Begroting: “Dit akkoord geeft ons meer reden om te staken”
Na maanden onderhandelen heeft onze federale regering niet toevallig aan de vooravond van de stakingen een begrotingsakkoord. Wie de tekst bekijkt, ziet vooral één constante: werknemers, zieken en gepensioneerden betalen de rekening, terwijl grote vermogens ruim baan houden.
De voorbije tien maanden trokken vele tienduizenden mensen de straat op. Deze begroting is geen antwoord op hun verzuchtingen, maar een besparingsplan van miljarden dat de ongelijkheid verdiept.
Een akkoord zonder perspectief
Het ABVV spaart de woorden niet: dit begrotingsakkoord “biedt geen perspectief”. De regering-De Wever pronkt met een saneringsplan, maar nergens wordt duidelijk hoe dit de levens van mensen beter moet maken.
De basis blijft het zogenaamde ‘klavertje vier’ van maatregelen: pensioenen, arbeidsmarkt, gezondheidszorg en fiscaliteit. In de praktijk betekent dat besparingen die opnieuw op de schouders van gewone mensen terechtkomen, torenhoge werkdruk, flexibiliteit als eenrichtingsverkeer en onzekere contracten als norm.
De deur wordt op een kier gezet voor verdere afbouw van de automatische indexering
De grote verkiezingsleuze “meer netto in je portemonnee” wordt maar gedeeltelijk ingevuld én verschoven naar de volgende legislatuur. Terwijl facturen vandaag al niet meer te betalen zijn, schuift de regering haar beloften vrolijk door naar later.
Aanval op de index
Officieel “wordt de index gered”. In werkelijkheid wordt het mechanisme voor het eerst uitgehold. De zogenoemde “centenindex” zorgt ervoor dat lonen enkel nog volledig geïndexeerd worden tot 4.000 euro bruto, uitkeringen tot 2.000 euro.
Volgens het ACLVB wordt zo meer dan de helft van de werknemers getroffen. Het knippen in de index is niets minder dan een loonsverlaging, zeggen zij. De liberale vakbond wijst erop dat zelfs de naam “centenindex” misleidend is: het doet alsof het om een kleine ingreep gaat, terwijl de impact enorm is.
“Jan met de pet, de bouwvakker: zij zullen dat bijzonder hard voelen”
PVDA-voorzitter Raoul Hedebouw noemt het ronduit “indexdiefstal”. Volgens hem gaat het niet over een “rijke toplaag”, maar over lonen onder het gemiddelde en pensioenen rond 2.000 euro. Wie werkt, verliest met deze indexknip op termijn duizenden euro’s, waarschuwt hij.
Het ABVV ziet er vooral een gevaarlijk precedent in. Door voor hogere lonen nu al een uitzondering te maken, wordt de deur op een kier gezet voor verdere afbouw van de automatische indexering. Wat ooit een verworven sociale bescherming was, wordt stap voor stap uitgehold.
Duurdere energie, duurdere zorg
Alsof dat nog niet volstaat, worden gas en andere basisproducten opnieuw duurder. De accijnzen op aardgas gaan omhoog, net als het remgeld en de btw op een reeks producten.
Wie dat het hardst voelt zijn niet de mensen met geïsoleerde villa’s en dikke spaarboekjes, maar huurders en gezinnen in slecht geïsoleerde woningen. Zij hebben vaak geen keuze: gas is hun enige verwarmingsbron. “Jan met de pet, de bouwvakker: zij zullen dat bijzonder hard voelen”, zegt ABVV-secretaris Bert Engelaar.
Zelfs Vooruit-voorzitter Conner Rousseau geeft toe dat er onderdelen in het akkoord staan “waar hij van huivert”. De socialisten verzetten zich tegen duurdere aardgasfacturen en schuiven de verantwoordelijkheid daarvoor door naar MR. Tegelijk verdedigt Rousseau het akkoord als “broodnodig” om de welvaartsstaat te redden.
