Gaza Humanitarian Foundation is partner in etnische zuivering
Het is maandag 5 mei 2025. De Amerikaanse president Trump laat weten dat “de mensen in Gaza van de honger sterven en wij gaan hen helpen en iets te eten te geven.” Op 7 mei kondigt hij aan dat er groot nieuws op komst is. Even later maakt Steve Witkoff, de Speciale Gezant van de VS voor het Midden-Oosten tijdens een informele vergadering van de VN-Veiligheidsraad bekend dat de humanitaire hulp aan Gaza weldra hervat zal worden. Daarvoor werd een nieuwe organisatie opgericht, namelijk de Gaza Humanitarian Foundation (GHF). De organisatie heeft een zetel in de VS en zal er ook één openen in Zwitserland voor wie liever buiten de VS-structuren werkt.
De titel van de nota die aan de genodigden wordt uitgedeeld, geeft aan dat GHF garant zal staan voor “veilige en transparante” hulp.” Menselijkheid, veilige toegang en echte impact” staan bovenaan op het lijstje van de waarden die de werking van GHF zullen kenmerken. Er staat ook dat “er veel pragmatisme nodig zal zijn voor het oplossen van hardnekkige problemen.”
Twee dagen na de aankondiging in New York, laat Mike Huckabee, ambassadeur van de VS in Israël, aan de verzamelde pers in Jeruzalem weten dat er een plan in de maak is om private veiligheidsfirma’s in te zetten “om levensnoodzakelijke hulp naar Gaza te brengen”. Hij stelt de aanwezigen gerust dat het Israëlisch leger niet betrokken zal worden bij de levering van de goederen, noch bij de verdeling ervan. Al zal “het Israëlisch leger wél mee instaan voor de veiligheid.”
Een tijdlang blijft het onduidelijk of het om een Amerikaans dan wel om een Israëlisch initiatief gaat. Totdat de Israëlische premier Netanyahu enkele weken later klaarheid brengt. “Netanyahu geeft toe dat de Gaza Humanitarian Foundation een Israëlisch initiatief is”, titelt The Times of Israel in haar editie van 16 juni. Het artikel verwijst naar een interview van de Amerikaanse zender Fox News waarin Netanyahu verklaart “dat Israël een plan heeft dat het samen met Amerikaanse bedrijven heeft uitgewerkt om de humanitaire hulp aan de bevolking van Gaza uit de handen van Hamas te houden.”
Voor de aanhoudende beschuldigingen van Israël en de VS dat de hulpgoederen systematisch door Hamas worden gestolen, heeft het Amerikaanse ontwikkelingsagentschap USAID na een intern onderzoek alvast geen bewijzen gevonden. De rapporten van het Israëlisch leger die de beschuldigingen tegen Hamas zouden staven, worden ook niet openbaar gemaakt.
Israëlisch en militair
Volgens The New York Times werden de contouren van het nieuwe humanitaire plan al tijdens het begin van de oorlog uitgetekend. De massale mobilisatie van Israëlische reservisten heeft een schare aan gelijkgestemde militairen, ambtenaren en zakenlui bijeengebracht die met één voet in het leger en met de andere in het zakenleven staan. Dit heeft geleid tot een bijzondere kruisbestuiving.
De groep die de plannen beraamt, noemt zichzelf Mikveh Yisrael Forum, een verwijzing naar een school in Tel Aviv. In december 2023 komen de leden van de groep daar voor het eerst allemaal samen. De brainstormsessie wordt geleid door Yotam HaCohen, assistent van brigadier-generaal Roman Goffman.
Goffman wordt in mei 2024 benoemd tot de militaire adviseur van premier Netanyahu. HaCohen is ook consultant bij COGAT. COGAT is weer de dienst op het Israëlisch ministerie van Defensie die instaat voor de “coördinatie van de civiele en militaire activiteiten in de gebieden” en dus verantwoordelijk is voor de coördinatie van de hulpverlening in Gaza. COGAT wordt geleid door generaal-majoor Ghassan Alyan.
De aanwezigen gaan ervan uit dat Israël meer nodig heeft dan militaire macht om Hamas te verslaan. Ze zoeken naar manieren om de controle van Hamas over de burgerbevolking te breken.
