Anja Meulenbelt wint als eerste vrouw P.C. Hooft-prijs voor beschouwend proza
Meulenbelt (1945) reageert verbaasd op het nieuws: "'Dit kan helemaal niet', dat was mijn eerste gedachte. Ik ben veel te controversieel voor deze prijs. Ik ben zelden gezien als iemand die qua literatuur een rol speelde. Tegelijkertijd weet ik dat mijn werk er wel degelijk toe doet. Ik weet wie mijn boeken lazen, wat ze eraan hadden. En nog steeds, want er is een soort revival gaande. Het winnen van deze prijs ligt misschien wel in het verlengde daarvan."
Met haar autobiografische boek De schaamte voorbij brak Meulenbelt in 1976 door. Ze gaf daarmee een beslissende impuls aan de vrouwenbeweging en het feministisch denken in Nederland en Vlaanderen. Naast haar schrijverschap was ze actief in de vrouwenbeweging en politiek, onder meer bij de socialistische partij SP. Haar werk omvat boeken, artikelen, toespraken, pamfletten en online bijdragen, en kent volgens de jury een duidelijke revival bij nieuwe generaties lezers.
De jury noemt De schaamte voorbij een van de weinige politiek uitgesproken en vernieuwende boeken uit de jaren zeventig die anno 2025 niet liggen te verstoffen. Nog altijd pakken nieuwe generaties het op. De jury roemt de "directe, rauwe en staccatostijl".
Verschillende barrières doorbroken
Voor Meulenbelt was de toekenning volledig onverwacht. Zo reageert ze zelf: "Ik neem aan dat veel schrijvers er wel eens van droomden om de meest prestigieuze literaire prijs van Nederland te ontvangen, maar ik niet. Tenslotte was dat iets voor literaire schrijvers en, dat wist ik zeker, dat was ik niet".
"Ik ben een activist die is gaan schrijven"
Naast dat ze zich niet serieus genomen voelde als schrijver, was ze ook altijd kritisch op de P.C. Hooft-prijs, omdat deze vrouwelijke schrijvers structureel benadeelde. In reactie daarop riep ze zelfs met een aantal andere vrouwelijke schrijvers in de jaren tachtig de Anna Bijns Prijs in het leven. Met deze onderscheiding doorbreekt ze nu zowel het idee dat haar werk niet literair zou zijn, als de hardnekkig structurele benadeling van vrouwen in deze prestigieuze literatuurprijs.
Daarnaast doorbreekt het winnen van deze prijs voor Meulenbelt ook het idee dat je als schrijver niet tegelijk activistisch kan zijn: "Wat mij bij deze discussie helpt om mezelf te begrijpen, en te plaatsen, is dat er vaak een scheiding wordt aangebracht: ben je schrijver of ben je activist? Ik ben een activist die is gaan schrijven, als onderdeel van wat ik vind dat er gebeuren moet. Ik zie geen verschil. Maar dat maakt me ook niet minder een schrijver."
Studio DeWereldMorgen
Op 17 oktober was Anja Meulenbelt nog bij ons in de studio om te vertellen over haar leven als activist en schrijver én over haar meest recente boek Niet van gisteren. In deze aflevering blikt Anja niet alleen terug op haar weg naar het feminisme en wat er allemaal is bereikt, ze kijkt ook vooruit naar hoe sociale bewegingen vandaag de wereld van morgen kunnen vormgeven. In haar eigen woorden: "Ik ben misschien wel van vroeger, maar niet van gisteren."
Bekijk hier de hele aflevering:
