Beste Griet Vandermassen: je opent geen gesprek door er een te sluiten

Welke wedstrijd probeert Vandermassen te winnen? De opinie stoot tegen de borst, de reacties op sociale media barsten van de verontwaardiging. En toch: met één tekst legt Vandermassen een veel belangrijker gesprek stil.

De focus verleggen

Zaken waarin geweld tegen vrouwen centraal staat, slaan ons vaak met verstomming. Sinds de moord op Julie Van Espen in 2019 is straatintimidatie zelden nog zo uitvoerig besproken als nu. En dat terwijl het probleem niet verdwenen is, of zelfs maar getemperd.

Wat opvalt: het zijn steeds extreme zaken die ons wakker schudden. Het slachtoffer is bijvoorbeeld uitzonderlijk jong. Of daad uitzonderlijk bruut. En precies dat opent het gesprek, zo simpel als de daden zelf. Waarom is het zo onveilig op straat? En waarom zijn het steeds vrouwen die de dupe zijn?

Eindelijk begint het publieke discours de diepte in te gaan. Er wordt nagedacht over oorzaken, over structuren, over mogelijke oplossingen. En dan publiceert De Standaard een verwarrend opiniestuk van Griet Vandermassen.

Vandermassen verlegt de focus. Mannen worden ook vermoord, dus waarom maken we hier zo’n punt van? In dat herschikken van het discours maakt Vandermassen grote brokken. Ze lijkt blind voor de ongelijkheid, de geschiedenis, de nuance. Ze smoort een gesprek dat breder is dan statistieken over fysieke agressie.

Want het debat over straatintimidatie gaat over dynamieken. Hoe we ze inbakken in onze cultuur, onze opvoeding, wederzijdse interactie. Het zit hem in de kleinste interacties. In die micro-agressies die stap voor stap een klimaat creëren waarin grensoverschrijdend gedrag, en in extreme gevallen zelfs femicide, gerechtvaardigd lijkt.

Denk aan zelfverdedigingscoaches die hun les openen met de boodschap dat je als vrouw beter een goede conditie kweekt. Want als je niet kunt lopen, ben je eraan voor de moeite. Of dat jonge meisje dat te horen krijgt dat ze haar sleutelbeen beter bedekt. Want als er niets te zien is, hoeft niemand in de verleiding te komen om je wat aan te doen. Stuk voor stuk zijn het signalen van een cultuur die de verantwoordelijkheid niet bij de dader legt.

Piramide van geweld

Onderzoek uit 2021 van Johnson & Johnson toonde aan dat er een verband bestaat tussen culturele gendergelijkheid en geweld tegen vrouwen. De Nederlandse organisatie Act4Respect bracht de zogenaamde piramide van geweld in kaart: een model dat aantoont hoe een seksistische opmerking uiteindelijk kan bijdragen aan een klimaat van gendergerelateerd geweld. Wat we zeggen, en dát we dingen zeggen, doet er dus toe.

Volgens VRT-cijfers uit 2024 sterven in België elke maand twee vrouwen aan de gevolgen van partnergeweld. Je kunt daar gerust andere cijfers tegenover zetten - over mannen die het slachtoffer zijn van geweld, over conflicten die losstaan van gender.

Feiten blijven feiten. En ze verdienen allemaal aandacht. Maar wanneer een thema dat zelden zo prominent besproken werd, eindelijk tot een maatschappelijk gesprek leidt, dan moet je je afvragen wat het nut is van dat debat te onderbreken met: “ja maar, mannen ook”.

Het kadert natuurlijk in Vandermassens expertise. In haar columns en teksten steekt ze al jaren veel energie in het ontkennen van de feministische noodzaak. Daarbij zet ze steevast ‘vrouwen’ tegenover ‘mannen’, hoewel het debat waar ze zich tegen verzet net gaat over structuren, rollen en culturele constructies.

Dit essentialisme doet hier eerlijk gezegd niet ter zake. Het gaat niet om wie het ‘meest’ lijdt, of wie zich mag kronen tot ‘meest kwetsbare groep’. Het feminisme dat zij wil bekritiseren, wil af van die wedstrijdlogica. Het wil een wereld creëren waarin mensen – vrouwen, mannen, iedereen daartussen en daarbuiten – gelijkwaardig, veilig en vrij kunnen leven.

Geweld is geen cijfer

In mijn werk bij Kopergietery coach ik op dit moment een jonge vrouw van zeventien. Ze werkt aan een speech waarin ze haar frustratie en angst deelt over de wereld waarin ze volwassen moet worden. Ik zou willen zeggen dat het toeval is, maar helaas is het meer een teken aan de wand.

Jonge vrouwen groeien op in een wereld die hen waarschuwt, en hebben nood aan verandering. Wat voor boodschap geef je dan als je, net op het moment dat hun verhalen gehoord worden, zegt: “Nu even zwijgen, het gaat ook over de mannen”?

Geweld is geweld. Cijfers zijn cijfers. En ja, preventie en opvoeding zijn van levensbelang. Maar wanneer een onderbelicht thema eindelijk een gesprek op gang brengt, dan is er weinig nood aan een opiniestuk dat die focus meteen weer verlegt. Je opent geen gesprek door er eerst eentje te sluiten.

Ans Van Gasse is theatermaker, recensent & scenarist