Volgens HaCohen kan Israël de oorlog op lange termijn niet winnen door enkel de regering van Hamas te ontmantelen. “Israël zal instrumenten moeten ontwikkelen om het tapijt vanonder de Hamas-beweging weg te trekken. Dat tapijt kan alleen maar worden losgemaakt als Israël rechtstreeks met de burgerbevolking begint te werken, zelf de voedselbedeling organiseert en de heropbouw voor the day after begint voor te bereiden.”
Eén van de pistes die besproken wordt, is de oprichting van een nieuwe humanitaire organisatie. Die moet de agentschappen van de Verenigde Naties kunnen omzeilen maar zonder dat Israël de zorg voor de 2,1 miljoen Gazanen op zich neemt. Het idee groeit om een beperkt aantal verdeelpunten voor hulpgoederen door privéfirma’s te laten beheren en in door Israël militair gecontroleerde gebieden te installeren.
Hulp die geld opbrengt
GHF wordt ontwikkeld als een verdienmodel dat gefinancierd moet worden door private investeringsmaatschappijen en volledig wordt uitbesteed aan de privé-sector. De plannen hiervoor worden uitgewerkt met de hulp van Philip Reilly.
Reilly is een gewezen CIA-veteraan die in de jaren 80 werd ingezet als instructeur in de opleiding van de Contra in Nicaragua (het verzet tegen de Sandinistische Revolutie). Nadien diende hij ook in Afghanistan en Bagdad. Volgens een onderzoek van de nieuwssite Middle East Eye is Reilly de spilfiguur in het leggen van de contacten met private logistieke, beveiligings- en inlichtingendiensten met als bedoeling om hen bij het GHF-initiatief te betrekken.
Verscheidene mogelijke kandidaten waarmee Reilly in zee wil gaan, kijken liever eerst de kat uit de boom. Met de steun van McNally Capital richt Reilly alvast een eigen firma op: Safe Reach Solutions (SRS). McNally Capital is een participatiemaatschappij met financiële belangen in hightech spionage- en bewakingsfirma’s. Via SRS wil Reilly ondersteunende, logistieke en beveiligingsdiensten leveren aan klanten die actief zijn “in de gevaarlijkste regio’s van de wereld.” Agenten en bewakers worden vooral gerekruteerd onder ex-CIA agenten en oorlogsveteranen.
Begin dit jaar kon SRS alvast proefdraaien in het centrum van Gaza waar het de checkpoint bemande die tijdens het staakt-het-vuren, toen de Palestijnen vanuit het zuiden massaal terugkeerden naar het noorden, de voertuigen op wapens moest controleren. Bij de lancering van de Gaza Humanitarian Foundation werd meteen ook aangekondigd dat Safe Reach Solutions hun bevoorrechte veiligheidspartner is.
Volgens schattingen zal het totaalplaatje van de werking van GHF 1,8 miljard dollar per jaar kosten. Volgens een bron van The New York Times werd McNally dolenthousiast bij het vooruitzicht van “bakken geld te verdienen.”
SRS probeert ook plaatselijke firma’s in Gaza te betrekken, maar ook daarover wordt nog veel mist gespuid. Net zoals bij GHF is er op de website van Safe Reach Solutions amper informatie te vinden.
Wie betaalt?
Waar het startkapitaal van 100 miljoen dollar vandaan komt, is voer voor speculatie. The Washington Post kan achterhalen dat een “niet nader genoemde” donor heeft gezorgd voor een startkapitaal van 100 miljoen dollar. Na wat aandringen, maakt GHF bekend dat het om een gouvernementele donor zou gaan, maar noemt geen namen.
Het Turkse persagentschap Anadolu Agency, kan in een gesprek met leden van de oppositie in de Knesset achterhalen dat het geld werd gestort door de Mossad, de Israëlische inlichtingendienst. Volgens de Amerikaanse nieuwssite Axios heeft de Israëlische openbare omroep KAN gemeld dat het Israëlisch ministerie van Defensie meer dan 200 miljoen dollar heeft vrijgemaakt. Het kabinet van Netanyahu zal dit achteraf tegenspreken.
