De wereldwijde opstand van Gen Z
Er waart een spook door de wereld, een spook dat al verschillende regeringen deed vallen en dat wordt aangevuurd door Generatie Z, de jongeren die geboren zijn tussen 1997 en 2012.
Gen Z stelt elites overal ter wereld op de proef. In korte tijd zagen Bangladesh, Nepal en Madagaskar hun regeringen vallen, terwijl in Marokko, Indonesië, de Filipijnen, Kenia en Peru massale jongerenprotesten blijven aanzwellen. De directe aanleidingen verschillen: censuur, elektriciteits- en waterschaarste, belastingplannen of corruptieschandalen.
Maar onder al die protesten stroomt dezelfde kracht: een jonge, digitaal verbonden generatie die gelijke kansen en basisdiensten eist. Jongeren pikken het niet langer dat publieke middelen wegvloeien naar prestigeprojecten terwijl basisvoorzieningen uitvallen. Ze willen waardigheid en een toekomstperspectief.
Jongeren zien elites die profiteren van privileges en megaprojecten, terwijl ziekenhuizen, scholen en infrastructuur kraken
De protesten krijgen doorgaans af te rekenen met harde repressie. In Madagaskar vielen volgens de VN minstens 22 doden in de eerste protestweken. In Indonesië rapporteerden vrijwilligers dat de politie in het donker schoot nadat de straatverlichting werd uitgeschakeld. Tientallen jongeren werden er zonder proces vastgezet. Amnesty-documenten laten zien hoe vreedzame actie routinematig met buitensporig geweld wordt beantwoord.
Waarom nu?
In veel landen is de mediane leeftijd extreem laag. In Madagaskar bijvoorbeeld is de helft van de bevolking jonger dan 19 jaar. En voor die grote groep jongeren zijn de banen vaak schaars en zijn er weinig toekomstperspectieven.
Jongeren zien elites profiteren van privileges en megaprojecten, terwijl ziekenhuizen, scholen en infrastructuur kraken. In Marokko trokken jongeren de straat op tegen de achteruitgang van publieke diensten, terwijl er miljarden worden besteed aan het wereldkampioenschap voetbal van 2030.
Ook in Azië is het patroon herkenbaar. In Nepal leidde een poging om sociale media te blokkeren tot een 48-urenrevolutie en een interim-regering. In Indonesië werd de vonk gelegd door woede over privileges en politiegeweld. In Peru vormden pensioenhervormingen de druppel in een context van informele arbeid en onveilig bestaan.
Internet als megafoon
Deze generatie maakt gebruik van digitale platformen. TikTok, Instagram, Telegram en vooral Discord[1] zijn de logistieke ruggengraat. Ze dienen voor de planning van routes, de plaatsaanwijzing van medische teams, juridische info, factchecking en livestreams vanuit de wijken. Waar regeringen apps blokkeerden, wijken jongeren uit naar VPN’s[2] en alternatieve kanalen.
Zonder enige vorm van vertegenwoordiging, structuur of strategie dreigt de beweging te vervliegen als een “zwerm zonder korf”
De organisatie is bewust gedecentraliseerd. Er zijn geen klassieke leiders, maar wel duizenden knooppunten. Dat maakt de beweging veerkrachtig: als één account uitvalt, duiken elders drie nieuwe op. In Kenia, Nepal en Madagaskar ging het precies op die manier.
Eén symbool duikt overal op: de piratenvlag uit de Japanse stripreeks One Piece - een schedel met strohoed. Het is het symbool van buitenbeentjes die strijden tegen een corrupte mondiale oligarchie. In Indonesië, de Filipijnen, Nepal, Marokko en Madagaskar wappert dezelfde vlag, soms in een lokale versie.
De vlag verlaagt de drempel, schept een gedeelde taal en herinnert ons eraan dat cultuur macht is.
Kracht en valkuil van de zwerm
De kracht van de Gen Z-beweging zit in haar horizontale organisatie. Omdat ze geen leiders heeft, is ze moeilijk te breken. Maar juist dat is ook haar zwakte. Zonder enige vorm van vertegenwoordiging, structuur of strategie dreigt de beweging te vervliegen als een “zwerm zonder korf”, zoals de Italiaanse socioloog Paolo Gerbaudo het noemt - een collectief dat zwerft van protest tot protest, zonder duurzame verankering.
Jongerenbewegingen zijn ook vatbaar voor desinformatiecampagnes en voor kaping door actoren met andere agenda’s - van buitenlandse ngo’s tot binnenlandse machtsblokken. Studentenrevoltes zijn een ideale opstap voor zogenaamde kleurenrevoluties, die meestal een van buitenaf gesteunde regimewissel zijn. En net zoals bij ons zien we hoe ook aan de andere kant van de planeet extreemrechts zich graag tooit met anti-establishment-poses.
Zonder organisatie en duidelijke visie kunnen de overwinningen van Gen Z snel worden ingepalmd door anderen
De uitdaging is om van terechte woede blijvende macht te maken. Jongeren eisen verandering, maar zonder organisatie en duidelijke visie kunnen hun overwinningen snel worden ingepalmd door anderen. In Madagaskar juichten jongeren toen het regime viel, maar zagen ze al snel dat het leger het vacuüm opvulde. In Nepal kregen jongeren na hun opstand minder inspraak dan ze hadden gehoopt.
In Egypte is de Arabische Lente uiteindelijk uitgedraaid op een militaire machtsgreep en in Syrië is die ontaard in jihadistische terreur. In Soedan werd het straatprotest van een idealistische burgerbeweging gekaapt door generaals die het land vervolgens in een meedogenloze burgeroorlog stortten.
Bij dergelijke straatrevoltes loert het gevaar dat charismatische figuren - generaals of populisten - de leegte vullen met snelle beloftes en symbolische gebaren. De val van een regering is één ding, rechtvaardige instellingen bouwen en ongelijkheid terugdringen vergen uithouding, middelen, een breed draagvlak en stevige organisatie.
De Gen Z-opstanden zijn een belofte, maar ook een waarschuwing: zonder duurzame structuren en duidelijke visie kan elke revolte worden gekaapt. Maar als deze jonge generatie erin slaagt haar energie om te zetten in georganiseerd en duurzaam verzet, dan kan ze niet alleen regimes doen vallen, maar ook een meer rechtvaardige samenleving opbouwen.
Notes:
[1] Discord is een sociaal mediaplatform waar mensen via tekst, spraak en video communiceren in thematische chatgroepen, vooral populair bij gamers en online gemeenschappen.
[2] Een VPN (Virtual Private Network) is een beveiligde verbinding die je internetverkeer versleutelt en je IP-adres verbergt, zodat je anoniem en veiliger online kunt surfen.