Ziek, versleten en toch gestraft
Het akkoord is niet alleen een aanval op koopkracht, maar ook op mensen die ziek of versleten zijn. Onder het mom van “misbruik van het systeem” worden langdurig zieken extra onder druk gezet om terug te keren naar een arbeidsmarkt die allesbehalve gezonder wordt.
De groeinorm in de gezondheidszorg wordt ingeperkt. Er is wel sprake van investeringen in de zorgsector, maar tegelijk worden langdurig zieken harder aangepakt. De rode draad van deze Arizona-regering blijft: meer overuren, meer nachtwerk, meer flexibiliteit – met minder rechten en zonder rekening te houden met gezondheidsrisico’s.
“Dit is een regering voor de werkgevers”
Daarbovenop komt de beruchte Jambonmalus er nu ook. Wie vroeger stopt met werken en niet voldoet aan zeer strenge loopbaanvoorwaarden, verliest een flink deel van zijn pensioen. Dat treft net de mensen in de zwaarste beroepen en deeltijdse werknemers, vaak vrouwen, die werk combineerden met zorg voor gezin en familie. Zij worden levenslang gestraft met een lager pensioen.
PVDA spreekt in dat verband over “pensioendiefstal” bovenop de indexdiefstal. De boodschap van de regering is duidelijk: langer en zwaarder werken, voor minder zekerheid over pensioen, gezondheid en koopkracht.
Werknemers betalen, werkgevers applaudisseren
Vakbonden noemen het akkoord “onevenwichtig”. Ze zien opnieuw dat werknemers en gezinnen het grootste deel van de rekening betalen, terwijl grote vermogens en bedrijven grotendeels worden ontzien.
ABVV-topman Engelaar vindt het veelzeggend dat werkgeversorganisaties opgelucht reageren. Unizo, VBO en Voka zijn tevreden terwijl de vakbonden dat niet zijn. “Dit is een regering voor de werkgevers”, zegt hij.
De vakbonden legden uitgewerkte voorstellen op tafel om de begroting rechtvaardiger op orde te zetten
De liberale vakbond noemt het onverteerbaar dat de niet-geïndexeerde loonmassa deels naar bedrijven vloeit “om hun competitiviteit te versterken”. Terwijl gezinnen hogere btw, duurdere energie en knipwerk aan hun lonen moeten slikken, wordt de solidariteit gepresenteerd als excuus voor beleid dat in de praktijk vooral bedrijfswinsten beschermt.
PS-voorzitter Paul Magnette wijst erop dat opnieuw “werknemers, middenklasse en arbeidersklasse” moeten betalen. Eén op de twee werknemers wordt direct getroffen door de plafonnering van de index, terwijl het leven duurder wordt.
Er zijn alternatieven
“Er is geen alternatief”: dat mantra wordt telkens opnieuw van stal gehaald bij besparingsrondes. Maar de vakbonden bewijzen het tegendeel. Zowel ACV, ACLVB als ABVV legden uitgewerkte voorstellen op tafel om de begroting rechtvaardiger op orde te zetten.
ACV-voorzitter Ann Vermorgen wijst op de “btw-kloof”: het verschil tussen wat aan btw verschuldigd is en wat de staat effectief int. Met meer gerichte controle op fraude zou volgens haar minstens 1,5 miljard euro extra kunnen worden binnengehaald.
Daarnaast pleit ACV voor snoeien in loonsubsidies aan werkgevers. Die zijn bedoeld om de fiscale druk op arbeid te verlichten, maar sommige hebben volgens hen geen enkel aantoonbaar effect, zoals subsidies voor de eerste aanwerving.
Het alternatieve plan kan een gezonde begroting mogelijk maken zonder sociale afbraak, én ruimte creëren voor extra sociaal beleid
Ook ACLVB wijst op de dalende inkomsten door loonsubsidies en misbruiken via managementvennootschappen en flexi-jobs. Samen tellen deze alternatieven op tot zo’n 15 miljard euro, zeggen deze twee vakbonden.