Axios verwijst ook naar een interview van het Israëlische Channel 12 met Udi Levy, voormalig hoofd van de financiële inlichtingendienst van de Mossad. Volgens Levy zouden Qatar en Turkije GHF financieel ondersteunen, wat beide landen prompt ontkennen. Het Israëlisch leger verplicht de zender om het interview te verwijderen. Axios haalt nog een vertrouwelijke bron aan “die het dossier van dichtbij kent” en volgens wie het Amerikaans ministerie van Buitenlandse Zaken 500 miljoen dollar zal vrijmaken. Het zou gaan om fondsen van het Amerikaans ontwikkelingsagentschap USAID dat momenteel ontmanteld wordt.
Eind juni kondigt de Trump-administratie officieel aan dat de VS 30 miljoen dollar zal vrijmaken. Volgens een document dat de Britse krant The Guardian kan inkijken hadden de VS eerder al 7 miljoen dollar gestort.
Hulp die doodt
Toeval of niet, maar op de dag dat Witkoff in New York de herneming van de hulp aan Gaza aankondigt, brengt OCHA, het Bureau van de Verenigde Naties voor de Coördinatie van de Humanitaire Hulp, een nieuw rapport uit over de dreigende hongersnood in Gaza. De humanitaire crisis treft zowat de hele bevolking.
De wekenlange blokkade van de humanitaire hulpkonvooien gecombineerd met de hervatting van de Israëlische aanvallen in maart, ontneemt de Palestijnen van elk sprankeltje hoop en wat hen nog rest aan menselijke waardigheid. Tom Fletcher, de directeur van OCHA, windt er geen doekjes om: “Hulp blokkeren doodt.”
Elf weken lang al houdt Israël de hulpkonvooien van de “traditionele” humanitaire organisaties tegen aan de grensovergang naar Gaza, wanneer GHF op maandag 26 mei 2025 effectief van start gaat. Duizenden wanhopige mensen zijn van kilometers ver in het donker van de nacht door oorlogsgebied gelopen in de hoop om als eerste de hulppost in Tal al-Sultan, een wijk in de grensstad Rafah in het zuiden van Gaza te bereiken.
De chaos is enorm. De privé-bewakers vuren flitsgranaten af en schieten met losse patronen. Israëlische militairen, die van op afstand toezicht houden, krijgen het bevel om te schieten. Doden mag. Vijftig mensen komen om. Volgens het Amerikaans Center for Constitutional Rights worden in de vier weken die volgen meer dan 500 Palestijnen gedood en geraken meer dan 4.000 mensen gewond tijdens een poging om een hulppakket van GHF te bemachtigen.
Schieten op ongewapende burgers die hulp zoeken, behoort nu tot de routine. Honderden organisaties wereldwijd en VN-agentschappen klagen al dan niet gezamenlijk in petities en open brieven de militarisering en het geweld aan waarmee de hulpverlening van GHF gepaard gaat.
De vrachtwagens die al weken, zo niet maanden, geladen met hulpgoederen wachten aan de grens, worden af en toe met mondjesmaat toegelaten. De Palestijnen die de beperkte konvooien begeleiden, doen dit op gevaar van eigen leven. Half augustus roept het Mensenrechtenkantoor van de VN, OHCHR, het Israëlisch leger in een zoveelste alarmerende poging op om alle aanvallen op de hulpkonvooien te stoppen.
Sinds de dag waarop GHF haar werking startte, werden op zijn minst 1.760 Palestijnen gedood, terwijl ze op zoek waren naar voedsel. 994 slachtoffers werden gedood in de buurt van een GHF verdeelpunt. 766 mensen vonden de dood op de routes waar de konvooien voorbijkomen. De meeste slachtoffers werden gedood door Israëlische militairen. Over de slachtoffers die gemaakt werden door het personeel van de private bewakingsagenten die door GHF worden ingezet, zijn er geen cijfers.
Israël – en de VS – weigeren om het humanitair systeem van de VN te reactiveren. Dat systeem beschikt over 400 verdeelpunten dicht bij de bevolking en verspreid over het hele land. GHF heeft slechts 4 punten in het dunbevolkte zuiden van Gaza.
Naast de kille dood, is er ook de stille dood. Het lijkt er sterk op dat de voedselhulp van GHF is verworden tot een bedekte vorm van langzame uithongering door ondervoeding. Er schort iets aan de voedingswaarde van de pakketten die GHF uitdeelt. Volgens de richtlijnen van COGAT hebben mensen in Gaza 2.279 kcal per persoon per dag nodig “om niet van de honger te sterven”. De internationale richtlijn die in de humanitaire hulp wordt gehanteerd, bedraagt 2.100 kcal. GHF houdt het op 1.750 kcal.
