Niet alleen Euroclear: ook Belgische banken zitten op Russische miljarden
De zaak van de bevroren Russische tegoeden deint verder uit. Naast de bijna 200 miljard euro bij Euroclear zouden er ook nog eens 18 miljard euro aan geblokkeerde tegoeden worden beheerd door Franse banken en nog eens 7 miljard door Belgische banken. Dat schrijft de zakenkrant Financial Times.
Riskante operatie
Sinds de Russische invasie van Oekraïne in februari 2022 zitten Russische centrale bankreserves vast in Europa. Die bevroren pot probeert de Europese Commissie in te zetten om Oekraïne te financieren. In Brussel ligt een plan op tafel voor een ‘reparatielening’ die wordt gedekt door de bevroren Russische centrale bankactiva.
Volgens bne IntelliNews mikt de Commissie op een lening tot 210 miljard euro. Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) schat de Oekraïense financieringskloof voor de komende vier jaar op 136,5 miljard dollar, met een tekort van 63 miljard dollar in 2026-2027. Zonder nieuwe middelen zou Kyiv tegen april volgend jaar door het geld kunnen zitten en zou het afstevenen op een bankroet, zo waarschuwen economen.
België wil de tegoeden van Euroclear niet gebruiken voor die financiering, omdat het Russische vergeldingsmaatregelen vreest, maar ook omwille van aanzienlijke juridische en financiële risico’s. Als Rusland zou terugslaan of procederen, wil België niet als enige ‘het gezicht’ zijn van de operatie.
Ook buiten de EU klinkt terughoudendheid. Japan zou niet willen deelnemen en de bevroren Russische activa daar niet willen vrijgeven. Zowel de Europese Centrale Bank als het IMF hebben al laten weten dat ze twijfelen aan de wettigheid van de ‘reparatielening’.
Euroclear vreest dat Russische represailles Europa’s financiële infrastructuur kunnen raken
Le Monde schrijft dat Russische oligarchen en bedrijven via oude investerings- en handelsverdragen uit de periode na de Koude Oorlog procedures zijn gestart om Europese sancties aan te vechten.
Een rapport van ngo’s - onder meer het Veblen Institute, Friends of the Earth Europe en PowerShift - waarschuwt voor het financiële risico van die arbitragezaken. Volgens het artikel zou minstens 41 miljard euro aan schadevergoedingen zijn geëist van de EU en bondgenoten.
Le Monde verwijst ook naar rechtszaken met wisselend succes. In 2024 wonnen de Russische oligarchen Piotr Aven en Mikhail Fridman een zaak bij het EU-hof, dat hun bijdrage aan de oorlog te indirect vond om sancties tegen hen te rechtvaardigen.
Ook Euroclear zelf waarschuwt. France24 citeert Guillaume Eliet, chief risk officer van Euroclear, die zegt dat de organisatie “nog steeds zorgen” heeft over het Europese plan. Euroclear vreest dat Russische represailles ook Europa’s financiële infrastructuur kunnen raken. Het bedrijf houdt volgens de berichtgeving nog 16 miljard euro aan cliëntactiva in Rusland aan, die door Moskou zouden kunnen worden geviseerd. Daarnaast waarschuwt Euroclear dat het plan internationaal kan worden gelezen als een signaal dat Europa minder veilig is om in te investeren.
Daarom dringt ons land aan op waterdichte garanties dat wij - via Euroclear - niet alleen opdraaien voor het geval dat de vele miljarden toch terugbetaald moeten worden aan Rusland. Die garanties kwamen er nog niet echt. Op de top van 18 december zullen de EU-leiders het plan bespreken.
Geheimzinnigheid
Tot op heden ging de discussie voornamelijk over de tegoeden bij Euroclear, maar daarnaast zitten er dus blijkbaar in Frankrijk en ook in België nog voor een bedrag van 25 miljard euro aan Russische centrale bankactiva vast bij commerciële banken.
Welke banken deze fondsen in bewaring hebben, is niet bekend. Parijs beroept zich op “cliëntvertrouwelijkheid” en weigert details te delen. Ook over de vraag wat er met de interesten gebeurt, blijft het vaag. De Franse regering en de Franse centrale bank weigerden commentaar, net als verschillende grootbanken.
Een woordvoerder van de Europese Commissie, Olof Gill, verdedigde die geheimzinnigheid met een opvallende vergelijking: dit zou “marktgevoelige informatie” zijn, alsof “artsen medische dossiers” publiek zouden bespreken. Maar hier gaat het om staatsreserves die door de sancties zijn uitgegroeid tot een beleidsinstrument van de EU.
Volgens verschillende bronnen rond het dossier zou het grootste deel van de Franse pot bij BNP Paribas zitten
Volgens verschillende bronnen rond het dossier zou het grootste deel van de Franse pot bij BNP Paribas zitten, de grootste Franse bank, die ook in ons land de grootste is. Maar BNP Paribas liet weten dat het “geen activa in Frankrijk” aanhoudt van Russische publieke entiteiten, inclusief de Russische centrale bank.