Het ABVV gaat nog verder met een volledig uitgewerkt “Plan B - zuurstof voor de begroting”. De kern: een rechtvaardiger fiscaliteit, volgens het principe “een euro is een euro”. Inkomen uit arbeid én uit vermogen worden gelijkwaardig en progressief belast, met onder meer globalisering van de personenbelasting en het aanpakken van fiscale achterpoortjes en gunstregimes.
Daarbij hoort ook het beperken van inefficiënte loonsubsidies, een strikter parafiscaal beleid, besparingen in de gezondheidszorg via eerlijke prijzen voor geneesmiddelen en een rem op stijgende militaire uitgaven. Tot slot voorziet Plan B een overwinstbelasting voor banken, die de voorbije jaren stevig hebben geprofiteerd van de rentestijgingen.
Volgens de doorrekening van het ABVV kan dit pakket tegen 2030 bijna 20 miljard euro opleveren en het begrotingstekort terugdringen tot onder 3 procent van het bbp. Dat zou een gezonde begroting mogelijk maken zonder sociale afbraak, én ruimte creëren voor extra sociaal beleid.
Politieke clash rond de index
Het begrotingsakkoord legt een diepe kloof bloot in het politieke landschap. PVDA spreekt van een frontale aanval op de koopkracht van “zij die het land doen draaien” en roept op tot verzet. “Wat vandaag voorligt, is geen noodlot: samen kunnen we hen doen terugkrabbelen en rechtvaardige alternatieven afdwingen”, zegt Hedebouw.
Voor Groen is dit “de eerste stap in de afbraak van de index” én een zoveelste ronde die mensen richting armoede duwt. Kamerfractieleider Stefaan Van Hecke wijst erop dat dit komt bovenop eerdere besparingen op de laagste pensioenen en uitkeringen, plus duurdere gezondheidszorg.
Over een echte vermogensbelasting is geen akkoord
Vooruit zit in een spreidstand. Rousseau claimt dat de socialisten correcties hebben afgedwongen in pensioenen en zorg – zoals het meetellen van ziektedagen voor de pensioenloopbaan en investeringen in de zorg. Maar tegelijk verdedigt hij een akkoord zonder miljonairstaks, terwijl zijn partij daar wél voor pleit.
De sterkste schouders zouden “twee miljard extra bijdragen”, maar over een echte vermogensbelasting is geen akkoord.
Strijd om wie de rekening krijgt
De vraag die je bij dit begrotingsakkoord moet stellen is eenvoudig: wie betaalt de crisis, en wie wordt gespaard?
De regering-De Wever kiest voor een begroting die langer en zwaarder werken oplegt, met minder zekerheid over pensioen, gezondheid en koopkracht. Werknemers, langdurig zieken, mensen met zware beroepen en huurders in slecht geïsoleerde woningen worden langs alle kanten geraakt: via de index, via de energiefactuur, via de zorgfactuur en via het pensioen.
Na een hete herfst zou het weleens een hete winter kunnen worden
Tegelijk blijven grote vermogens en structurele fiscale lekkages opvallend buiten schot. Een beperkte effectentaks en een kleine verhoging van vennootschapsbelasting[1] verandert daar weinig aan zolang een echte vermogensbelasting en de sluiting van fiscale achterpoortjes uitblijven.
Druk blijft nodig
In heel het land lopen deze week driedaagse stakingen. Vakbonden maken duidelijk dat dit akkoord hun bezorgdheden niet wegneemt, maar, zoals Ann Vermorgen van het ACV het stelt: “meer reden geeft om te staken.”
Ook voor het ABVV is dit begrotingsakkoord geen eindpunt. Het is een extra bewijs dat druk nodig blijft om de regering-De Wever tot een koerswijziging te dwingen. De mensen die dit land draaiende houden, hebben recht op respect – niet op een begroting die hen opnieuw de rekening presenteert, klinkt het daar.
Na een hete herfst zou het weleens een hete winter kunnen worden. Afspraak de volgende dagen.
Note:
[1] Het gaat om een toename van 15 procent naar 18 procent van de roerende voorheffing op winstuitkeringen uit kleine vennootschappen.
