Gen Z-opstand in Nepal: wat is er aan de hand?

Toen de centrumrechtse Nepalese regering van premier KP Oli 26 sociale netwerken, waaronder WhatsApp, Facebook, Instagram en YouTube verbood, kwam het volk op 8 september massaal in opstand. Jongeren speelden daarin een belangrijke rol. Er was die dag een vreedzame manifestatie gepland, maar in drie dagen tijd groeide die uit tot een algemene opstand in heel het land.

Bij het optreden van de politie vielen tientallen doden en 400 gewonden, wat de woede en de mobilisatie van de bevolking alleen maar groter maakte. Toen de regering ook nog eens de avondklok instelde, vielen demonstranten huizen van politici aan, werd het presidentiële paleis aangevallen en het parlementsgebouw in brand gestoken. De volgende dag trad de regering af.

De enorme woede onder de bevolking, vooral onder jongeren, wijst erop dat het verbod op sociale media slechts de druppel was die de emmer deed overlopen en niet de oorzaak van de volksopstand. Om de echte oorzaken van een dergelijke volksopstand te achterhalen moeten we ook hier de context onder ogen nemen.

Voorgeschiedenis

Een eerste element van die context is de geschiedenis van de absolute monarchie. Die kwam pas in 1990 ten einde na een brede volksbeweging met demonstraties van honderdduizenden mensen, arbeidersstakingen en voortdurende confrontaties met de politie.

Daarop volgde een constitutionele monarchie, maar die veranderde niets aan de enorme armoede en de ellende in veel plattelandsgebieden, de discriminatie tussen etnische groepen en kasten en de economische polarisatie tussen de enorme armoede en de minderheid die pronkt met haar rijkdom. Dit leidde tot een maoïstische guerrilla die al snel veel steun kreeg van de bevolking.

Onder de bevolking leefden enorme verwachtingen van sociale verandering na een decennium van onophoudelijke strijd

Na meer dan 17.000 doden werd een vredesakkoord getekend tussen de guerrilla onder leiding van de Verenigde Communistische Partij van Nepal en de regering over de verkiezing van een grondwetgevende vergadering. Deze maakte in 2008 een einde aan de monarchie, maar vond geen meerderheid om een grondwet goed te keuren.

Een tweede grondwetgevende vergadering, gekozen in 2015, doorbrak de impasse en de daaropvolgende verkiezingen brachten in 2018 de kandidaat van de Verenigde Marxistisch-Leninistische Communistische Partij aan de macht in een linkse coalitie tussen deze partij en de Communistische Partij van Nepal (Maoïsten). Die twee maakten plannen voor een fusie.

In deze historische context leefden er onder de bevolking enorme verwachtingen van sociale verandering na een decennium van onophoudelijke strijd. Zij werden echter teleurgesteld door beleid van de regeringen, die nochtans echt de steun van het volk hadden.

Zo behaalden de verschillende communistische partijen bij de verkiezingen van 2017 75 procent van de zetels in het parlement. De regering voerde weliswaar een beleid om de sociale ongelijkheid te verminderen, maar pakte nooit de economische afhankelijkheid van het land van het Internationaal Monetair Fonds aan.

Niet ingeloste verwachtingen

Historicus Vijay Prashad vat de situatie als volgt samen: “Linkse regeringen hebben beleidsmaatregelen genomen om verschillende van deze problemen op te lossen. Ze slaagden erin om de kinderarmoede te doen dalen van 36 procent in 2015 tot 15 procent in 2025 en ze stopte de verwaarlozing van de infrastructuur. Vandaag heeft 99 procent van de bevolking toegang tot elektriciteit en de menselijke ontwikkelingsindex is verbeterd.”

De ongelijkheid neemt niet snel genoeg af en de migratie is verrassend hoog

“Toch blijft de kloof tussen de verwachtingen en de realiteit groot, omdat de ongelijkheid niet snel genoeg afneemt en de migratie verrassend hoog is. De regering heeft de corruptie, de ongelijkheid en de inflatie niet kunnen beteugelen en heeft zeer slechte handels- en financiële overeenkomsten gesloten. De terugkeer naar de uitgebreide kredietfaciliteit van het IMF heeft de begrotingsmogelijkheden van het land beperkt.” Dat is de materiële basis van de opstand.