Andere grote spelers - Crédit Agricole en Société Générale - weigerden commentaar. BPCE, de vierde grootste bank van Frankrijk, reageerde niet. In ons land bleven naast BNP Paribas Fortis ook KBC en Belfius op de vlakte of verwezen ze naar vertrouwelijkheid.
Nicolas Véron van denktank Bruegel noemt de omgang van commerciële banken met centrale banken en buitenlandse reserves “mogelijk het minst transparante segment” van de wereldwijde financiële markt. Niemand wil de wereld laten zien waar geld wordt geparkeerd.
Wie verdient aan de bevriezing?
Er is nog een tweede laag: interesten en winsten. Euroclear maakte winst op cash die vrijkwam doordat Russische effecten vervielen. Euroclear heeft geen contractuele plicht om Rusland interest te betalen. Dat levert ‘meevallers’ op.
In 2023 bedroegen de inkomsten uit intresten van de bevroren tegoeden 5,4 miljard euro. In de eerste zes maanden van 2024 kwam daar nog eens 2,4 miljard euro bij. Een groot deel daarvan ging naar de ondersteuning van een G7-lening van 50 miljard dollar voor Oekraïne.
Voor commerciële banken ligt dat anders. Die zouden doorgaans wél (een deel van) de interest aan Rusland verschuldigd zijn, afhankelijk van de contracten. In sommige gevallen zouden banken interest hebben kunnen opbouwen door het Russische geld aan te houden.
Na de invasie communiceerde Frankrijk breed over inbeslagnames van jachten en huizen, vandaag klinkt vooral stilte
Daarom zouden Franse officials wel het concept van een reparatielening steunen, maar zich verzetten tegen een schema dat ook private banken omvat. Want bij privébanken kunnen er contracten lopen die verplichten om interest door te betalen aan Rusland. In het Commissieplan zou de EU die mogelijke interestfactuur zelf opvangen, afhankelijk van wat er precies in die contracten staat.
Bne IntelliNews beschrijft hoe België al eerder onder vuur lag. Euroclear betaalt in België vennootschapsbelasting. Volgens het artikel zou de Belgische schatkist daardoor in 2023 'meer dan 1 miljard euro' aan belastinginkomsten uit die winsten hebben opgestreken.
Dat leidde tot verwijten dat België profiteert van sancties en de opbrengsten voor de eigen begroting gebruikt. De Belgische regering zegt dat de winsten zijn doorgestort om Oekraïne te helpen, maar volgens bne IntelliNews zou ze zich niet hebben gehouden aan een eerdere afspraak om de boeken open te leggen.
Frankrijk wordt nu in hetzelfde rijtje geplaatst: een grote pot bevroren geld, weinig transparantie en onduidelijkheid over interesten.
Kort na de invasie in 2022 communiceerde Frankrijk breed over inbeslagnames van jachten en huizen van gesanctioneerde oligarchen. Het ministerie sprak toen ook over ongeveer 22 miljard euro aan bevroren Russische centrale bankplaatsingen, en volgens de Financial Times verwees Tracfin naar een “grote Franse bank” die alarm sloeg toen Moskou de activa probeerde terug te halen.
Vandaag klinkt vooral stilte.
Explosief
We hebben hier te maken met een explosief dossier. Europa staat voor een hoog risicovolle politieke en financiële beslissing. Het inzetten van bevroren Russische staatsreserves om Oekraïne te financieren kan leiden tot zware juridische claims, vergeldingsmaatregelen en reputatieschade voor Europa’s financiële infrastructuur.
Als rechtbanken of tegenmaatregelen de operatie ondergraven, verschuift de factuur niet naar Rusland, maar naar Europese staten en wie weet ook naar banken. In het slechtste geval is het vooral ons land dat getroffen zou worden.
Waarom zou de EU zulke grote risico’s nemen terwijl er volop voorstellen en gesprekken lopen over een mogelijke vredesroute
De kernvraag is waarom de EU zulke grote risico’s zou nemen voor een koers die steeds meer neerkomt op ‘een verloren oorlog volhouden om de vijand nog zoveel mogelijk te verzwakken’, terwijl er op dit moment volop voorstellen en gesprekken lopen over een mogelijke vredesroute.
In plaats van maximaal in te zetten op de-escalatie, wordt via financiële middelen opnieuw gekozen voor escalatie, maar wel met enorme risico’s. De aanstaande Europese top wordt heel belangrijk voor ons land, maar ook voor de EU. Hopelijk kan het gezond verstand het halen van de oorlogskoorts.
Lees ook: Euroclear: De Wever vecht tegen miljardenrisico voor België
