexport.
Vlaamse onderdelen doken al op in Russisch afweergeschut en in Israëlische drones en gevechtsvliegtuigen
Maar in de praktijk blijken die beloften hol. Vlaamse onderdelen doken al op in Russisch afweergeschut, in Israëlische drones en gevechtsvliegtuigen, en in grote ladingen munitie die via de haven van Antwerpen richting Israël vertrokken.
Het rapport wijst op vier grote gaten in het huidige wapenhandeldecreet. Er is geen echte controle op het militaire eindgebruik van losse onderdelen, terwijl net die onderdelen wereldwijd worden doorverkocht en ingebouwd. De zogenaamde catch-all-clausule, die uitvoer moet kunnen tegenhouden zodra er risico is op misbruik, werkt amper.
De regels voor de doorvoer van wapens via Vlaanderen worden slecht toegepast. En de hele sector gaat schuil achter een hardnekkig gebrek aan transparantie.
Met andere woorden: zelfs de bestaande - al zwakke - regels volstaan niet om te voorkomen dat Vlaamse bedrijven bijdragen aan oorlogsmisdaden. In plaats van die gaten te dichten, kiest de Vlaamse regering er nu voor om de controle verder los te laten. Onder druk van de Europese Defense Readiness Omnibus en gesteund door het eigen Defensieplan worden commerciële belangen voorop gezet. De logica is duidelijk: minder regels, meer export, meer winst voor de wapenindustrie.
Volgens Vredesactie is dat een gevaarlijk pad. Minder controle betekent niet alleen meer wapens in handen van oorlogszuchtige regimes, met nog meer burgerslachtoffers tot gevolg. Het vergroot ook de rechtsonzekerheid voor zowel bedrijven als de Vlaamse overheid.
Het feit dat controle-instrumenten worden afgebouwd, ontslaat niemand van de internationale verplichtingen die België heeft onderschreven. Zowel politici als bedrijfsleiders blijven juridisch aanspreekbaar als hun wapens terechtkomen in oorlogsmisdaden.
Opvallend is dat de Vlaamse regering dit debat grotendeels achter gesloten deuren voert
Ook vanuit het perspectief van veiligheid is de Vlaamse koers bijzonder kortzichtig. Europa blijft, zelfs met een groeiende wapenberg, afhankelijk van een minimale internationale rechtsorde. Die rechtsorde vraagt net om strenge controle op wapenuitvoer, zodat wapens niet bijdragen aan grove schendingen van het humanitair recht.
Wie die regels afbreekt, ondergraaft de rechtsorde – en daarmee ook zijn eigen veiligheid. Opvallend is dat de Vlaamse regering dit debat grotendeels achter gesloten deuren voert. Terwijl er in de luwte onderhandeld wordt over een versoepeling van de wapenwetgeving, zet dezelfde regering kritische stemmen aan de kant.
Op 13 november 2025 werden de subsidies van Vredesactie en Vrede vzw ingetrokken, tegen het advies van een onafhankelijke commissie in. De officiële motivatie is vaag, maar duidelijk politiek: organisaties die het militariseringsbeleid aanklagen, worden financieel gestraft.
Dat patroon is zorgwekkend. Eerst worden sociale bewegingen die wijzen op het risico op oorlogsmisdaden monddood gemaakt. Daarna wordt de wetgeving aangepast aan de wensen van de industrie. Zo verdwijnt de democratische controle op een beleidsterrein waar letterlijk levens van afhangen.
De beginselen van behoorlijk bestuur - transparantie, inspraak, respect voor onafhankelijke adviezen - dreigen hier gewoon te worden genegeerd. Vredesactie roept de Vlaamse regering op om eindelijk haar maatschappelijke verantwoordelijkheid ernstig te nemen. In plaats van de regels te versoepelen, vraagt de organisatie om de bestaande controlemechanismen te versterken.
Dat kan door effectieve controle op militair eindgebruik, een werkende catch-all-clausule, strenge regels op doorvoer via havens en luchthavens, en transparantie over welke wapens waar naartoe vertrekken. Wapenhandelcontrole is geen hindernis, maar een onmisbaar instrument om oorlogsmisdaden te voorkomen.
Het is aan parlementsleden, middenveld en burgers om nu duidelijk te maken dat Vlaamse steun aan oorlogsmisdadigers onaanvaardbaar is
Het rapport Wapens voor oorlogsmisdadigers? reikt concrete voorstellen aan die het parlementair debat kunnen aanscherpen. Maar een kentering komt er alleen als dat debat niet langer overgelaten wordt aan lobbyisten en kabinetten, maar gevoerd wordt in het openbaar.
Het is aan parlementsleden, middenveld en burgers om nu duidelijk te maken dat Vlaamse steun aan oorlogsmisdadigers onaanvaardbaar is. Wie veiligheid, mensenrechten en internationaal recht ernstig neemt, kan zich niet neerleggen bij de verdere afbraak van wapenhandelcontrole.