Internationale context

Een tweede element van de context is het geostrategische kader. Het land grenst aan de twee grootmachten India en China, die binnen de BRICS-landen vaak met elkaar wedijveren. India is de belangrijkste handelspartner van Nepal, China de tweede.

Om zijn economische afhankelijkheid van India te verminderen, zocht Nepal meer aansluiting bij China en sloot het zich aan bij de Nieuwe Zijderoute, die India met alle middelen probeert tegen te werken.

De onderzoeker en Azië-expert Serge Granger zegt hierover: “De nieuwe zijderoutes zijn een ‘Chinese droom’ en een ‘Indiase nachtmerrie’. […] De Indiërs zijn bijzonder wantrouwig en bang voor het Chinese Belt and Road-initiatief, dat ze op allerlei manieren proberen tegen te werken. […]"

"Om te concurreren met de maritieme zijderoutes van China hebben India en Japan in november 2016 de Asia-Africa Growth Corridor (AAGC) gelanceerd. Dit project wil Japan, Oceanië, Zuidoost-Azië, India en Afrika, een continent dat steeds meer op China gericht is, met elkaar verbinden.” Achter de regionale tegenstellingen gaat dus de Afrikaanse kwestie schuil.

De Verenigde Staten staan natuurlijk niet onverschillig tegenover Nepal en willen het land gebruiken om China te verzwakken. De afhankelijkheid van Nepal van het IMF geeft Washington hoop dat de VS de Nepalese regering kan dwingen zich aan te sluiten bij zijn beleid om China te isoleren.

De toetreding van Nepal in februari 2017 tot het Amerikaanse Millennium Challenge Corporation (MCC)-project, een systeem van leningen op voorwaarde van liberale economische hervormingen, wijst op deze Amerikaanse druk.

Er is geen blijvende uitweg zonder een offensief beleid dat breekt met het IMF en dat de gewone mensen steunt

Het was echter een mislukking voor de VS om redenen die door historicus Vijay Prashad als volgt worden samengevat: “Nepal was in februari 2017 toegetreden tot de MCC van de Amerikaanse regering. Dat besluit van de toenmalige linkse regering werd echter door grote delen van links sterk betwist."

"Door druk van onderaf bleef de Nepalese regering daarom weg bij de MCC. Maar de huidige centrumrechtse regering van Oli ontving John Wingle (adjunct-vicevoorzitter van de MCC) in augustus 2025 in Kathmandu om te praten over het hervatten van Amerikaanse hulp en het voortzetten van infrastructuurprojecten.”

Hoewel de volksopstand van september niet kan worden gereduceerd tot een kleurenrevolutie, gezien de situatie van de Nepalese volksklassen en de omvang ervan, vond deze ook niet plaats in een context zonder buitenlandse inmenging van India en de Verenigde Staten.

VS gebruikt reële volkswoede tegen China

De strategieën voor buitenlandse interventies beperken zich niet tot het creëren van pure ‘kleurenrevoluties’, maar nemen ook de vorm aan van pogingen om de echte volkswoede te gebruiken en te kanaliseren. Daarom kan er geen blijvende uitweg uit de afhankelijkheid van de VS-hegemonie zijn zonder een offensief beleid dat breekt met het Internationaal Monetair Fonds en dat de gewone mensen steunt.

“Als je huis niet schoon is, komen de mieren binnen en trekken ze slangen aan”

Het is nog te vroeg om een definitieve balans op te maken van de opstand van september. Omdat deze opstand tegelijk een echte volksbeweging én een zware inmenging is, ligt nog alles open.

Vijay Prashad typeert de situatie met een populair spreekwoord aan het begin van een van zijn artikelen over deze opstand: “Als je huis niet schoon is, komen de mieren binnen en trekken ze slangen aan.”

Note:

Bekijk voor meer informatie Vijay Prashad, Five Theses on the Situation in Nepal, en  La pauvreté népalaise au cœur d’un gouvernement instable.