Daags vóór de opstart van GHF neemt Jake Wood, de directeur van GHF, ontslag. Hij kan zich niet langer verzoenen met de ontwikkelingen binnen de organisatie waarvan de doelstellingen niet verenigbaar zijn met de vier basisprincipes van de humanitaire hulp: menselijkheid, neutraliteit, onpartijdigheid en onafhankelijkheid.
Hij wordt opgevolgd door Johnnie Moore. Moore is op zijn zachtst gezegd een controversieel figuur. Hij is dominee in de evangelische kerk en staat als religieus adviseur dichtbij Trump. Hij zetelt ook in de raad van bestuur van de International Fellowship of Christians and Jews (IFCJ), een liefdadigheidsorganisatie die de migratie naar Israël steunt.
Het nieuwe normaal?
Devex, een internationaal platform voor ontwikkelingssamenwerking, vernam uit een vertrouwelijke bron dat de VS alles op alles zet om van de Global Humanitarian Foundation een succesverhaal te maken. Maar tegelijkertijd beseft de VS dat dit zonder de medewerking van de traditionele humanitaire gemeenschap nooit zal lukken, al blijft het de bedoeling dat alle hulporganisaties in Gaza door GHF en niet door de VN worden aangestuurd.
In de maanden voorafgaand aan de lancering van de stichting heeft de VS sterk geïnvesteerd in lobbywerk in Genève en New York in een poging om de grote humanitaire organisaties in het GHF-verhaal mee te sleuren. Die houden vooralsnog voet bij stuk en weigeren. De vraag is: voor hoelang? Naarmate de kritiek op GHF aanzwelt, voert de VS gestaag de druk op.
Begin augustus trekken de redacteurs van The New Humanitarian, een nieuwssite die de ontwikkelingen in de humanitaire wereld nauwgezet opvolgt, aan de alarmbel. Zij zijn bang dat de VN uiteindelijk overstag zal gaan.
The New Humanitarian kon een mail inkijken met het beknopt verslag van een besloten vergadering die op 6 augustus bijeenkwam in New York. Dorothy Shea, ambassadrice van de VS bij de VN, had vijf agentschappen van de VN en Interaction, het coördinatieorgaan van de humanitaire organisaties in de VS, uitgenodigd. Johnnie Moore was ook aanwezig.
Het verslag werd ondertekend door de vertegenwoordigers van OCHA en Interaction en vermeldt dat “het gesprek constructief en open is verlopen, en waarschijnlijk ook nuttig is geweest.” “We voelden aan dat we parallel en complementair aan elkaar kunnen en moeten werken en dat ieder moet doen wat die kan. Hoe dat moet gebeuren, daarover zullen ze later nog samenzitten.”
UNRWA, het agentschap dat verantwoordelijk is voor hulp aan de Palestijnse vluchtelingen in Gaza, was niet uitgenodigd. Men vreest dat de genodigden uiteindelijk overstag zullen gaan, wat zal leiden tot een “normalisering” van de Gaza Humanitarian Foundation, een organisatie die verdacht wordt van mogelijke betrokkenheid bij oorlogsmisdaden.
Naarmate er meer informatie circuleert over de plannen van Trump voor de “Gaza Rivièra”, neemt de consternatie toe. In die plannen krijgt GHF een expliciete rol toebedeeld en zal zij instaan voor het luik “Hamas-vrije hulpverlening en onderdak”.
Nu alle Palestijnen uit Gaza Stad worden verdreven, wordt meteen ook duidelijk waarom GHF enkel posten in het zuiden van Gaza heeft geopend. GHF maakt al sinds de eerste brainstormsessie in de Mikveh Yisrael School deel uit van een groter plan. Toen het veiligheidskabinet van Netanyahu begin mei besliste dat de bewoners van Gaza naar het zuiden zullen moeten vertrekken, terwijl de militaire operaties tegen Hamas worden opgevoerd, waarschuwde een bron van The Washington Post: “Dit is geen oefening. Dit is hun eindbestemming.”
